Chuyện bốn đời giữ lại phong vị Tết xưa trong từng hũ ô mai

Về làng Cao Viên (Hà Nội), tìm về ký ức mùi ô mai chua ngọt phảng phất trong nắng Đông, chúng tôi có cơ hội gặp chị Nguyễn Thị Lệ - truyền nhân đời thứ 4 của thương hiệu ô mai gia truyền từng khiến bao thực khách vấn vương. 

Trong không gian xưởng nhỏ, ngát hương đường gừng quyện lẫn quả chín, mùi ô mai chua ngọt, chị Lệ mỉm cười đón tiếp, đôi tay thoăn thoắt sắp xếp từng hũ ô mai xanh đỏ, vừa kể về hành trình bốn thế hệ dày công gìn giữ phong vị Tết xưa trong từng sản phẩm mang nhãn hiệu Bách Hương Xuân. 

Thương hiệu trăm năm khởi nguồn từ gánh hàng rong

Câu chuyện về thương hiệu ô mai gia truyền nức tiếng bắt nguồn từ hơn một thế kỷ trước, khi những hũ ô mai đầu tiên theo chân ông cố của chị Nguyễn Thị Lệ, rảo bước từ xóm nhỏ Cao Viên lên phố cổ Hà Nội, len qua từng con ngõ. Từng hũ ô mai khi ấy được ông nâng niu, gói ghém cẩn thận, trao tận tay khách hàng. 

Sự hòa quyện giữa hương vị nguyên bản của trái cây tươi cùng gia vị chua, cay, mặn, ngọt được tẩm ướp theo công thức gia truyền đã nhanh chóng chinh phục khẩu vị những người sành ăn. Dần dần, gánh ô mai của ông không biết từ lúc nào đã trở thành thức quà không thể thiếu, từ những buổi trà chiều cho tới mỗi dịp lễ Tết của các vị khách quen.

Nghề ô mai sau đó tiếp tục được trao truyền cho thế hệ thứ hai là ông Nguyễn Xuân Diệp - ông nội của chị Lệ. Ông thay gánh hàng rong của cha bằng chiếc xe đạp cũ, tiếp tục rong ruổi từ Cao Viên lên phố cổ, mang theo những hũ ô mai sên thủ công giao cho các ki-ốt quen ở Hàng Đường.

Đến nay, ông Diệp đã gần 100 tuổi, nhưng vẫn thường kể về những ngày tháng ấy. “Làm ô mai ngày xưa vất vả lắm! Không có máy móc gì đâu, mỗi quả phải khía tay từng đường để đường thấm vào bên trong. Từng hũ ô mai là tâm huyết cả nhà đặt vào, vất vả nhưng đáng giá”, ông Diệp chậm rãi kể.

Với gia đình chị Lệ, làm ô mai không có khái niệm “trái mùa”. Mỗi năm, lịch làm nghề được tính bằng mùa quả. Tháng Giêng có mận hậu, tháng Ba có sấu non, cuối Hạ là mơ chín, sang Thu lại đến quất, gừng, me. Mỗi loại quả có một “tính nết” riêng, đòi hỏi cách sên khác nhau, từ nhiệt lửa, thời gian đảo cho đến lượng đường, gừng, muối.

“Chỉ cần nóng tay hơn một chút, ô mai sẽ gắt. Lửa non quá thì quả không dẻo, không ‘ăn vào ký ức’”, ông Diệp từng dặn con cháu như vậy. Những bài học ấy không có trong sách vở, mà được truyền lại bằng năm tháng đứng bếp, bằng mồ hôi và cả những mẻ ô mai hỏng phải bỏ đi.

Đến thế hệ thứ ba, nghề được tiếp nối bởi ông Nguyễn Xuân Hùng - bố của chị Lệ. Trong giai đoạn thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm công nghiệp, giá rẻ, ông Hùng vẫn kiên trì giữ cách làm thủ công, chấp nhận làm ít, làm chậm nhưng không đánh đổi hương vị.

“Có những năm cận Tết, đơn đặt hàng dồn dập, nhưng chúng tôi không thể nhận thêm vì không muốn làm nhanh, làm ẩu. Ô mai phải đủ ngày đủ tháng mới ngấm, mới lên màu, lên mùi. Làm vội để kịp Tết là tự tay làm hỏng nghề của mình. Mất chữ tín một mùa là mất luôn khách quen”, ông Hùng nói. 

Tìm lại vị ngọt sau những lần rẽ lối

Hơn 100 năm, nghề làm ô mai đến nay đã trao truyền qua bốn thế hệ trong gia đình chị Lệ. Tuy nhiên, câu chuyện nối nghiệp của chị Nguyễn Thị Lệ - truyền nhân đời thứ 4 lại không hề bằng phẳng. 

