Huyền thoại 60 năm lao dốc: Rạng Đông đối diện ‘cơn bão hoàn hảo’ đe dọa sự tồn tại

Khi những con số không còn “biết nói dối”

Bước sang giai đoạn 2024 - 2025, Công ty CP Bóng đèn Phích nước Rạng Đông đang phải đối mặt với một thực tế khắc nghiệt: tăng trưởng chững lại, lợi nhuận sụt giảm và môi trường cạnh tranh khốc liệt chưa từng có tiền lệ.

Doanh thu năm 2025 của Rạng Đông giảm mạnh xuống còn khoảng 6.359 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế chỉ còn 361 tỷ đồng - mức giảm sâu nhất trong nhiều năm. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở con số tuyệt đối, mà ở tốc độ suy giảm.

Trong bối cảnh ngành chiếu sáng từng được xem là ổn định, mức giảm gần 40% lợi nhuận cho thấy biên lợi nhuận đang bị “bào mòn” nghiêm trọng.

“3 mũi giáp công” và những cú đánh úp bên ngoài

Trong báo cáo giải trình, ban lãnh đạo Rạng Đông thẳng thắn chỉ ra 3 thách thức lớn nhất, được ví như “cơn bão hoàn hảo” đang bao trùm doanh nghiệp.

Làn sóng hàng ngoại giá rẻ

Làn sóng hàng giá rẻ từ Trung Quốc không đơn thuần là câu chuyện cạnh tranh về giá. Điều đáng lo hơn là họ đang tái định nghĩa kỳ vọng của người tiêu dùng.

Khi người mua quen với mức giá thấp hơn 20 - 30%, họ sẽ không còn sẵn sàng trả thêm cho những giá trị mà trước đây được coi là “chuẩn mực”. Điều này khiến các doanh nghiệp nội địa như Rạng Đông rơi vào thế khó nếu muốn giữ chân khách hàng.

Áp lực chuyển đổi công nghệ và AI

Trước đây, việc chuyển đổi sang LED đã giúp Rạng Đông duy trì vị thế. Nhưng hiện tại, LED đã trở thành tiêu chuẩn phổ thông. Cuộc chơi mới đã chuyển sang chiếu sáng thông minh (smart lighting); hệ sinh thái IoT; tích hợp AI và dữ liệu.

Điều này đồng nghĩa với việc Rạng Đông không còn cạnh tranh với các công ty chiếu sáng truyền thống, mà đang phải đối đầu với các tập đoàn công nghệ khác.

Mô hình O2O xé nhỏ thị trường

Sự trỗi dậy của mô hình O2O (online to offline) đang thay đổi cách người tiêu dùng mua sắm thiết bị điện.

Khách hàng ngày nay thích mua sắm trên sàn thương mại điện tử. Trong khi đó, thế mạnh truyền thống của Rạng Đông lại nằm ở hệ thống phân phối offline. Khi hành vi tiêu dùng thay đổi, lợi thế này dần trở thành điểm yếu.

Ngoài ra, những biến động bên ngoài chính cũng là chất xúc tác khiến khó khăn trở nên rõ rệt hơn với Rạng Đông.

Sự bất ổn trong chính sách thuế quan của Mỹ (thị trường chiếm hơn 50% tỷ trọng xuất khẩu LED) đã ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu của công ty.

Trong nước, việc thay đổi chính sách thuế và chuyển đổi mô hình hộ kinh doanh sang doanh nghiệp khiến hệ thống phân phối bị xáo trộn. Nhiều đối tác yêu cầu chuyển từ chiết khấu sang giảm giá trực tiếp, kéo doanh thu mảng này giảm khoảng 10%.

Chưa dừng lại, sự cố ngập lụt tại kho hàng ở Nha Trang cũng gây thiệt hại đáng kể, buộc doanh nghiệp phải trích lập dự phòng hàng chục tỷ đồng.

Rạng Đông đang ở đâu trong chuỗi giá trị?

Tính đến cuối năm 2025, tổng tài sản của Rạng Đông đạt hơn 8.100 tỷ đồng, trong khi nợ phải trả lên tới gần 4.700 tỷ đồng. Một câu hỏi quan trọng cần đặt ra là Rạng Đông đang đứng ở vị trí nào trong chuỗi giá trị ngành chiếu sáng?.

Hiện tại, doanh nghiệp đang chủ yếu tập trung vào sản xuất - một khâu có biên lợi nhuận ngày càng thấp. Trong khi đó, giá trị cao nhất lại nằm ở thiết kế hệ thống chiếu sáng, giải pháp tổng thể cho đô thị thông minh, dữ liệu và phần mềm điều khiển.

Rạng Đông đang hướng tới dồn lực cho dự án nhà máy công nghệ cao tại Hòa Lạc với vốn đầu tư hơn 2.300 tỷ đồng. Đây được xem là bước đi chiến lược quan trọng của công ty. Tuy nhiên, bản chất của dự án này cũng cần được nhìn nhận rõ.

Nếu chỉ nâng cấp sản xuất, tức hiệu quả đạt được sẽ hạn chế. Nếu chuyển sang sản phẩm công nghệ cao, chắc chắn cần xây dựng cả hệ sinh thái đi kèm. Nói cách khác, nhà máy chỉ là “phần cứng”. Nếu tiếp tục chỉ là nhà sản xuất, Rạng Đông sẽ bị “kẹt” ở phần đáy của chuỗi giá trị.

Câu chuyện của Rạng Đông không chỉ là bài toán riêng của một doanh nghiệp, mà còn phản ánh thách thức chung của nhiều thương hiệu Việt lâu đời: "Làm sao để thích nghi trong kỷ nguyên mới?".

Từ một biểu tượng quen thuộc, Rạng Đông giờ đây buộc phải bước vào cuộc chuyển đổi toàn diện từ sản phẩm, công nghệ đến mô hình kinh doanh. Nếu thành công, đây có thể là cú “lột xác” ngoạn mục. Nhưng nếu chậm trễ, những lợi thế lịch sử sẽ nhanh chóng bị xóa nhòa.

Trong một thị trường thay đổi từng ngày, “huyền thoại” không còn là tấm khiên bảo vệ. Ngược lại, đó có thể là áp lực buộc doanh nghiệp phải đổi mới nhanh hơn bao giờ hết.