Tập đoàn Quế Lâm: Đổi mới sáng tạo, phát triển nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn

Trải qua 40 năm đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo, nước ta từ một quốc gia phải nhập khẩu lương thực đã vươn lên thành “cường quốc xuất khẩu nông sản” với top 3 thế giới về xuất khẩu gạo; thứ hai về tổng sản lượng cà phê; đồng thời dẫn đầu toàn cầu về hạt điều và hạt tiêu.

Bên cạnh đó, các mặt hàng thủy hải sản và trái cây cũng phát triển mạnh mẽ, mang về hàng chục tỷ USD mỗi năm, đóng góp lớn vào nguồn thu ngoại tệ và cán cân thương mại quốc gia.

Được ví như “bệ đỡ” của nền kinh tế, nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sự ổn định, bảo đảm an sinh xã hội và kiểm soát lạm phát. Ngành nông nghiệp không chỉ cung cấp nguồn lương thực bền vững, còn tạo sinh kế cho hàng chục triệu lao động, giúp tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn giảm sâu từ mức trên 50% xuống mức tối thiểu.

Đồng thời, thương hiệu nông sản Việt ngày càng khẳng định vị thế quốc tế khi chinh phục hàng loạt thị trường khắt khe và góp phần quan trọng vào an ninh lương thực toàn cầu.

Bước vào kỷ nguyên mới, thế giới đang phải đối mặt với những biến động dị thường và những cuộc khủng hoảng đa tầng mang tính toàn cầu. Xung đột vũ trang và địa chính trị phức tạp xuyên biên giới kéo dài đã bẻ gãy chuỗi cung ứng, đẩy giá năng lượng, phân bón vô cơ và nguyên liệu đầu vào phi mã.

Thêm vào đó, sự càn quét của đại dịch Covid-19 cùng dịch tả lợn châu Phi đã phơi bày sự tổn thương sâu sắc, tính kém bền vững của một nền nông nghiệp truyền thống vốn phụ thuộc quá lớn vào hóa chất. Trên quy mô toàn cầu, vấn nạn thực phẩm bẩn và ô nhiễm môi trường đang rung lên hồi chuông cảnh báo đỏ về an ninh y tế và sinh kế của nhân loại. Trong cơn lốc xoáy đó, Việt Nam không thể là ngoại lệ.

Tại Việt Nam, thói quen thâm canh và lạm dụng hóa chất độc hại (thuốc trừ sâu, thuốc trừ cỏ, chất kích thích) suốt nhiều thập kỷ đã làm tích tụ độc tố trong nông sản, khiến thực phẩm bị biến chất, trở thành mầm bệnh gây hại.

Nó làm bạc màu đất, mất cân bằng hệ sinh thái và khiến sức khỏe cộng đồng bị đe dọa trực tiếp bởi sự trẻ hóa của bệnh ung thư. Hơn thế nữa, sự bùng nổ của hàng giả, phân bón kém chất lượng tràn lan đã tạo nên một thị trường “thật giả lẫn lộn” đã đẩy người nông dân vào thế tiến thoái lưỡng nan và xã hội rơi vào khủng hoảng về niềm tin.

Tất cả những thực trạng trên bắt nguồn từ làn sóng công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng nhưng thiếu quy hoạch đồng bộ và đang để lại hệ lụy lớn với lượng rác thải rắn, chất thải nhựa và khí thải chưa qua xử lý xả thẳng vào tự nhiên.

Đáng nói, hàng triệu tấn phụ phẩm từ ngành chăn nuôi, nông - lâm - thủy sản - vốn là nguồn tài nguyên vàng của kinh tế tuần hoàn - lại đang bị bỏ phí hoặc thải bỏ bừa bãi, gây lãng phí nguồn lực quốc gia.

Thực tiễn đó đòi hỏi phải đổi mới tư duy phát triển, tìm ra một hướng đi mới vừa khoa học, hiệu quả, vừa an toàn và bền vững. Đó là chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; từ sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang phát triển kinh tế nông nghiệp; từ tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững.

