Chuẩn nghèo mới nâng lên 2,2 và 2,8 triệu đồng: Nhiều hộ gia đình sẽ được xét lại quyền lợi từ 1/1/2027

Một thước đo tưởng chừng chỉ liên quan tới ngành lao động, thương binh và xã hội thực ra chạm tới quyền lợi rất cụ thể của hàng triệu hộ gia đình: thẻ bảo hiểm y tế miễn phí, miễn giảm học phí, vay vốn ưu đãi, hỗ trợ tiền điện, hỗ trợ nhà ở. Đó là chuẩn nghèo. 

Theo Nghị định 351/2025/NĐ-CP, chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027 đến 2030 được nâng lên đáng kể, với ngưỡng thu nhập 2,2 triệu đồng mỗi người mỗi tháng ở nông thôn và 2,8 triệu đồng ở đô thị, chính thức áp dụng từ ngày 1/1/2027. Việc nâng chuẩn đồng nghĩa nhiều gia đình trước đây đứng ngoài diện hỗ trợ nay có thể được xét lại và bước vào nhóm thụ hưởng chính sách.

Ngưỡng mới cao hơn và cách xác định hộ nghèo

Điểm cốt lõi của chuẩn nghèo đa chiều là không chỉ nhìn vào thu nhập mà còn đo mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản. Theo Nghị định 351/2025, tiêu chí thu nhập trong giai đoạn 2027 đến 2030 được xác định ở mức 2,2 triệu đồng mỗi người mỗi tháng đối với khu vực nông thôn và 2,8 triệu đồng đối với khu vực đô thị.

So với chuẩn đang áp dụng của giai đoạn trước, vốn ở mức 1,5 triệu đồng ở nông thôn và 2 triệu đồng ở đô thị, ngưỡng mới cao hơn rõ rệt, phản ánh mặt bằng giá cả và mức sống đã thay đổi.

Về cách phân loại, một hộ ở nông thôn được xác định là hộ nghèo khi có thu nhập bình quân đầu người từ 2,2 triệu đồng mỗi tháng trở xuống và đồng thời thiếu hụt từ ba chỉ số đo lường mức độ tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Nếu thu nhập nằm trong ngưỡng đó nhưng mức thiếu hụt dưới ba chỉ số, hộ được xếp vào diện cận nghèo.

Khu vực đô thị áp dụng nguyên tắc tương tự với ngưỡng thu nhập 2,8 triệu đồng. Các chỉ số thiếu hụt được xây dựng quanh những nhu cầu thiết yếu của đời sống như việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, tiếp cận thông tin. Cách tiếp cận đa chiều này giúp nhận diện đúng hơn những gia đình thực sự khó khăn, thay vì chỉ căn cứ máy móc vào con số thu nhập.

Về thời điểm, cần nắm một mốc quan trọng để không nhầm lẫn. Bản thân Nghị định 351/2025 có hiệu lực thi hành từ ngày 15/2/2026, nhưng chuẩn nghèo mới của giai đoạn 2027 đến 2030 chỉ chính thức được dùng để xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo kể từ ngày 1/1/2027.

Trong năm 2026, các địa phương vẫn áp dụng chuẩn nghèo của giai đoạn 2022 đến 2025. Đáng chú ý, từ ngày 1/9/2026, công tác rà soát được thực hiện đồng thời theo cả hai chuẩn cũ và mới, để đến đầu năm 2027 có sẵn danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn mới. Nghĩa là ngay từ cuối năm 2026, nhiều gia đình đã có thể được cán bộ cấp xã đến rà soát, ghi nhận theo thước đo mới.

Vì sao nâng chuẩn lại là tin quan trọng với túi tiền

Nâng chuẩn nghèo không phải là chuyện giấy tờ. Khi ngưỡng được kéo lên, một bộ phận hộ gia đình trước đây có thu nhập nhỉnh hơn chuẩn cũ nên không thuộc diện hỗ trợ, nay rơi vào phạm vi chuẩn mới và có thể được công nhận là hộ nghèo hoặc cận nghèo.

Kéo theo đó là cả một gói quyền lợi gắn liền: hộ nghèo thường được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí, con em được miễn hoặc giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập, được vay vốn ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội, hỗ trợ tiền điện, và ưu tiên trong các chương trình hỗ trợ nhà ở, sinh kế. Với một gia đình thu nhập eo hẹp, những khoản này cộng lại có giá trị không nhỏ, đôi khi là điểm tựa để con cái tiếp tục đi học hay để vượt qua một đợt ốm đau.

Chính vì vậy, một số dự báo cho rằng số hộ nghèo, hộ cận nghèo thống kê được trong năm 2027 có thể tăng lên ở nhiều địa phương, nhất là khu vực miền núi, vùng sâu vùng xa. Cần nhìn nhận con số tăng này một cách bình tĩnh và đúng bản chất.

Đây không phải là dấu hiệu đời sống đi xuống, mà phần lớn là hệ quả kỹ thuật của việc nâng thước đo: khi đặt chuẩn cao hơn, nhiều hộ vốn khó khăn nhưng trước đây chưa được tính nay được nhận diện và đưa vào diện chăm lo. Hiểu đúng điều này giúp tránh tâm lý e ngại khi địa phương công bố tỷ lệ hộ nghèo nhích lên.

Điều các gia đình nên làm trong giai đoạn rà soát

Với những hộ đang có hoàn cảnh khó khăn, giai đoạn cuối năm 2026 và đầu năm 2027 là thời điểm cần chủ động. Nên theo dõi thông báo rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo của ủy ban nhân dân cấp xã, phối hợp cung cấp trung thực thông tin về thu nhập, điều kiện nhà ở, việc làm, tình trạng học hành của con cái và khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản.

Việc kê khai đầy đủ và chính xác giúp cán bộ đánh giá đúng mức độ thiếu hụt, từ đó xác định đúng diện thụ hưởng. Nếu thấy kết quả rà soát chưa phản ánh đúng hoàn cảnh, người dân có quyền đề nghị xem xét lại theo quy trình công khai từ thôn, tổ dân phố lên cấp xã.

Nhìn rộng hơn, việc cập nhật chuẩn nghèo theo chu kỳ là cách để chính sách an sinh bám sát thực tế đời sống thay vì lạc hậu so với giá cả. Thước đo mới của giai đoạn 2027 đến 2030 vừa công nhận rằng ngưỡng đủ sống đã tăng, vừa mở rộng vòng tay hỗ trợ tới nhiều gia đình hơn.

Với người dân, điều quan trọng là biết mình có thể nằm trong diện được xét, chủ động nắm quyền lợi và tham gia quá trình rà soát một cách minh bạch, để những chính sách thiết thực nhất đến đúng người cần.