Thực phẩm chức năng, mỹ phẩm 'thổi phồng' công dụng: Đọc nhãn thế nào để không mua nhầm kỳ vọng?

Ranh giới dễ bị xóa nhòa giữa "hỗ trợ" và "chữa bệnh"

Theo quy định về an toàn thực phẩm, thực phẩm chức năng, bao gồm thực phẩm bảo vệ sức khỏe, chỉ có vai trò hỗ trợ, bổ sung, duy trì chức năng của cơ thể, chứ không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Chính vì vậy, trên nhãn và trong quảng cáo của nhóm sản phẩm này bắt buộc phải có khuyến cáo "Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh". Dòng chữ nhỏ ấy chính là lời nhắc trung thực nhất, và cũng là thứ mà các quảng cáo thổi phồng thường cố tình làm mờ đi hoặc giấu kín.

Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) nhiều lần cảnh báo tình trạng quảng cáo thực phẩm chức năng sai sự thật, dùng từ ngữ như "khỏi hẳn", "đặc trị", "cam kết hiệu quả 100%", hoặc mượn hình ảnh bác sĩ, cơ sở y tế, thư cảm ơn của bệnh nhân để tạo lòng tin. Với mỹ phẩm cũng vậy, sản phẩm chỉ có tác dụng làm sạch, làm đẹp, chăm sóc bên ngoài, nên những lời hứa "trị nám tận gốc", "xóa sẹo vĩnh viễn" đều vượt quá bản chất và cần được nhìn bằng con mắt thận trọng.

Đọc nhãn, kỹ năng nhỏ mà bảo vệ lớn

Một thói quen đơn giản nhưng hữu ích là lật sản phẩm lại và đọc nhãn trước khi tin vào lời quảng cáo. Trên nhãn hợp lệ, người mua nên tìm được tên và địa chỉ của tổ chức chịu trách nhiệm, số công bố hoặc số tiếp nhận hồ sơ, thành phần, hướng dẫn sử dụng, hạn dùng và khuyến cáo bắt buộc nếu là thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Nếu sản phẩm nhập khẩu, cần có nhãn phụ bằng tiếng Việt. Một món hàng thiếu thông tin cơ bản, nhãn mờ nhòe, không rõ nơi sản xuất, dù được tung hô đến đâu, cũng là lý do chính đáng để bạn dừng lại.

Người tiêu dùng cũng có thể tự tra cứu thông tin công bố sản phẩm trên cổng thông tin của cơ quan quản lý để yên tâm hơn. Việc này mất vài phút, nhưng đổi lại là sự an toàn cho chính mình và người thân trong nhà, nhất là khi mua cho trẻ nhỏ, người cao tuổi hay người đang có bệnh nền.

Khi người nổi tiếng đứng ra quảng cáo

Nhiều sản phẩm được tin tưởng chỉ vì có người nổi tiếng giới thiệu. Tuy nhiên, uy tín của người quảng cáo không đồng nghĩa với chất lượng thật của sản phẩm. Khung pháp lý đang ngày càng gắn trách nhiệm cho những người chuyển tải sản phẩm quảng cáo.

Luật Quảng cáo sửa đổi đã bổ sung nghĩa vụ cho người có ảnh hưởng, gồm các KOL, KOC khi giới thiệu sản phẩm, đòi hỏi thông tin phải trung thực, có cơ sở và chịu trách nhiệm trước công chúng. Dù vậy, người mua vẫn nên tỉnh táo, xem lời giới thiệu như một kênh tham khảo, còn quyết định cuối cùng phải dựa trên nhãn mác, nguồn gốc và nhu cầu thực của bản thân.

Checklist trước khi mua thực phẩm chức năng, mỹ phẩm 

• Tìm dòng "không phải là thuốc, không thay thế thuốc chữa bệnh" với thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

• Cảnh giác mọi lời "đặc trị", "khỏi hẳn", "hiệu quả 100%", "cam kết sau một liệu trình".

• Đọc nhãn: tên nhà chịu trách nhiệm, số công bố, thành phần, hạn dùng, nhãn phụ tiếng Việt.

• Tra cứu thông tin công bố sản phẩm trên cổng của cơ quan quản lý khi cần.

• Xem quảng cáo của người nổi tiếng là kênh tham khảo, không phải bảo chứng chất lượng.

• Có bệnh cần đi khám, dùng thuốc theo chỉ định, không tự thay bằng thực phẩm chức năng.

Mua đúng nhu cầu, giữ đúng sức khỏe

Suy cho cùng, thực phẩm chức năng và mỹ phẩm không xấu, chúng có chỗ đứng hợp lý khi được dùng đúng vai trò hỗ trợ và đúng nhu cầu. Vấn đề chỉ nảy sinh khi quảng cáo biến chúng thành phép màu, còn người mua đặt vào đó kỳ vọng sai.

Một người tiêu dùng thông thái không phải là người từ chối mọi sản phẩm, mà là người biết đọc nhãn, biết đặt câu hỏi và biết tìm đến bác sĩ khi cần. Giữ được sự tỉnh táo ấy, chị em vừa chăm sóc được bản thân và gia đình, vừa không để đồng tiền mồ hôi đổi lấy những lời hứa hẹn hão huyền.