Khi ngân hàng bị thanh tra: Người tiêu dùng nên hiểu điều gì?

Tăng trưởng mạnh nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro

Theo thông báo kết luận thanh tra số 84/TB-TTCP ngày 05/03/2026 của Thanh tra Chính phủ, giai đoạn 2020–2025 hoạt động kinh doanh của SHB ghi nhận sự tăng trưởng đáng kể. Tổng tài sản của ngân hàng đến cuối tháng 8/2025 đạt hơn 826.800 tỷ đồng, tăng hơn 11% so với năm 2024 và tăng hơn gấp đôi so với năm 2020.

Tuy nhiên, quá trình thanh tra cho thấy trong hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng vẫn tồn tại một số hạn chế, thiếu sót có thể tiềm ẩn rủi ro nếu không được khắc phục kịp thời.

Quản lý tài sản bảo đảm vẫn còn điểm yếu

Một trong những nội dung được cơ quan thanh tra chỉ ra là việc thẩm định và phê duyệt cấp tín dụng đối với một số khách hàng chưa thực sự đầy đủ.

Theo kết luận thanh tra, một số hồ sơ vay vốn còn thiếu sót trong việc thu thập và kiểm tra hồ sơ pháp lý của khách hàng, đánh giá năng lực tài chính hoặc xem xét tính khả thi của phương án vay vốn. Điều này có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát rủi ro tín dụng.

Đặc biệt, trong lĩnh vực bất động sản, một số khoản vay được cấp cho các nhóm khách hàng cùng tham gia dự án hoặc góp vốn đầu tư, nhưng cơ chế kiểm soát việc sử dụng vốn vay chưa thực sự toàn diện. Trong một số trường hợp, ngân hàng chưa đảm bảo được việc theo dõi dòng tiền của bên trực tiếp sử dụng vốn.

Một nội dung khác được nhắc đến trong kết luận thanh tra là việc đánh giá và quản lý tài sản bảo đảm cho các khoản vay.

Trong một số trường hợp, việc định giá tài sản bảo đảm chưa thực sự phù hợp với giá trị thị trường, hoặc việc kiểm tra định kỳ tài sản chưa được thực hiện đầy đủ theo quy định. Khi tài sản bảo đảm không được quản lý chặt chẽ, ngân hàng có thể gặp khó khăn trong việc thu hồi nợ nếu khách hàng mất khả năng trả nợ.

Đối với khách hàng vay vốn, tài sản bảo đảm thường là bất động sản, phương tiện hoặc các tài sản có giá trị khác. Nếu giá trị tài sản bị đánh giá thấp hơn thực tế hoặc giảm mạnh theo thị trường, người vay có thể bị yêu cầu bổ sung tài sản bảo đảm hoặc điều chỉnh điều kiện khoản vay.

Giám sát việc sử dụng vốn vay chưa đồng đều, lưu ý nợ xấu và sở hữu cổ phần

Kết luận thanh tra cũng đề cập tới việc kiểm tra và giám sát sử dụng vốn sau giải ngân.

Theo quy định của các tổ chức tín dụng, ngân hàng cần theo dõi mục đích sử dụng vốn vay của khách hàng nhằm đảm bảo tiền vay được sử dụng đúng mục đích đã cam kết. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc kiểm tra chưa được thực hiện đúng tần suất hoặc chưa kịp thời báo cáo rủi ro phát sinh.

Đặc biệt, đối với các khoản vay liên quan đến đầu tư dự án hoặc giao dịch có bên thứ ba, việc kiểm soát dòng tiền chưa đầy đủ có thể khiến ngân hàng khó xác định vốn vay có được sử dụng đúng mục đích hay không.

Ngoài ra, cơ quan thanh tra cũng ghi nhận một số trường hợp giải ngân khi hồ sơ chứng minh mục đích sử dụng vốn chưa hoàn thiện theo quy định.

Cũng theo kết luận thanh tra, tỷ lệ nợ xấu của SHB vẫn được duy trì dưới mức 3% – ngưỡng thường được coi là an toàn đối với hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, nợ xấu có xu hướng tập trung nhiều hơn ở một số lĩnh vực như cho vay mua nhà để ở và các khoản vay trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn.

Bên cạnh đó, việc phân loại nợ của một số khách hàng chưa hoàn toàn đúng quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, điều này có thể ảnh hưởng tới việc phản ánh chính xác chất lượng tín dụng của ngân hàng.

Tại kết luận, thanh tra cũng đề cập đến việc duy trì tỷ lệ sở hữu cổ phần của cổ đông lớn tại SHB.

Theo đó, tỷ lệ sở hữu cổ phần của một cổ đông lớn và người có liên quan đang vượt giới hạn cho phép theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024. Ngoài ra, việc cung cấp thông tin của các cổ đông sở hữu trên 1% vốn điều lệ cho ngân hàng trong một số trường hợp chưa đầy đủ.

Cơ quan thanh tra cho rằng việc kiểm soát thông tin cổ đông là cần thiết nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến sở hữu chéo hoặc thao túng hoạt động ngân hàng.

Thanh tra Chính phủ kiến nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tăng cường quản lý và kiểm tra hoạt động cấp tín dụng của các tổ chức tín dụng, đặc biệt đối với các lĩnh vực có rủi ro cao như bất động sản hoặc chứng khoán.

Đồng thời, cơ quan quản lý cũng được đề xuất nghiên cứu bổ sung các quy định kiểm soát tín dụng đối với các hình thức cấp vốn tiềm ẩn rủi ro, như cho vay góp vốn đầu tư dự án hoặc các giao dịch có cấu trúc nhiều bên.

Riêng với SHB, cơ quan thanh tra yêu cầu ngân hàng rà soát lại toàn bộ quy trình cấp tín dụng, hoàn thiện quy định nội bộ, tăng cường kiểm soát việc sử dụng vốn vay và xử lý các tồn tại đã được chỉ ra trong kết luận thanh tra.

Người vay cần chú ý gì khi tiếp cận dịch vụ ngân hàng?

Từ góc độ người tiêu dùng tài chính, các chuyên gia cho rằng kết luận thanh tra lần này là lời nhắc đối với người vay vốn về việc cần chủ động kiểm soát rủi ro khi tiếp cận các dịch vụ ngân hàng. Qua đó khuyến cáo người tiêu dùng cần chú ý:

Thứ nhất, chuẩn bị hồ sơ vay minh bạch: Khách hàng nên cung cấp đầy đủ thông tin về thu nhập, mục đích vay và phương án trả nợ. Hồ sơ rõ ràng giúp quá trình thẩm định diễn ra nhanh chóng và giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp sau này.

Thứ hai, đọc kỹ hợp đồng tín dụng: Hợp đồng vay thường quy định chi tiết về lãi suất, thời hạn vay, điều kiện giải ngân và nghĩa vụ của người vay. Việc hiểu rõ các điều khoản sẽ giúp khách hàng tránh những rủi ro pháp lý không mong muốn.

Thứ ba, sử dụng vốn đúng mục đích: Nếu sử dụng vốn sai mục đích so với cam kết, ngân hàng có thể áp dụng các biện pháp như thu hồi nợ trước hạn hoặc điều chỉnh lãi suất.

Thứ tư, theo dõi giá trị tài sản bảo đảm: Trong bối cảnh thị trường bất động sản hoặc tài sản biến động, người vay cần theo dõi giá trị tài sản thế chấp để tránh rơi vào tình trạng phải bổ sung tài sản bảo đảm.