Truy xuất nguồn gốc không còn là ‘tem dán’, mà là tài sản dữ liệu

Chia sẻ tại toạ đàm 'Truy xuất nguồn gốc - Lá chắn bảo vệ doanh nghiệp và người tiêu dùng' do Tạp chí Tiếp thị & Gia đình tổ chức ngày 22/5, ông Phạm Văn Quân – CEO Công ty Cổ phần Công nghệ Checkee cho biết, điều quan trọng nhất là doanh nghiệp cần hiểu truy xuất nguồn gốc không chỉ là công nghệ chống giả mà còn là một phần của quá trình chuyển đổi số.

“Truy xuất nguồn gốc thực chất là thay đổi cách quản lý dữ liệu và tư duy vận hành. Khi toàn bộ dữ liệu từ sản xuất, vận chuyển, phân phối đến điểm bán được liên thông, doanh nghiệp sẽ nhìn thấy rất nhiều giá trị ngoài câu chuyện xác thực sản phẩm”, ông chia sẻ.

Phía sau mã QR là “kinh tế dữ liệu” của thị trường

Theo ông Quân, ở nhiều ngành hàng như thực phẩm, mỹ phẩm hay nông nghiệp, mỗi lượt quét QR không chỉ đơn thuần là hành động kiểm tra hàng thật – giả. Phía sau đó là dữ liệu về vị trí người dùng, tần suất quét, khu vực tiêu thụ và hành vi mua sắm.

Từ những dữ liệu này, doanh nghiệp có thể nhận diện khu vực bán hàng mạnh, theo dõi hiệu quả đại lý phân phối hoặc phát hiện các điểm bất thường liên quan đến hàng giả.

Ví dụ trong ngành mỹ phẩm, nếu một sản phẩm được phân phối chính thức tại Hà Nội nhưng hệ thống liên tục ghi nhận lượng lớn mã xác thực xuất hiện ở nhiều tỉnh thành khác theo tần suất bất thường, doanh nghiệp có thể nhanh chóng khoanh vùng nguy cơ hàng nhái hoặc hàng xách tay không kiểm soát.

Tương tự, với ngành thực phẩm và nông nghiệp, dữ liệu truy xuất giúp doanh nghiệp theo dõi toàn bộ hành trình sản phẩm từ vùng nguyên liệu đến tay người tiêu dùng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh khách hàng ngày càng quan tâm đến chất lượng, độ an toàn và tính minh bạch của sản phẩm.

Theo đại diện Checkee, nhiều doanh nghiệp trước đây chỉ dùng QR code như một công cụ marketing hoặc chống giả đơn thuần. Tuy nhiên hiện nay, ngày càng nhiều đơn vị bắt đầu khai thác sâu hơn giá trị “kinh tế dữ liệu” phía sau mỗi lượt quét mã.

“Doanh nghiệp hoàn toàn có thể hiểu khách hàng của mình đang ở đâu, họ quan tâm điều gì, thời điểm nào sản phẩm được tiêu thụ mạnh hay khu vực nào xuất hiện nguy cơ hàng giả cao hơn bình thường”, ông Quân nói.

Theo các chuyên gia, đây cũng là lý do khiến truy xuất nguồn gốc dần trở thành một phần quan trọng trong chiến lược quản trị thị trường của doanh nghiệp, thay vì chỉ là giải pháp kỹ thuật hỗ trợ bán hàng.

Doanh nghiệp không cần “đập đi làm lại”, mà cần chuẩn hóa hệ thống

Tuy nhiên, cùng với lợi ích đó là tâm lý e ngại của không ít doanh nghiệp khi dữ liệu trở nên minh bạch hơn. Sau hơn 15 năm triển khai các giải pháp truy xuất nguồn gốc, ông Quân cho biết nhiều doanh nghiệp lo ngại việc kết nối dữ liệu sẽ kéo theo áp lực kiểm tra, giám sát lớn hơn.

Đặc biệt với nhóm doanh nghiệp vừa và lớn – những đơn vị đã có hệ thống quản trị ổn định – nỗi lo không chỉ nằm ở công nghệ mà còn là nguy cơ phải thay đổi quy trình vận hành hoặc mô hình quản trị.

“Khi tư vấn cho các doanh nghiệp lớn, chúng tôi luôn cố gắng xây dựng một bức tranh tổng thể để họ thấy rõ lộ trình triển khai, đồng thời ưu tiên tận dụng tối đa các hệ thống sẵn có thay vì ‘đập đi làm lại’”, ông Quân cho biết.

Theo ông, phần lớn doanh nghiệp hiện nay chưa đến mức phải xây dựng lại toàn bộ hệ thống mà chủ yếu là cần chuẩn hóa dữ liệu và quy trình để đáp ứng các tiêu chuẩn kết nối chung.

Nhiều doanh nghiệp đã có hệ thống truy xuất riêng, tuy nhiên khi kết nối với nền tảng của cơ quan quản lý hoặc hệ thống quốc gia, họ cần chuẩn hóa mã định danh và cấu trúc dữ liệu để đảm bảo khả năng liên thông.

“Có doanh nghiệp hiện đang cung cấp cho người tiêu dùng 30–50 trường thông tin khác nhau. Tuy nhiên theo tiêu chuẩn quốc gia sẽ có những nhóm dữ liệu cốt lõi bắt buộc phải đáp ứng đầy đủ để phục vụ truy xuất và quản lý”, ông Quân chia sẻ.

Ngoài việc chuẩn hóa dữ liệu, doanh nghiệp cũng cần xác thực các sự kiện trong chuỗi cung ứng như sản xuất, vận chuyển và phân phối. Khi dữ liệu được cập nhật đồng bộ, cả doanh nghiệp, cơ quan quản lý lẫn người tiêu dùng đều có thể theo dõi hành trình sản phẩm trên cùng một hệ thống.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu minh bạch, dữ liệu truy xuất sẽ trở thành “tài sản số” quan trọng của doanh nghiệp. Đó không chỉ là công cụ chống hàng giả mà còn là nền tảng để quản trị phân phối, tối ưu vận hành và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng trong dài hạn.