Nền tảng số là 'điểm nóng' của gian lận thương mại, giải pháp nào để kiểm soát quảng cáo sai sự thật?

Chiều 7/1, Trung tâm Báo chí TP.HCM tổ chức tọa đàm “An toàn thực phẩm, phòng chống gian lận thương mại, hàng giả và trách nhiệm truyền thông trên nền tảng số”.

Tọa đàm có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp, giới truyền thông và người nổi tiếng, tập trung làm rõ vai trò của quảng cáo, truyền thông trong bối cảnh gian lận thương mại và thực phẩm bẩn diễn biến phức tạp dịp cuối năm.

Thực phẩm bẩn và hàng giả ẩn mình sau quảng cáo trên mạng

Tại tọa đàm, PGS-TS Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cho rằng, các hành vi vi phạm vì lợi nhuận đang diễn ra theo kiểu “đạo cao một thước, ma cao một trượng”. Nhiều đối tượng không hoạt động riêng lẻ mà giấu mình sau nhiều “lớp cửa”, thậm chí có nơi cả thôn, xã cùng tham gia sản xuất hàng giả, gây khó khăn cho công tác kiểm tra, xử lý.

Theo bà Lan, việc kiểm tra, xử phạt chỉ giải quyết được phần ngọn. Căn nguyên sâu xa vẫn nằm ở nhận thức của người tiêu dùng. Khi người dân còn đặt tiêu chí “rẻ” lên trên an toàn và sức khỏe, thực phẩm bẩn vẫn còn cơ hội tồn tại.

Thực tế này cũng khiến không ít doanh nghiệp làm ăn chân chính gặp khó khăn, dù đầu tư nghiêm túc cho chất lượng và truy xuất nguồn gốc nhưng lại bế tắc đầu ra do tâm lý chuộng hàng giá thấp.

Ở góc độ quản lý thị trường, ông Nguyễn Quang Huy, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường TP.HCM cũng cho rằng, gian lận thương mại đang dịch chuyển mạnh sang môi trường thương mại điện tử và mạng xã hội.

Các đối tượng sử dụng tài khoản ẩn danh, quảng cáo thổi phồng để bán hàng ngàn đơn hàng không rõ nguồn gốc chỉ trong vài giờ, đánh trúng tâm lý chuộng “hàng mới, lạ, giá rẻ”, đặc biệt với giới trẻ.

Theo ông Huy, nhiều đối tượng thuê kho bãi ở khu vực xa dân cư, ít người chú ý, sau đó sử dụng dịch vụ giao nhận thu hộ để đưa hàng giả, hàng kém chất lượng trực tiếp đến tay người tiêu dùng. Dịp Tết, nguy cơ càng cao khi thực phẩm đông lạnh không rõ nguồn gốc thường xuất hiện tại các quán ăn vỉa hè, tiềm ẩn rủi ro lớn cho sức khỏe cộng đồng.

Dưới góc nhìn doanh nghiệp, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực - Thực phẩm TP.HCM (FFA) cho rằng, tốc độ lan truyền thông tin trên không gian mạng đang tạo ra áp lực rất lớn. Chỉ một thông tin sai lệch hay một nội dung quảng cáo không đúng sự thật cũng có thể làm tổn hại uy tín của cả một ngành hàng trong thời gian ngắn. 

Doanh nghiệp chân chính hiện phải chịu “tác động kép”, vừa đầu tư cho tiêu chuẩn chất lượng, vừa cạnh tranh bất bình đẳng với hàng giả và hệ thống đánh giá ảo. Do đó, cần tăng cường cơ chế xử lý nhanh các hành vi gian lận trên nền tảng số.

Quảng cáo sai sự thật ai phải chịu trách nhiệm?

Chia sẻ tại tọa đàm, nghệ sĩ Quyền Linh cho biết suốt hơn 30 năm hoạt động nghệ thuật, ông liên tục bị cắt ghép hình ảnh vào các quảng cáo sản phẩm kém chất lượng.

"Quyền Linh cũng là nạn nhân của rất nhiều tin giả. Tôi còn đứng đây chắc là tôi không bán hàng giả, không quảng cáo hàng giả nên ban tổ chức mới mời tôi đến chia sẻ", nghệ sĩ Quyền Linh nói.

Theo nam nghệ sĩ, người nổi tiếng thường là khâu tiếp nhận kịch bản cuối cùng. Khi nhận hợp đồng, nghệ sĩ sẽ căn cứ vào giấy phép kiểm định, giấy phép quảng cáo của Bộ Y tế, Bộ Công Thương do doanh nghiệp cung cấp.

"Tuy nhiên, khi xảy ra sự cố, nghệ sĩ lại chịu trách nhiệm nhiều nhất. Tôi kỳ vọng Luật Quảng cáo sửa đổi sẽ là hàng rào pháp lý vững chắc, phân định rõ trách nhiệm các bên, bảo vệ người làm truyền thông chân chính và sức khỏe nhân dân", ông Linh bày tỏ.

Nghệ sĩ Quyền Linh cũng đề nghị mời thêm các TikToker, người bán hàng livestream tham gia các diễn đàn để nâng cao ý thức pháp luật.

Ở góc độ pháp luật, Thượng tá Hồ Thọ Hải, Phó Trưởng phòng PA05 - Công an TP.HCM khẳng định, mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, không có ngoại lệ cho người nổi tiếng.

Các hành vi quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng thực phẩm có thể bị xử phạt hành chính đến 100 triệu đồng hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự. Minh chứng là từ ngày 15/5 đến 14/8, Công an TP.HCM đã phát hiện 203 vụ, bắt giữ 226 đối tượng, trong đó có nhiều người nổi tiếng.

Về phía truyền thông, bà Nguyễn Minh Hương, CEO Golden Communication Group đề xuất quy trình kiểm chứng thông tin, lựa chọn KOL/KOC phù hợp và xây dựng cơ chế phản ứng nhanh khi xảy ra rủi ro. Đồng thời, các chuyên gia khuyến cáo người tiêu dùng cần tỉnh táo trước những quảng cáo “thần dược”, kiểm tra chéo thông tin và chủ động tố giác các hành vi vi phạm.

Giám đốc Sở ATTP TP.HCM Phạm Khánh Phong Lan cũng kêu gọi cộng đồng hãy là người tiêu dùng thông thái, lựa chọn thực phẩm sạch để bảo vệ sức khỏe chính mình. Đồng thời, PA05 khuyến cáo người dân mạnh dạn tố giác tội phạm qua đường dây nóng khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo.