Người Việt chi 6,6 triệu tỷ đồng trong 10 tháng: Sức mua tăng thật hay chỉ tăng vì giá?

Mười tháng đầu năm 2026, người Việt đã chi khoảng 6.618,9 nghìn tỷ đồng cho mua sắm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng, theo số liệu của Cục Thống kê. Con số này tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước, nghe rất ấn tượng. Nhưng với một gia đình đang tính toán chi tiêu, câu hỏi quan trọng không phải "tổng mức tăng bao nhiêu" mà là: phần tăng đó là do mọi người mua nhiều hơn thật, hay chỉ vì giá cả đắt lên? Và xu hướng chi tiêu này nói gì về cách người Việt đang sống?

Bóc tách con số: tăng danh nghĩa 13,5%, tăng thực 7,7%

Đây là chỗ cần phân biệt rạch ròi. Mức tăng 13,5% là tính theo giá hiện hành, tức đã bao gồm cả phần giá cả đắt lên. Khi loại trừ yếu tố giá, tổng mức bán lẻ 10 tháng năm 2026 tăng 7,7%, theo Cục Thống kê. Đây mới là "sức mua thực", phản ánh lượng hàng hóa và dịch vụ người dân thực sự tiêu dùng nhiều hơn.

Tin tốt là con số 7,7% này cao hơn mức 7,4% của cùng kỳ năm 2025. Nghĩa là sức mua không chỉ tăng trên giấy vì lạm phát, mà người dân có mua nhiều hơn thật, dù mức cải thiện không quá lớn. Khoảng cách giữa 13,5% danh nghĩa và 7,7% thực tế, gần 6 điểm phần trăm, chính là phần giá cả đã đội lên trong rổ hàng tiêu dùng, trùng khớp với bức tranh lạm phát bình quân 10 tháng ở mức 4,57% mà các cơ quan đã công bố.

Riêng tháng 10/2026, tổng mức bán lẻ ước đạt 695,5 nghìn tỷ đồng, tăng 1,0% so với tháng trước và tăng 14,7% so với cùng kỳ. Nhịp tăng đều đặn qua các tháng (8 tháng tăng 13,3%, 9 tháng tăng 13,4%, 10 tháng 13,5%) cho thấy thị trường tiêu dùng giữ được đà ổn định khi bước vào quý cuối năm.

Người Việt đang tiêu tiền vào đâu?

Cơ cấu chi tiêu mới là phần thú vị, vì nó hé lộ cách sống đang thay đổi.

Hàng hóa vẫn là phần lớn nhất nhưng tăng chậm hơn. Doanh thu bán lẻ hàng hóa 10 tháng ước đạt 4.981,2 nghìn tỷ đồng, chiếm 75,3% tổng mức và tăng 12,9% so với cùng kỳ. Trong nhóm hàng hóa, những mặt hàng gắn với nhà cửa và gia đình tăng khá: gỗ và vật liệu xây dựng, đồ dùng và trang thiết bị gia đình, hàng may mặc đều tăng hai chữ số. Điều này phản ánh nhu cầu sửa sang, mua sắm cho tổ ấm vẫn bền bỉ.

Dịch vụ và trải nghiệm mới là nơi tăng nhanh nhất. Doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống 10 tháng đạt 847,0 nghìn tỷ đồng, chiếm 12,8% tổng mức và tăng 17,0%. Du lịch lữ hành đạt 87,5 nghìn tỷ đồng, tăng 18,1%. Cả hai đều tăng nhanh hơn hẳn mức tăng của hàng hóa. Nói cách khác, khi có thêm tiền, người Việt ngày càng sẵn sàng chi cho ăn uống bên ngoài, du lịch và trải nghiệm, chứ không chỉ mua đồ vật. Đây là xu hướng đã thấy ở nhiều nền kinh tế khi thu nhập tăng, và nó đang diễn ra rõ nét trong nước.

Sự lệch pha giữa các vùng cũng đáng chú ý. Doanh thu du lịch lữ hành tăng rất mạnh ở các địa phương du lịch như Lâm Đồng, Khánh Hòa, Huế, Quảng Ninh, trong khi hai đầu tàu Hà Nội và TP.HCM tăng ở mức vừa phải hơn về bán lẻ hàng hóa. Điều này cho thấy dòng tiền tiêu dùng đang lan ra ngoài hai thành phố lớn, gắn với phục hồi du lịch nội địa.