Nhận thức yêu cầu đó, Tập đoàn Quế Lâm - đơn vị kinh tế tư nhân đã chọn cho mình một con đường khó nhưng đầy bản lĩnh, chưa từng có tiền lệ. Đó là "lội ngược dòng" để kiến tạo nền nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn, tái định nghĩa nền nông nghiệp Việt Nam dựa trên ứng dụng tinh hoa khoa học công nghệ thế giới, kết hợp với tri thức bản địa và kinh nghiệm dân gian. 

Quế Lâm không chỉ tiên phong gánh vác sứ mệnh xây dựng một nền nông nghiệp có trách nhiệm, một nền nông nghiệp tử tế, mà còn khẳng định vị thế bằng hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị và Tổ hợp kinh tế 4F. Mô hình này chính là lời giải hoàn chỉnh, một con đường thực tiễn hiện thực hóa khát vọng phát triển xanh, tự chủ và bền vững.

Tập đoàn Quế Lâm đã chọn “đứng về phía nông dân” để giải quyết tận gốc rễ những bài toán hóc búa của nông nghiệp hiện đại: Từ đầu vào sản xuất, quy trình canh tác cho đến đầu ra thị trường. Mục tiêu lớn nhất của Tập đoàn Quế Lâm là “Trả lại cho đất dòng sữa ngọt; trả lại cho cây hoa trái trĩu cành; trả lại cánh đồng cho đàn cò bay lượn; trả lại hương thơm cho cuộc sống con người”.

Quế Lâm không chỉ bán sản phẩm mà trao đi giải pháp để giúp nông dân làm giàu thông qua con đường phát triển kinh tế nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị. Đây là “tấm khiên” vững chắc bảo vệ quyền lợi kinh tế cho nông dân, biến nông nghiệp từ “phát thải” sang “tái tạo” và từ “bấp bênh” sang “bền vững”.

Vì lẽ đó, triết lý phát triển kinh tế nông nghiệp của Tập đoàn Quế Lâm là “thuận thiên” và “thuận theo tự nhiên” để trường tồn. Nền tảng của sự phát triển kinh tế nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị tại Quế Lâm không nằm ở tư duy khai thác tài nguyên, mà ở sự thấu cảm với đất đai.

Triết lý ấy được hiện thực hóa qua nguyên lý: Chăn nuôi phải gắn với trồng trọt, trồng trọt phải nuôi dưỡng chăn nuôi trong một chuỗi liên kết giá trị khép kín. Muốn con người khỏe mạnh, trước hết cây trồng và vật nuôi phải được sống trong môi trường không bệnh tật.

Vì vậy, Quế Lâm đã kiên quyết không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, thực hiện nghiêm ngặt quy trình “không khí thải, không phát thải”. Sự thuận theo tự nhiên của Quế Lâm còn được thể hiện từ việc thiết kế chuồng trại “đông ấm hè mát”, tận dụng tối đa thảo dược, thảo mộc, thổ nhưỡng, phong thủy cho đến việc nương theo thời tiết. Đây chính là chìa khóa để giảm bớt sự phụ thuộc vào năng lượng và rủi ro ngoại cảnh.

Khi tôn trọng quy luật tự nhiên, tận dụng tối đa nguồn lực tại chỗ, từ thảo mộc, thảo dược, rác thải hữu cơ, thổ nhưỡng đến trí tuệ con người, chúng ta sẽ tạo ra một hệ sinh thái không chỉ cho lợi nhuận, mà còn cho sự sống. Sự thành bại của mô hình nông nghiệp hữu cơ không nằm ở máy móc hay công nghệ thuần túy, mà nằm ở niềm tin và lợi ích của người nông dân. Quế Lâm không đứng trên hay đứng ngoài, mà đóng vai trò là người “đồng hành” và “dẫn dắt”. Mục tiêu hoạt động của Quế Lâm hòa quyện, đồng nhất với lợi ích của người nông dân, sức khỏe cộng đồng và sự an toàn của môi trường.

