Vì sao ví trả sau khiến người trẻ dễ ‘xuống tiền’ hơn?
Bên cạnh sự tiện lợi và khả năng hỗ trợ dòng tiền, hình thức "mua trước - trả sau" đang âm thầm thay đổi hành vi người tiêu dùng, cũng như việc đưa ra quyết định mua sắm.
Người càng ngăn nắp càng dễ giữ tiền? 6 lý do bất ngờ giúp ví tiền ít 'bốc hơi' hơn mỗi tháng
Khi chi tiêu trở nên dễ dàng hơn
Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, Minh Ngọc (22 tuổi, TP.HCM) đã hoàn tất đơn hàng gần 2 triệu đồng cho một bộ mỹ phẩm mà không cần thanh toán ngay.
"Thấy mỗi tháng chỉ trả vài trăm nghìn đồng nên mình quyết định mua luôn. Đến cuối tháng cộng thêm các khoản trả sau khác mới giật mình vì tổng số tiền phải thanh toán khá lớn", Minh Ngọc chia sẻ.
Dịch vụ mua trước - trả sau ngày càng phổ biến nhờ sự tiện lợi và khả năng hỗ trợ dòng tiền cho người dùng trẻ.
Câu chuyện của Ngọc không còn quá xa lạ với nhiều người trẻ hiện nay, khi các dịch vụ "Mua trước - Trả sau" (Buy Now, Pay Later - BNPL) ngày càng phổ biến trên các sàn thương mại điện tử và ví điện tử, ví dụ như: Momo, Shopee Pay, ZaloPay...
Nếu trước đây người mua thường phải tích lũy đủ tiền trước khi quyết định sở hữu một sản phẩm, thì nay họ có thể nhận hàng ngay và thanh toán sau, hoặc chia nhỏ khoản chi thành nhiều kỳ.
Không chỉ áp dụng cho các sản phẩm giá trị cao như điện thoại, thiết bị điện tử hay du lịch, dịch vụ trả sau hiện đã len lỏi vào những khoản chi tiêu thường nhật như mua quần áo, gọi đồ ăn hay đặt vé xem phim.
Sự tiện lợi, thủ tục đơn giản và khả năng tiếp cận gần như tức thời khiến hình thức này đặc biệt hấp dẫn với thế hệ trẻ – nhóm khách hàng vốn quen thuộc với thanh toán số và tiêu dùng trực tuyến.
Trong kinh tế học hành vi, các nhà nghiên cứu sử dụng khái niệm "nỗi đau khi thanh toán" (pain of paying) để mô tả cảm giác khó chịu khi phải bỏ tiền ra cho một món hàng hay dịch vụ.
Cảm giác này thường xuất hiện rõ nhất khi người mua thanh toán bằng tiền mặt hoặc nhìn thấy số dư tài khoản giảm xuống ngay lập tức.
Việc tách biệt thời điểm mua hàng và thanh toán có thể làm giảm cảm giác "đau khi trả tiền", từ đó thúc đẩy quyết định mua sắm.
Tuy nhiên, với mô hình mua trước - trả sau, thời điểm mua hàng và thời điểm thanh toán được tách biệt. Người tiêu dùng nhận được niềm vui sở hữu sản phẩm ngay lập tức nhưng chưa phải đối mặt với áp lực tài chính tại thời điểm giao dịch.
Chính sự trì hoãn đó khiến nhiều người dễ đưa ra quyết định mua sắm hơn.
Bên cạnh đó, người dùng thường tập trung vào số tiền phải trả mỗi tháng thay vì tổng giá trị thực của món hàng. Một sản phẩm trị giá vài triệu đồng có thể trở nên "dễ mua" hơn nhiều khi được chia nhỏ thành các khoản thanh toán vài trăm nghìn đồng.
Vì vậy, ví trả sau không đơn thuần là một công cụ thanh toán. Ở một mức độ nhất định, nó còn đang thay đổi cách con người cảm nhận về giá trị của đồng tiền và các quyết định chi tiêu hàng ngày.
Tiêu dùng thông minh trong thời đại số
Nhiều khoản chi nhỏ phát sinh cùng lúc có thể khiến người dùng mất kiểm soát ngân sách nếu không theo dõi sát sao.
Không thể phủ nhận những lợi ích mà ví trả sau mang lại. Tuy nhiên, sự thuận tiện cũng có mặt trái.
Việc mua sắm quá dễ dàng có thể khiến người dùng phát sinh nhiều khoản chi nhỏ mà không nhận ra tổng số tiền phải thanh toán đang ngày càng tăng.
Đặc biệt, những người sử dụng đồng thời nhiều dịch vụ trả sau có nguy cơ mất kiểm soát ngân sách nếu không theo dõi sát sao các khoản chi tiêu.
Theo PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Trưởng bộ môn Thị trường tài chính, Khoa Ngân hàng, Đại học Kinh tế TP.HCM, người dùng các công cụ tín dụng tiêu dùng cần có kế hoạch chi tiêu hợp lý để tránh mất khả năng thanh toán.
Ông cho rằng việc chi tiêu vượt khả năng tài chính mà không có kế hoạch quản lý hiệu quả có thể khiến người dùng rơi vào vòng xoáy nợ nần.
Dù ví trả sau và thẻ tín dụng có cách thức vận hành khác nhau, nhưng cả hai đều dựa trên nguyên tắc "chi tiêu trước, thanh toán sau", do đó đòi hỏi người dùng phải chủ động kiểm soát ngân sách cá nhân.
Ngoài áp lực trả nợ, việc thanh toán chậm còn có thể dẫn đến phí phạt, ảnh hưởng đến lịch sử tín dụng và khả năng tiếp cận các sản phẩm tài chính trong tương lai.
Ví trả sau chỉ thực sự hữu ích khi được xem là công cụ hỗ trợ dòng tiền ngắn hạn, không phải nguồn tiền bổ sung để chi tiêu vượt khả năng tài chính.
Trước mỗi quyết định mua sắm, người dùng cần nhìn vào tổng số tiền phải thanh toán thay vì chỉ chú ý đến số tiền trả góp hàng tháng. Đồng thời, việc theo dõi lịch thanh toán, hạn chế mở quá nhiều hạn mức cùng lúc và xây dựng ngân sách cá nhân rõ ràng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro.
Trong bối cảnh các giải pháp tài chính số ngày càng phát triển, tiêu dùng thông minh không nằm ở việc mua được nhiều hơn, mà ở khả năng kiểm soát tốt hơn những khoản tiền mình sẽ phải trả trong tương lai.
