Quy hoạch Thủ đô giai đoạn mới hướng tới đô thị văn minh, hiện đại và chất lượng sống tốt hơn cho người dân
Quy hoạch Thủ đô trong giai đoạn mới hướng tới thay đổi toàn diện diện mạo đô thị và chất lượng sống của người dân, từ phát triển giao thông công cộng, cải tạo chung cư cũ, chống ngập nội đô đến hình thành các trung tâm đô thị mới và không gian ven sông Hồng.
Mới đây, Chính phủ vừa ra Nghị quyết số 158/NQ-CP ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, với trọng tâm là tái cấu trúc không gian đô thị, mở rộng động lực tăng trưởng và hình thành mô hình phát triển đô thị hiện đại, thích ứng dài hạn.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn chiến lược 100 năm. Theo định hướng mới, Hà Nội sẽ chuyển từ mô hình "quy hoạch tĩnh" sang "quy hoạch động và mở", ứng dụng dữ liệu lớn, công nghệ số và mô hình bản sao số đô thị (Urban Digital Twin) nhằm nâng cao khả năng dự báo và thích ứng trước các biến động kinh tế - xã hội và môi trường.
Quy hoạch mới đặt mục tiêu xây dựng Hà Nội theo định hướng "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", đồng thời mở rộng không gian phát triển trên cơ sở liên kết chặt chẽ với Vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng Trung du, miền núi phía Bắc.
Chuyển từ đô thị đơn cực sang đa cực, đa trung tâm
Theo chương trình hành động, Hà Nội sẽ được phát triển theo mô hình chùm đô thị đa tầng, đa lớp, đa cực và đa trung tâm. Thay vì tập trung quá mức vào khu vực lõi lịch sử, cấu trúc đô thị tương lai sẽ hình thành nhiều cực phát triển mới, kết nối bằng các hành lang kinh tế và hệ thống hạ tầng hiện đại.
Trong cấu trúc này, Hà Nội giữ vai trò đô thị hạt nhân, trong khi các đô thị vệ tinh và các đô thị thuộc các tỉnh giáp ranh sẽ đảm nhiệm những chức năng chuyên biệt nhằm chia sẻ áp lực dân số, hạ tầng và dịch vụ công với khu vực trung tâm.
Định hướng này được xem là bước chuyển quan trọng từ mô hình phát triển "đơn cực tập trung" sang "đa cực - đa trung tâm", phù hợp với xu hướng quy hoạch vùng đô thị lớn trên thế giới.
Sông Hồng trở thành trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo
Lần đầu tiên, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái và văn hóa trung tâm trong cấu trúc phát triển không gian của Thủ đô.
Dọc theo hành lang sông Hồng, Hà Nội sẽ hình thành các không gian công cộng, khu văn hóa, dịch vụ và đổi mới sáng tạo, đồng thời kết nối với hệ thống hành lang xanh từ sông Đuống, sông Đáy, sông Nhuệ, sông Tô Lịch và vùng sinh thái Ba Vì.
Định hướng này nhằm tạo ra mạng lưới không gian mở quy mô lớn, cân bằng giữa bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, di sản văn hóa và nhu cầu phát triển đô thị hiện đại.
Hoàn thành khoảng 100 km đường sắt đô thị vào năm 2030
Hạ tầng giao thông được xác định là nền tảng của quá trình mở rộng không gian đô thị.
Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành khoảng 100 km đường sắt đô thị, đồng thời từng bước làm chủ công nghệ đầu tư, xây dựng và vận hành hệ thống metro. Tỷ lệ nội địa hóa và năng lực làm chủ kỹ thuật dự kiến đạt tối thiểu 50% khối lượng công việc vào năm 2030 và hoàn toàn chủ động vào năm 2050.
Song song với mạng lưới metro, Hà Nội sẽ nghiên cứu phát triển các tuyến đường sắt tốc độ cao, đường sắt liên vùng, cảng thủy nội địa và các đầu mối giao thông chiến lược nhằm tăng cường khả năng kết nối vùng.
Phát triển đô thị nén theo mô hình TOD
Một trong những điểm nhấn của chiến lược quy hoạch mới là phát triển đô thị nén gắn với các điểm trung chuyển giao thông công cộng (TOD).
Mô hình này cho phép tập trung dân cư, dịch vụ và thương mại quanh các nhà ga metro, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và tạo điều kiện hình thành các chuỗi đô thị thông minh kết nối với trung tâm.
Cùng với đó, Hà Nội sẽ đẩy mạnh quy hoạch không gian ngầm, không gian trên cao, phát triển hạ tầng số và tăng tỷ lệ cây xanh, mặt nước, công trình công cộng trong cấu trúc đô thị.
Chính phủ cũng yêu cầu xây dựng các cơ chế hỗ trợ người dân chuyển đổi sang giao thông xanh và giao thông công cộng, đồng thời kiểm soát phương tiện cá nhân nhằm giảm ùn tắc tại khu vực nội đô.
Hoàn thành cải tạo các chung cư nguy hiểm cấp D trước năm 2030
Trong lĩnh vực tái thiết đô thị, Hà Nội được giao đẩy nhanh cải tạo các khu chung cư cũ gắn với chỉnh trang toàn bộ khu vực lân cận.
Mục tiêu đến năm 2030 là hoàn thành việc xây dựng lại các chung cư nguy hiểm cấp D, đồng thời tái thiết những khu đô thị có hạ tầng xuống cấp để hình thành các không gian sống hiện đại, đa chức năng và có chất lượng cao hơn.
Thành phố cũng sẽ thúc đẩy di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm, trường đại học, bệnh viện và cơ sở công nghiệp không còn phù hợp quy hoạch ra khỏi khu vực nội thành. Quỹ đất sau di dời được yêu cầu quản lý chặt chẽ, bảo đảm sử dụng đúng định hướng quy hoạch.
Hình thành hành lang đổi mới sáng tạo và trung tâm tài chính ven sông
Bên cạnh tái cấu trúc không gian đô thị, Hà Nội được định hướng trở thành trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ giá trị cao của cả nước.
Đáng chú ý, Chính phủ đặt mục tiêu hình thành trung tâm tài chính mới kết nối không gian Hồ Hoàn Kiếm - Hồ Tây - sông Hồng trước năm 2030. Khu vực này được kỳ vọng trở thành trục phát triển kinh tế - tài chính hiện đại, kết hợp hài hòa với cảnh quan và các giá trị di sản đô thị.
Song song với đó là việc xây dựng các "thung lũng công nghệ", trung tâm đổi mới sáng tạo, vườn ươm doanh nghiệp công nghệ và các cụm nghiên cứu - đào tạo chất lượng cao nhằm tạo động lực tăng trưởng mới cho Thủ đô.
Theo định hướng dài hạn, Hà Nội không chỉ mở rộng quy mô đô thị mà còn hướng tới mô hình thành phố sinh thái, thông minh và đa trung tâm, trong đó hạ tầng giao thông công cộng, hành lang xanh và không gian sáng tạo đóng vai trò trụ cột cho quá trình phát triển trong thế kỷ tới.