Quế Lâm luôn tâm niệm rằng: “Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền” hay “Đẩy thuyền cũng là dân, lật thuyền cũng là dân”. Mọi công nghệ, mọi quyết định chiến lược đều xoay quanh trục nhân văn này, để người nông dân không còn là kẻ làm thuê, mà trở thành chủ thể làm chủ chuỗi giá trị, tạo ra những nông sản “sạch từ gốc, lành từ tâm”.

Vì vậy, Tập đoàn Quế Lâm đã miệt mài “khơi những nguồn chưa ai khơi, sáng tạo những gì chưa có” để chứng minh tính khả thi của nông nghiệp hữu cơ. Từ một ý tưởng bị hoài nghi, đến nay Tập đoàn Quế Lâm đã định hình một lộ trình rõ ràng, nơi khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò là “xương sống”. Quế Lâm không cưỡng bức tự nhiên mà dùng công nghệ sinh học để “đánh thức” tiềm năng của đất và cây trồng.

Việc làm chủ công nghệ vi sinh, tự chủ sản xuất các chế phẩm hữu cơ, phòng chống dịch bệnh bằng thảo mộc, thảo dược và xây dựng hệ thống giám sát nguồn gốc minh bạch đã tạo nên sự khác biệt. Đổi mới sáng tạo ở Tập đoàn Quế Lâm không dừng lại ở phòng thí nghiệm, mà là sự chuyển đổi toàn diện từ quy trình quản trị, canh tác đến tiêu thụ; giúp tối ưu hóa chi phí, tiết kiệm năng lượng và giảm thiểu rủi ro, để đưa nông nghiệp Việt Nam tiến xa trên bản đồ nông nghiệp thế giới.

Để làm được điều đó, Tập đoàn Quế Lâm đã tập trung xây dựng và vận hành nhịp nhàng 8 hệ sinh thái nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị đặc trưng, gồm: hệ sinh thái về con người; hệ sinh thái cộng đồng và hệ thống chính trị; hệ sinh thái về khoa học, kỹ thuật, công nghệ; hệ sinh thái dinh dưỡng cây trồng, vật nuôi; hệ sinh thái liên kết chuỗi giá trị; hệ sinh thái Tổ hợp kinh tế 4F; hệ sinh thái phong thủy - tâm linh - văn hóa và hệ sinh thái truyền thông.

Đây là mô hình tuần hoàn khép kín, nơi mọi thành phần đều là đầu vào của nhau, triệt tiêu khí thải, bảo vệ tài nguyên và mang lại giá trị gia tăng tối đa. Đây cũng là nơi chăn nuôi luôn gắn kết mật thiết với trồng trọt; tinh hoa công nghệ vi sinh thế giới được bản địa hóa để phù hợp với đất đai, khí hậu Việt Nam; người nông dân, với sự thông minh và cần cù, được đặt làm trung tâm. Sự minh bạch và công bằng là luật chơi duy nhất để gắn kết doanh nghiệp với nhà nông.

Tại đây, liên kết chuỗi giá trị không chỉ đảm bảo đầu vào, đầu ra ổn định, mà còn kiến tạo sự kế thừa để nông nghiệp trở thành nghề nghiệp cao quý mà các thế hệ sau nối tiếp, tự hào.

Trong 8 hệ sinh thái nói trên, Tổ hợp kinh tế 4F (Farm - Food - Feed - Fertilizer) chính là trái tim, khối óc; là kết tinh thăng hoa từ ý tưởng khoa học, sáng tạo của Tổng công trình sư Nguyễn Hồng Lam, cùng đội ngũ lãnh đạo Tập đoàn và các cộng sự. 

