Từ 25/1, người để đất bỏ hoang, dự án treo có nguy cơ bị xử lý hình sự

Những trường hợp sử dụng đất có nguy cơ bị xử lý hình sự

Thông tư liên tịch số 11/2025/TTLT-VKSNDTC-TANDTC- BCA-BQP-BTP-BTC-BCT-BXD-BNN&MT- KTNN-TTCP vừa được ban hành bởi nhiều cơ quan trung ương, trong đó có Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, Tòa án Nhân dân Tối cao và Bộ Công an, đã lần đầu tiên xác định rõ các dấu hiệu “lãng phí” trong quản lý, sử dụng đất đai và tài nguyên làm căn cứ để khởi tố, điều tra và xét xử theo Bộ luật Hình sự.

Theo Điều 8 của Thông tư, các hành vi có nguy cơ bị xem xét trách nhiệm hình sự gồm:

• Quy hoạch, điều chỉnh quy hoạch đất đai không đúng pháp luật, gây lãng phí nguồn lực.

• Giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất sai đối tượng, sai thẩm quyền, không phù hợp quy hoạch đã được phê duyệt.

• Không đấu giá quyền sử dụng đất, không đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư theo quy định.

• Chậm xác định giá đất, dẫn đến không hoặc chậm thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Đất nhận rồi để không, triển khai dự án chậm cũng có thể bị xử lý

Thông tư cũng nêu rõ các trường hợp sử dụng đất bị coi là gây lãng phí, gồm:

• Đất không được đưa vào sử dụng trong 12 tháng liên tục kể từ khi nhận bàn giao trên thực địa.

• Tiến độ sử dụng đất chậm quá 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư.

• Không trả lại đất đúng thời hạn theo quyết định thu hồi của cơ quan Nhà nước.

• Cố ý trì hoãn giải phóng mặt bằng, kéo dài việc triển khai dự án.

• Khởi công dự án khi chưa được phê duyệt, bồi thường, tái định cư không đúng quy định.

Ngoài ra, việc phê duyệt dự án nhà ở, đô thị không phù hợp quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng cũng được xác định là dấu hiệu gây lãng phí.

Thông tư liên tịch còn mở rộng phạm vi sang lĩnh vực tài nguyên:

• Cấp phép thăm dò, khai thác khoáng sản sai quy định, sai đối tượng hoặc vượt thẩm quyền.

• Khai thác không đúng nội dung giấy phép, gây ô nhiễm, suy thoái môi trường.

• Hủy hoại tài nguyên, năng lượng quốc gia, gây thất thoát nguồn lực.

Thông tư này chính thức có hiệu lực từ ngày 25/1/2026.

Chuyển từ xử lý hành chính sang “ngưỡng rủi ro hình sự”

Dưới góc độ pháp lý, ThS. Luật sư Trần Xuân Hùng, Giám đốc Công ty TNHH Speedinvest cho biết, Thông tư liên tịch lần này được xem là bước tiến quan trọng nhằm khép lại “vùng xám” pháp lý tồn tại suốt nhiều năm trong xử lý các dự án treo, đất bỏ hoang.

Ông Hùng cũng cho rằng, với trước đây những vi phạm như chậm đưa đất vào sử dụng, giao đất không qua đấu giá, cố tình kéo dài giải phóng mặt bằng thường chỉ dừng ở mức xử phạt hành chính, chưa đủ sức răn đe. Việc cụ thể hóa các dấu hiệu gây lãng phí đã đẩy những hành vi này tiệm cận ngưỡng trách nhiệm hình sự, tạo áp lực pháp lý mạnh mẽ hơn đối với cơ quan quản lý và chủ đầu tư.

Quy định mới buộc cán bộ quản lý và chủ đầu tư phải cân nhắc kỹ trước mỗi quyết định, thay vì tâm lý “sai thì điều chỉnh sau”.

Ngăn dự án treo, bảo vệ nguồn lực quốc gia

Cũng theo Luật sư Hùng, Thông tư không chỉ nhắm vào người trực tiếp sử dụng đất, mà còn bao trùm toàn bộ quá trình quy hoạch, phê duyệt chủ trương đầu tư, định giá đất, cấp phép và tổ chức thực hiện dự án.

Ông cho rằng, đây là công cụ pháp lý mạnh để ngăn chặn từ sớm tình trạng dự án treo, đất bỏ hoang, khai thác tài nguyên thiếu bền vững, vốn gây bức xúc xã hội và lãng phí lớn cho nền kinh tế.

“Với Thông tư liên tịch 11/2025, các dự án chậm triển khai không chỉ dừng ở nguy cơ bị thu hồi đất, mà trong những trường hợp đủ dấu hiệu gây lãng phí nghiêm trọng, còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự”, luật sư Hùng kết luận.