Vì sao sức mua cuối năm còn dư địa tăng tiếp

Có ít nhất ba lực đẩy cho quý cuối năm, và cả ba đều đã thành chính sách hoặc sự kiện cụ thể, không phải dự đoán.

Thứ nhất, mùa cao điểm mua sắm. Bộ Công Thương tổ chức Chương trình khuyến mại tập trung quốc gia lần 2 năm 2026 từ 1/12/2026 đến 5/1/2027 trên toàn quốc, với hạn mức giảm giá tối đa 100%. Chương trình kéo dài qua cả Tết Dương lịch, đúng giai đoạn chi tiêu cao nhất năm.

Thứ hai, chi phí đầu vào hạ nhiệt. Từ 1/11/2026, thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng được đưa về 0%, giúp giá xăng giảm và kéo theo áp lực chi phí vận chuyển, giá hàng hóa dịu bớt. Khi giá cả ổn định hơn, phần thu nhập dôi ra có thể chuyển thành sức mua.

Thứ ba, đà tăng của dịch vụ và du lịch. Với mức tăng 17%–18% suốt 10 tháng, nhóm này nhiều khả năng tiếp tục dẫn dắt khi mùa lễ hội cuối năm và đầu năm tới gần.

Mặt cần thận trọng

Một bức tranh cân bằng không thể chỉ có màu sáng. Có vài điểm cần nhìn tỉnh táo.

Trước hết, tăng trưởng sức mua thực 7,7% dù cao hơn năm ngoái nhưng vẫn khiêm tốn nếu so với mức tăng danh nghĩa. Lạm phát bình quân 10 tháng 4,57% đã vượt mục tiêu 4,5%, nghĩa là một phần đáng kể "sức mua" chỉ là tiền chạy theo giá. Với hộ thu nhập thấp, phần chi thêm nhiều khi là bắt buộc do giá tăng, chứ không phải vì đời sống dư dả hơn.

Thứ hai, không phải nhóm hàng nào cũng tăng. Doanh thu nhóm đá quý, kim loại quý và sản phẩm trong tháng 10 giảm 3,1% so với cùng kỳ, dù tính chung 10 tháng vẫn tăng. Diễn biến trái chiều này phản ánh tâm lý thận trọng và biến động của kênh tích trữ giá trị, một chỉ dấu cho thấy người dân vẫn cân nhắc kỹ với các khoản chi lớn.

Thứ ba, cần phân biệt sức mua tăng với chất lượng chi tiêu. Doanh thu dịch vụ ăn uống, du lịch tăng mạnh là tín hiệu tích cực cho ngành dịch vụ, nhưng cũng cần nhìn vào việc hộ gia đình có đang vay mượn để chi tiêu hay không. Số liệu bán lẻ không trả lời câu hỏi này, nên không nên suy diễn quá đà từ con số tổng.

Điều này nói gì với gia đình và người kinh doanh nhỏ

Với mỗi gia đình, dữ liệu gợi ý rằng mặt bằng giá đã dịu hơn vào cuối năm (nhờ xăng và các biện pháp ổn định giá), nên đây là thời điểm hợp lý để lên kế hoạch cho những khoản mua sắm lớn đã định, tận dụng mùa khuyến mại, nhưng vẫn giữ nguyên tắc chi theo nhu cầu thực chứ không chạy theo giảm giá.

Với người kinh doanh nhỏ, con số nói khá rõ: nhu cầu đang dịch chuyển về phía dịch vụ, ăn uống, trải nghiệm và các mặt hàng gắn với nhà cửa, gia đình. Mùa khuyến mại tập trung cuối năm là cơ hội để tiếp cận dòng khách này, với điều kiện giá và chất lượng phải thật, bởi người tiêu dùng năm nay vừa sẵn sàng chi, vừa tính toán kỹ hơn bao giờ hết.

Tựu trung, sức mua 10 tháng đầu năm 2026 tăng cả về danh nghĩa lẫn thực tế, với dịch vụ và du lịch dẫn dắt. Đó là tín hiệu lành mạnh cho nền kinh tế tiêu dùng. Nhưng phần lớn con số 13,5% vẫn chịu bóng của giá cả, nên với từng gia đình, quản lý chi tiêu khôn ngoan vẫn quan trọng hơn là vui theo tổng mức bán lẻ.