“Lớn lên trong gia đình có truyền thống làm ô mai, tôi từng chứng kiến ông nội và bố thức khuya dậy sớm, đốt lò sên quả, tỉ mỉ đóng gói. Có lẽ vì thấy sự nhọc nhằn ấy, khi trưởng thành, tôi không chọn nối nghiệp mà theo đuổi công việc khác nhàn nhã hơn”, chị Lệ chia sẻ.

Thế nhưng, cuộc đời xoay vần với những biến cố cuộc đời khiến chị trở về bên gia đình, nơi những hũ ô mai thân thuộc gắn bó tuổi thơ. Chính lúc ấy, chị nhận ra giá trị sâu xa của nghề. Chị quyết định quay về nối nghiệp, cùng gia đình phát triển thương hiệu ô mai gia truyền. 

“Khi trải qua nhiều vị trí công việc, tôi mới thấm thía khó khăn mà ông nội và bố đã cố gắng gìn giữ. Vị chua, cay, mặn, ngọt của ô mai giúp tôi tìm lại bình yên tâm hồn. Ô mai không chỉ là món ăn, mà là phần không thể thiếu trong cuộc sống”, chị Lệ trầm lắng. 

Ngày chính thức đứng bếp thay bố, chị Lệ mất gần một năm chỉ để học lại những điều tưởng như đã quen từ bé. Từ cách nhận biết quả đạt độ chín, nghe tiếng sôi của chảo đường, cho đến cảm nhận bằng tay khi ô mai “chín nghề”. Không có công thức cố định, mọi thứ phụ thuộc vào cảm giác và kinh nghiệm.

Có hôm tôi sên hỏng cả mẻ, đứng nhìn mà bật khóc. Khi ấy mới hiểu vì sao ông nội và bố luôn nói “nghề này không chiều người nóng vội”. Chính những thất bại ấy giúp chị thấm thía giá trị của hai chữ “gia truyền”, vốn không phải thứ có thể học nhanh hay sao chép. 

Chia sẻ về thương hiệu Bách Hương Xuân, chị Lệ cho hay, ban đầu thương hiệu ô mai của gia đình có tên là Vạn Xuân, biểu tượng cho sự trường tồn, nhưng khi nâng tầm lên sản phẩm OCOP đã đổi thành Bách Hương Xuân để tránh trùng lặp thương hiệu và phù hợp hơn với tiêu chuẩn quốc gia. 

“Bách Hương Xuân là tên do ông nội Nguyễn Xuân Diệp của tôi đặt, mang ý nghĩa “trăm năm lưu giữ hương vị mùa xuân”, như lời nhắc nhở về sứ mệnh bảo tồn tinh hoa Tết Việt giữa dòng đời biến đổi”, chị Lệ cho hay. 

Lưu giữ hương vị mùa Xuân giữa nhịp sống hiện đại

Để đáp ứng nhu cầu thị trường, bên cạnh các vị ô mai lâu đời như mơ, sấu, mận truyền thống, Bách Hương Xuân đã bổ sung thêm vị xào cay nồng, phù hợp với khẩu vị hiện đại. Hiện nay, thương hiệu đã có mặt tại hầu hết các nhà phân phối trên Phố Cổ Hà Nội, các chuỗi siêu thị và gian hàng sân bay.

Bên cạnh đó, Bách Hương Xuân còn mở rộng kênh bán hàng trên các sàn thương mại điện tử, tham gia các hội chợ và tổ chức nhiều phiên livestream giới thiệu sản phẩm. Nhờ những hình thức này, ô mai gia truyền không chỉ tiếp cận được người tiêu dùng trong nước mà còn đến với du khách quốc tế, giúp phong vị Tết xưa lan tỏa rộng rãi hơn.

Tuy nhiên, bài toán đặt ra với chị Nguyễn Thị Lệ giờ đây không chỉ là “làm sao bán được ô mai”, mà là “làm sao để ô mai vẫn còn hồn cốt Tết xưa”. Giữ nghề với chị Lệ là giữ nguyên tắc. Nguyên liệu phải chọn đúng mùa, đúng độ chín, nhiều công đoạn vẫn làm thủ công từ khía từng quả, sên đường đến ngâm ủ. Những bí quyết gia truyền không ghi chép trên giấy mà nằm trong kinh nghiệm, trong cảm giác của người thợ thứ máy móc không thể thay thế.

“Có những công đoạn quan trọng chúng tôi vẫn làm hoàn toàn bằng tay. Với một số sản phẩm đặc biệt, máy móc không thể thay thế hồn vị và độ tinh tế mà gia đình gìn giữ suốt nhiều thế hệ. Chính sự tỉ mỉ này làm Bách Hương Xuân khác biệt và giữ trọn ký ức Tết Hà thành”, chị Lệ chia sẻ. 

