Bê bối quảng cáo AI bị bóc trần: 25 triệu thiết bị trở thành 'con mồi' và lời cảnh tỉnh cho truyền thông số

Mạng lưới gian lận quảng cáo vận hành như một “hệ sinh thái”

Vụ việc được phát hiện và vô hiệu hóa bởi Google cùng công ty đo lường quảng cáo Integral Ad Science (IAS). Theo kết quả điều tra, đường dây gian lận mang tên Genisys đã sử dụng AI để xây dựng một hệ thống website giả quy mô lớn nhằm khai thác ngân sách quảng cáo của các thương hiệu.

Không giống các mạng bot đơn giản trước đây, Genisys được tổ chức như một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Hệ thống này tạo ra gần 500 website giả mạo dưới dạng blog và trang tin tức. Những website này không phục vụ độc giả thật mà chỉ tồn tại để tạo lưu lượng truy cập giả, từ đó sinh ra các lượt hiển thị quảng cáo không hợp lệ.

Để che giấu hành vi gian lận, mạng lưới còn sử dụng AI tạo sinh để sản xuất hàng loạt tên miền và nội dung website. Song song đó là các kỹ thuật giả mạo ID ứng dụng, khiến lưu lượng truy cập bot trông giống như đến từ các ứng dụng hợp pháp trên hệ sinh thái quảng cáo. Nhờ vậy, hệ thống có thể “đánh lừa” các nền tảng đấu giá quảng cáo lập trình (programmatic advertising), khiến chúng tin rằng đây là traffic người dùng thật.

Chiến dịch gian lận quảng cáo AI này được phát hiện lần đầu vào tháng 9/2025. Ban đầu, Genisys nhắm vào thị trường Bắc Mỹ thông qua 115 ứng dụng Android có vẻ ngoài vô hại như công cụ tiện ích, trình đọc PDF hoặc game đơn giản.

Tuy nhiên, phía sau các ứng dụng tưởng chừng bình thường đó là các tiến trình chạy ngầm, âm thầm sử dụng tài nguyên thiết bị và kết nối mạng để tạo ra lưu lượng truy cập quảng cáo giả. Người dùng gần như không hề nhận ra thiết bị của mình đang tham gia vào một mạng lưới gian lận quy mô toàn cầu.

Sự lan rộng của các ứng dụng này khiến chiến dịch nhanh chóng vượt ra ngoài Bắc Mỹ. Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, số lượt cài đặt đã lên tới 5 triệu, chiếm khoảng 33% tổng hoạt động của mạng lưới, bao gồm nhiều thị trường như Ấn Độ, Indonesia, Nhật Bản, Thái Lan, Singapore và cả Việt Nam.

Lời cảnh tỉnh cho ngành quảng cáo trong kỷ nguyên AI

Dù được thiết kế tinh vi, Genisys cuối cùng vẫn bị phát hiện nhờ các mô hình phân tích hành vi người dùng. Hệ thống của Google ghi nhận nhiều dấu hiệu bất thường trong dữ liệu như user agent, địa chỉ IP và tần suất truy cập.

Các chuyên gia nhận thấy mô hình truy cập của mạng lưới này có tốc độ và chu kỳ lặp lại không phù hợp với hành vi người dùng thật. Điều này cho thấy dù AI có thể giả mạo nhiều yếu tố như lượt cài đặt hay tên miền, việc tái tạo hoàn toàn hành vi tự nhiên của con người vẫn là thách thức lớn.

Sau khi mạng lưới quảng cáo AI này bị triệt phá, số lượng yêu cầu đấu giá quảng cáo liên quan đến Genisys đã giảm hơn 95%. Google cũng kích hoạt hệ thống bảo vệ Play Protect để tự động vô hiệu hóa các ứng dụng liên quan, kể cả những phiên bản được cài đặt ngoài cửa hàng chính thức.

Vụ việc không chỉ gây thiệt hại về ngân sách mà còn đặt ra câu hỏi lớn về cách đo lường hiệu quả quảng cáo trong kỷ nguyên AI. Nhiều thương hiệu bắt đầu xem xét lại những chỉ số quen thuộc như lượt hiển thị hay lượt nhấp chuột - các số liệu dễ bị thao túng bởi bot.

Một số doanh nghiệp cho biết họ đang chuyển trọng tâm sang các chỉ số phản ánh hành vi người dùng thực, chẳng hạn như mức độ tương tác, hành động chuyển đổi hay lượt truy cập trực tiếp vào nền tảng của thương hiệu. Điều này giúp đảm bảo ngân sách truyền thông được sử dụng hiệu quả và minh bạch hơn.

Bên cạnh đó, nhiều marketer cũng tăng cường hợp tác với các hệ sinh thái nội dung đáng tin cậy, thay vì mở rộng độ phủ bằng mọi giá. Việc ưu tiên môi trường quảng cáo chất lượng cao được xem là một cách giảm thiểu rủi ro từ nguồn lưu lượng truy cập giả.

Sự xuất hiện của Genisys cho thấy AI không chỉ là công cụ giúp tối ưu hóa quảng cáo, mà còn có thể trở thành “vũ khí” của các hoạt động gian lận nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Trong bối cảnh đó, ngành quảng cáo cần tăng cường phối hợp giữa nền tảng công nghệ, nhà cung cấp dữ liệu và thương hiệu để phát hiện và ngăn chặn gian lận sớm hơn. Khi đó, niềm tin và tính minh bạch sẽ trở thành yếu tố cốt lõi quyết định giá trị của quảng cáo AI trong kỷ nguyên số hiện nay.