Nhóm thực phẩm cần được hạn chế đối với người bệnh đái tháo đường và tăng huyết áp

Trả lời câu hỏi này, BS. Nguyễn Thu Hà – Bác sĩ Dinh dưỡng, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Nam Sài Gòn cho biết: để vừa ăn ngon miệng, vừa an toàn, người mắc bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp không nhất thiết phải “kiêng tuyệt đối”, nhưng cần ưu tiên kiểm soát những nhóm thực phẩm dễ làm chỉ số tăng vọt.

Nhóm thực phẩm cần được hạn chế

●       Thực phẩm giàu tinh bột và đường như bánh chưng, bánh tét, bánh mứt, kẹo, chè… có chỉ số đường huyết cao, dễ làm tăng đường máu đột ngột sau ăn. Riêng một chiếc bánh chưng lớn đã tương đương khoảng 5-7 tô phở gà.

●      Thực phẩm giàu muối và chất bảo quản gồm dưa muối, củ kiệu, lạp xưởng và các món chế biến sẵn chứa nhiều natri – yếu tố bất lợi cho huyết áp, làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch – thận.

●      Thực phẩm nhiều dầu mỡ như món chiên rán, thịt mỡ, da heo… giàu chất béo bão hòa, dễ làm tăng mỡ máu, gây khó kiểm soát đường huyết.

Với những dịp đặc biệt như Tết, việc kiêng khem hoàn toàn có thể gây áp lực tâm lý, khiến nhiều người bệnh khó duy trì chế độ điều trị lâu dài.

Thay vì “kiêng tuyệt đối”, hãy áp dụng phương pháp kiểm soát khẩu phần và “thay thế thông minh” để vừa tận hưởng hương vị Tết, vừa giữ các chỉ số sức khỏe ở ngưỡng an toàn.

Quản lý khẩu phần theo phương pháp “Đĩa thức ăn” (Plate Method)

Quản lý dinh dưỡng không chỉ là ăn gì mà còn là ăn như thế nào và bao nhiêu. Bác sĩ Hà khuyến nghị áp dụng phương pháp “đĩa thức ăn” như một công cụ trực quan, hiệu quả cho người đái tháo đường và tăng huyết áp. Theo đó, một bữa ăn với một đĩa ăn đường kính khoảng 20–25 cm nên được chia như sau:

• Một nửa đĩa (50%) là rau xanh giàu chất xơ như khổ qua, bông cải, măng tây… giúp bổ sung chất xơ, làm chậm hấp thu đường và cung cấp kali hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
• Một phần tư đĩa (25%) là đạm nạc. Nên ưu tiên cá, thịt gà bỏ da, thịt lợn/ bò nạc, đậu phụ, đậu đỗ… giúp duy trì khối lượng cơ và tạo cảm giác no lâu.
• Một phần tư đĩa (25%) là tinh bột. Nên ưu tiên các loại tinh bột có chỉ số đường huyết thấp như cơm gạo lứt, bánh chưng nếp than…

Mặt khác, vì người Việt ít dùng dĩa nên có thể ước lượng khẩu phần bằng chén: nạc và tinh bột ăn ngang nhau, lượng rau xanh nên gấp đôi.

Cần lưu ý các loại khoai như khoai mỡ, khoai tây… cũng chứa nhiều tinh bột, nên ăn với lượng phù hợp. Người bệnh vẫn có thể tiêu thụ chất béo tốt như cá hồi trong khẩu phần hằng ngày.

Cuối cùng, một yếu tố ít được chú ý khác nhưng có tác động rõ rệt đến đường huyết là thứ tự ăn trong bữa. Bác sĩ Hà khuyến nghị người bệnh nên bắt đầu bữa ăn bằng một cốc nước lọc, sau đó ăn rau xanh trước, tiếp đến là đạm và cuối cùng là tinh bột.

Kiểm soát đồ uống, gia vị và cách chế biến

Bác sĩ Hà khuyến nghị nam giới không nên uống quá 2 đơn vị cồn/ngày, nữ giới không quá 1 đơn vị/ngày và tuyệt đối không uống rượu bia khi bụng đói. Người bệnh cũng nên hạn chế nước ngọt có ga, nước trái cây đóng hộp.

Điều chỉnh cách chế biến cũng là một cách kiểm soát tốt. Kiểm soát muối dưới 2.300 mg/ngày và đường không quá 25 g/ngày; có thể dùng gia vị thảo mộc như quế, hồi, gừng, tỏi để tăng hương vị thay cho muối và đường tinh luyện.

Về chất béo, khi chế biến có thể dùng nồi chiên không dầu cho các món chiên rán. Ưu tiên tiêu thụ chất béo tốt cho tim mạch như cá hồi, dầu ô liu, dầu đậu nành…

Để hạn chế các rủi ro sức khỏe do xáo trộn sinh hoạt trong ngày Tết, bác sĩ Hà nhấn mạnh người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch dùng thuốc, theo dõi đường huyết và huyết áp thường xuyên để kịp thời can thiệp y tế khi các chỉ số tăng cao.

Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, nôn ói… người bệnh cần đến cơ sở y tế hoặc khám cấp cứu ngay.