Dùng nhạc AI sẽ né được phí bản quyền: Sự thật không đơn giản như nhiều người nghĩ

Kể từ khi Nghị định 134/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, câu chuyện phí bản quyền âm nhạc tiếp tục nhận được sự quan tâm của nhiều cơ sở kinh doanh dịch vụ như quán cà phê, nhà hàng hay khách sạn. Trong bối cảnh đó, nhạc do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra được nhiều người xem là giải pháp thay thế nhằm tránh phát sinh nghĩa vụ trả phí bản quyền.

Tuy nhiên, thực tế pháp lý của loại nhạc này phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ "AI tạo thì không ai sở hữu".

Nhạc AI vẫn đang vướng tranh chấp bản quyền trên thế giới

Hiện nay, hai nền tảng tạo nhạc AI phổ biến là Suno và Udio đang đối mặt với các vụ kiện bản quyền tại Mỹ.

Nguồn cơn xuất phát từ việc các hãng thu âm lớn như Universal Music Group, Sony Music và Warner Music Group cáo buộc các nền tảng này đã sử dụng hàng triệu bản ghi âm có bản quyền để huấn luyện mô hình AI mà chưa được cấp phép.

Đến nay, Warner Music và Universal Music đã lần lượt đạt được các thỏa thuận với Suno và Udio. Tuy nhiên, vụ kiện giữa Sony Music và Suno vẫn đang được tiếp tục, với phiên xét xử tóm tắt dự kiến diễn ra trong tháng 7/2026. Đáng chú ý, Universal Music và Sony Music cũng đã bổ sung hơn 61.000 tác phẩm vào hồ sơ kiện sau quá trình điều tra.

Dù những vụ kiện này diễn ra tại Mỹ và không có giá trị ràng buộc pháp lý trực tiếp tại Việt Nam, nhưng kết quả của chúng có thể ảnh hưởng đến chính sách hoạt động cũng như điều khoản sử dụng của các nền tảng nhạc AI trên toàn cầu.

Dùng tài khoản miễn phí để phát nhạc cũng có thể vi phạm

Một hiểu lầm phổ biến là chỉ cần nhạc do AI tạo ra thì có thể sử dụng thoải mái.

Thực tế, điều khoản sử dụng của nhiều nền tảng lại quy định rất rõ phạm vi khai thác. Ví dụ, với Suno, các bài nhạc được tạo bằng tài khoản Free chỉ được phép sử dụng cho mục đích cá nhân, phi thương mại. Trong khi đó, việc phát nhạc trong quán cà phê, nhà hàng hay cửa hàng nhằm phục vụ khách hàng được xem là hoạt động thương mại.

Điều này đồng nghĩa, nếu sử dụng tài khoản miễn phí để tạo nhạc rồi phát trong cơ sở kinh doanh, người dùng đã vi phạm điều khoản cấp phép của nền tảng ngay từ đầu. Muốn khai thác nhạc AI cho mục đích thương mại, người dùng phải đăng ký các gói trả phí như Suno Pro (khoảng 10 USD/tháng) hoặc Premier (khoảng 30 USD/tháng).

Tuy nhiên, ngay cả với tài khoản trả phí, Suno cũng không cam kết rằng người dùng sẽ sở hữu bản quyền đối với toàn bộ nội dung âm nhạc do AI tạo ra.

Chỉnh sửa, cắt ghép bài hát chưa chắc đã được bảo hộ

Không ít người cho rằng chỉ cần chỉnh sửa một phần lời bài hát hoặc thay đổi giai điệu do AI tạo ra là có thể trở thành tác giả của tác phẩm. Tuy nhiên, theo Điều 5a Nghị định 134/2026/NĐ-CP, quyền tác giả chỉ được xem xét khi có sự can thiệp sáng tạo đáng kể của con người.

Những thay đổi mang tính kỹ thuật hoặc cơ học như sửa vài từ trong lời bài hát, cắt ghép, tăng giảm tốc độ hay thay đổi cao độ đơn giản sẽ không đủ để hình thành một tác phẩm mới được bảo hộ.

Điều đó cũng đồng nghĩa, nếu tác phẩm không phát sinh quyền tác giả thì về nguyên tắc, người tạo ra bản nhạc AI cũng không có cơ sở để yêu cầu người khác trả phí khi sử dụng.

Có thể "né" phí bản quyền nhưng không phải trong mọi trường hợp

Trong điều kiện lý tưởng, nhạc AI hoàn toàn do trí tuệ nhân tạo tạo ra, được tạo bằng tài khoản có quyền sử dụng thương mại, không sao chép hoặc mô phỏng tác phẩm, giọng hát hay phong cách của bất kỳ nghệ sĩ nào và đáp ứng các quy định hiện hành thì có cơ sở để không phát sinh nghĩa vụ trả phí bản quyền theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP, bởi pháp luật Việt Nam hiện chưa bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm hoàn toàn do AI tạo ra.

Tuy nhiên, để đạt được điều kiện này, người sử dụng không chỉ phải trả phí cho nền tảng AI mà còn cần theo dõi kỹ điều khoản dịch vụ, đảm bảo nội dung tạo ra không vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và lưu giữ đầy đủ thông tin về quá trình tạo tác phẩm khi cần chứng minh nguồn gốc.