Tổ hợp kinh tế 4F đã được đăng ký quyền sở hữu trí tuệ tại Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ Khoa học & Công nghệ, trở thành hình mẫu để xây dựng, phát triển nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị Quế Lâm. 4F được ví như một “bách khoa toàn thư” - là nơi gắn kết chặt chẽ trồng trọt với chăn nuôi; sản xuất với bảo quản, chế biến; truy xuất nguồn gốc nông sản; cung cấp đầu vào và quy trình sản xuất cho nông dân.

Đây cũng là nơi thể hiện rõ nhất nông nghiệp đa giá trị - nông nghiệp không bỏ đi thứ gì, khi phụ phẩm, phế phẩm của ngành này là dinh dưỡng, nguyên liệu của ngành kia. 4F là nơi lưu giữ, bảo tồn các nguồn gen và các loại giống cây trồng, vật nuôi để cung cấp cho bà con nông dân; là trung tâm nghiên cứu khoa học thực nghiệm, ứng dụng các tinh hoa, tiến bộ khoa học kỹ thuật của thế giới vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, nhất là công nghệ vi sinh, công nghệ tự động hóa và công nghệ số. 4F còn là nơi sản xuất, cung cấp các chế phẩm sinh học phục vụ trồng trọt, chăn nuôi, xử lý môi trường và sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh.

Đây không chỉ là nơi kết hợp trí tuệ và sự sáng tạo của các lực lượng xã hội trong chuỗi giá trị nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn mà còn là điểm tựa xây dựng lòng tin cho người tiêu dùng; là tổ hợp vận hành đa chức năng: từ du lịch sinh thái, giáo dục thực nghiệm đến không gian nghiên cứu khoa học và khởi nghiệp làm giàu cho nông dân. Đó cũng chính là khu hậu cần và là nguồn dự trữ chiến lược vững chắc cho sự phát triển của ngành nông nghiệp bền vững.

Chính môi trường sản xuất nhân văn và công nghệ tối giản này là điểm tựa hoàn hảo để mỗi người nông dân tự tin trở thành một “chuyên gia” thực thụ trên chính mảnh đất của mình. Nhờ chuỗi liên kết bao tiêu ổn định mang thương hiệu Quế Lâm, người nông dân vĩnh viễn thoát khỏi cái bẫy “được mùa mất giá”, hiên ngang làm chủ tư liệu sản xuất, làm chủ cuộc đời và gắn bó với nghề nông.

Từ những kết quả đạt được nói trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã chỉ đạo chọn mô hình phát triển kinh tế nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị Quế Lâm để nhân rộng trên cả nước. Đây là niềm vinh dự, nhưng cũng là trách nhiệm lớn lao của Tập đoàn. Bởi Quế Lâm hiểu rằng, hành trình này mới chỉ là sự khởi đầu của một cuộc cách mạng nông nghiệp thực sự.

Vì vậy, trong thời gian tới, Tập đoàn Quế Lâm sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tích hợp các tinh hoa trí tuệ nhân loại và công nghệ sinh học đỉnh cao. Mục tiêu không chỉ là nâng cao năng suất, mà còn là nâng tầm giá trị thương hiệu nông sản Việt. Quế Lâm sẽ không ngừng kiên định với sứ mệnh “xây dựng nền nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn bền vững”, biến những mô hình nhỏ lẻ thành chuỗi giá trị lớn mạnh, nơi mỗi sản phẩm đến tay người tiêu dùng đều là một thông điệp về sự an toàn và lòng trân trọng.

Với tất cả ý nghĩa đó, Quế Lâm rất mong các ngành, các cấp và xã hội cảm nhận được tâm huyết của người đi “gieo hạt lành”, để cùng đồng hành với Tập đoàn trên hành trình phát triển nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị đầy chông gai và gian khó.

Hành trình ấy rất cần sự quyết tâm, bền gan, vững chí và sự chung tay, dấn thân của cả cộng đồng. Bằng tất cả tâm huyết và trí tuệ, Tập đoàn Quế Lâm cam kết sẽ luôn là người tiên phong, sát cánh cùng người nông dân vì một nền nông nghiệp Việt Nam thịnh vượng, nhân văn và trường tồn.