Rau hẹ – 'rau vàng' trong bữa cơm Việt: Giàu dinh dưỡng nhưng 3 nhóm người này nên cẩn trọng khi ăn

Những bó rau hẹ xanh mướt, mùi thơm đặc trưng, giá bán rẻ và dễ chế biến từ lâu đã trở thành hình ảnh quen thuộc ở các khu chợ Việt. Từ trứng chiên hẹ, canh hẹ nấu tôm đến cháo hẹ giải cảm, loại rau dân dã này xuất hiện đều đặn trong bữa cơm gia đình nhiều thế hệ.

Ít ai ngờ rằng, phía sau vẻ ngoài bình dị ấy, hẹ lại được giới dinh dưỡng và y học cổ truyền ví như một loại “rau vàng” nhờ giá trị sức khỏe đáng kể. Tuy nhiên, cũng chính vì đặc tính dinh dưỡng và tính ấm của mình, hẹ không phải thực phẩm phù hợp với tất cả mọi người. Thực tế, không ít người đang ăn hẹ sai cách, sai đối tượng mà không hay biết.'

Vì sao hẹ được xem là “rau vàng” cho sức khỏe?

Xét về thành phần dinh dưỡng, hẹ chứa nhiều vitamin C, vitamin A, chất xơ cùng các hợp chất sunfua hữu cơ – nhóm hoạt chất quen thuộc trong hành, tỏi. Những chất này giúp hỗ trợ tiêu hóa, tăng cường miễn dịch và có tác dụng kháng khuẩn nhẹ. Ngoài ra, hẹ còn cung cấp kali, canxi và một lượng sắt nhất định, góp phần hỗ trợ tuần hoàn máu.

Theo quan điểm y học cổ truyền, hẹ có vị cay nhẹ, tính ấm, tác động chủ yếu vào kinh can và kinh vị. Đông y cho rằng loại rau này giúp làm ấm tỳ vị, thúc đẩy lưu thông khí huyết, hỗ trợ tiêu hóa và có lợi cho gan. Vì thế, từ lâu, hẹ thường được dùng cho người hay lạnh bụng, ăn uống kém hoặc cơ thể suy nhược nhẹ.

Trong dân gian, cháo hẹ còn được xem là món ăn quen thuộc cho trẻ bị ho, người lớn mệt mỏi hay người mới ốm dậy. Chính sự đa dụng ấy khiến hẹ được đánh giá cao, vừa dễ ăn vừa có lợi cho sức khỏe.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng tính ấm và hàm lượng hoạt chất cao trong hẹ có thể trở thành “con dao hai lưỡi” nếu sử dụng không phù hợp.

Theo các chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng, hẹ là thực phẩm tốt nhưng không nên dùng theo kiểu “ăn càng nhiều càng tốt”. Với những người có cơ địa nhạy cảm hoặc đang mắc bệnh nền, việc ăn hẹ không đúng cách có thể gây rối loạn tiêu hóa, sinh nhiệt và làm trầm trọng thêm tình trạng sẵn có.

3 nhóm người nên hạn chế hoặc tránh ăn hẹ

Người có dạ dày nhạy cảm, dễ rối loạn tiêu hóa

Hẹ chứa lượng chất xơ không hòa tan tương đối cao, đồng thời các hợp chất sunfua trong rau có thể kích thích niêm mạc dạ dày. Với người bị viêm dạ dày, trào ngược axit, hội chứng ruột kích thích hoặc thường xuyên đầy hơi, việc ăn nhiều hẹ – nhất là hẹ sống hoặc xào chưa chín kỹ – dễ khiến triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn.

Những biểu hiện thường gặp là đau bụng âm ỉ, ợ nóng, buồn nôn hoặc tiêu chảy nhẹ. Nếu muốn ăn, nhóm người này nên dùng lượng nhỏ, nấu chín kỹ và tuyệt đối tránh ăn khi bụng đói.

Người có cơ địa nội nhiệt, hay “nóng trong”

Theo Đông y, hẹ mang tính ấm, nếu dùng thường xuyên có thể làm tăng nhiệt trong cơ thể. Những người hay bị khô miệng, nổi mụn, táo bón, mất ngủ hoặc dễ bốc hỏa cần đặc biệt thận trọng.

Ăn hẹ nhiều trong thời gian dài có thể khiến tình trạng nóng trong trở nên rõ rệt hơn, gây nhiệt miệng, khô họng hoặc táo bón kéo dài. Với nhóm này, nên ưu tiên các loại rau có tính mát như rau má, mồng tơi, rau dền, bí xanh… thay vì dùng hẹ thường xuyên.

Người mới phẫu thuật hoặc có vết thương chưa lành

Trong quan niệm dinh dưỡng truyền thống, hẹ được xếp vào nhóm thực phẩm có tính “phát”, dễ kích thích phản ứng viêm. Dù y học hiện đại không tuyệt đối kiêng cữ, nhưng nhiều bác sĩ vẫn khuyến cáo người mới mổ hoặc đang có vết thương hở nên hạn chế ăn hẹ trong giai đoạn đầu hồi phục.

Nguyên nhân là hẹ có thể kích thích tuần hoàn và phản ứng viêm nhẹ, khiến vết thương lâu lành hơn hoặc dễ để lại sẹo lồi ở những cơ địa nhạy cảm.

Ăn hẹ thế nào để vừa ngon vừa an toàn?

Với người khỏe mạnh, hẹ vẫn là thực phẩm có lợi nếu sử dụng hợp lý. Mỗi tuần chỉ nên ăn hẹ khoảng 1–2 lần, mỗi lần một nắm nhỏ. Nên ưu tiên các món hẹ nấu chín kỹ, tránh ăn sống hoặc ăn quá nhiều trong một bữa.

Người trung niên và cao tuổi càng cần chú ý nguyên tắc “phù hợp quan trọng hơn ngon miệng”. Nếu sau khi ăn hẹ xuất hiện cảm giác đầy bụng, nóng trong hoặc khó chịu, đó là dấu hiệu cơ thể không dung nạp tốt và nên giảm hoặc ngừng sử dụng.

Một số món ăn từ hẹ dễ làm, quen thuộc trong bữa cơm gia đình có thể kể đến như: trứng chiên hẹ, canh hẹ nấu tôm, cháo hẹ, hẹ xào gan, đậu phụ xào hẹ.

Lưu ý nhỏ khi chế biến:

• Không nên nấu hẹ quá lâu vì dễ làm mất vitamin và khiến mùi hăng nồng hơn.
• Người có dạ dày yếu nên ăn hẹ đã được nấu chín kỹ và với lượng vừa phải.

Hẹ là loại rau tốt, nhưng chỉ thực sự phát huy lợi ích khi được dùng đúng người, đúng lượng và đúng cách. Trong ăn uống, hiểu cơ thể mình vẫn luôn là nguyên tắc quan trọng nhất để bảo vệ sức khỏe lâu dài.