Bên cạnh việc giữ nguyên công thức truyền thống, Bách Hương Xuân cũng chú trọng cải tiến bao bì để phù hợp với thị hiếu hiện đại mà vẫn giữ được nét tinh tế, trang nhã. Mỗi hũ ô mai được thiết kế vừa bảo quản hương vị tốt, vừa tạo cảm giác gần gũi, ấm áp, gợi nhắc ký ức Tết xưa. 

Chị Lệ cho biết, việc cải tiến bao bì không nhằm thay đổi nội dung bên trong mà là cách để món quà Tết trở nên hiện đại, tiện lợi nhưng vẫn giữ được cái hồn, cái tinh thần mà gia đình gìn giữ suốt bốn thế hệ.

“Mỗi hũ ô mai mở ra, người thưởng thức không chỉ nếm vị chua, cay, mặn, ngọt mà còn cảm nhận được câu chuyện, sự tỉ mỉ và tình yêu nghề. Bao bì đẹp, tiện dụng giúp món quà truyền thống này gần gũi với đời sống hiện đại nhưng không làm mất đi ký ức và hồn cốt Tết xưa”, chị Lệ chia sẻ.

Điều đặc biệt là trên mỗi hũ ô mai Bách Hương Xuân, ngoài thiết kế tinh tế, còn in kèm câu chuyện về thương hiệu và bài thơ do ông Nguyễn Xuân Diệp sáng tác như một lời gửi gắm về nghề giữ phong vị Tết xưa:

“Ô mai Bách Xuân đất kinh kỳ,

Hương thơm ngào ngạt vị say mê.

Truyền thống năm xưa ông cha để,

Nay con cháu giữ mãi lời thề.”

Hương vị Tết xưa gói trong từng hũ ô mai

Tết xưa của người dân Hà Thành không chỉ gắn liền với mâm cỗ xanh đỏ, câu đối đỏ rực và những tiếng pháo hoa rộn rã, mà còn là hương vị của những hũ ô mai. Chỉ cần mở nắp, hương chua thanh của mơ, vị cay nồng của sấu, mùi ngọt bùi của mận hòa quyện với hương gừng, hương quế thoảng nhẹ là cả một trời ký ức ùa về. 

Từng quả ô mai như kể lại câu chuyện của bếp than hồng, của những bàn tay tỉ mẩn đảo, phơi, sên đường, của những buổi chiều đông se lạnh mà cả gia đình quây quần trò chuyện về năm cũ, về những mong chờ năm mới.

Thưởng thức ô mai không chỉ là nếm hương vị mà còn là cảm nhận nhịp sống, ký ức và cảm xúc. Vị chua thanh của mơ, vị cay nồng của sấu, chút ngọt dịu của mận mang đến trải nghiệm trọn vẹn, như một nhịp cầu nối quá khứ và hiện tại. Mỗi miếng ô mai như kể một câu chuyện nhỏ, gợi nhớ những ngày Tết giản dị, ấm áp, khi mọi lo toan được gác lại và niềm vui sum vầy chiếm trọn tâm hồn.

Ô mai còn là sự kết nối giữa các thế hệ. Trong từng hũ nhỏ, hương vị ấy gợi nhớ bàn tay của ông, của cha, của mẹ ngày ngày chăm chút từng quả ô mai, nhưng đồng thời cũng mời gọi người thưởng thức cảm nhận sự bình yên, sẻ chia và niềm hạnh phúc giản dị. Không gian thưởng thức ô mai trở nên gần gũi, nơi ký ức, vị giác và cảm xúc hòa quyện, tạo nên một phần hồn Tết mà mỗi người Hà Nội đều nhớ đến khi mùa xuân về.

Với Bách Hương Xuân, hương vị Tết không chỉ dừng lại ở món ăn, mà còn là cách gìn giữ những giá trị tinh thần. Mỗi hũ ô mai được mở ra không chỉ mang đến trải nghiệm vị giác, mà còn đem đến cảm giác ấm áp, gợi nhắc về sự sum họp và những khoảnh khắc giản dị nhưng vô cùng quý giá của gia đình trong dịp Tết.

“Mỗi hũ ô mai không chỉ là thức quà, mà còn là câu chuyện, là ký ức, là tình yêu nghề mà bốn thế hệ gia đình chúng tôi gìn giữ. Khi mọi người thưởng thức, tôi muốn họ cảm nhận được hồn cốt Tết Hà Nội trong từng vị chua, cay, mặn, ngọt ấy”, chị Lệ chia sẻ.