Đất đai sắp có những thay đổi người dân cần biết gì để bảo vệ quyền lợi?

Người dân sẽ được tiếp cận thông tin đất đai minh bạch hơn, số hóa thủ tục được đẩy mạnh

Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 229/NQ-CP về Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, đồng thời triển khai Kế hoạch số 07-KH/TW ngày 28/7/2026 của Bộ Chính trị.

Một trong những yêu cầu đáng chú ý của Kế hoạch là tăng cường công khai, minh bạch và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, sử dụng đất, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân và doanh nghiệp.

Theo định hướng này, người dân sẽ có điều kiện thuận lợi hơn trong việc tiếp cận thông tin về đất đai, đồng thời tăng khả năng giám sát quá trình quản lý, sử dụng đất. Đây cũng là cơ sở để hạn chế tình trạng thiếu thông tin, thông tin không thống nhất hoặc khó tiếp cận khi người dân thực hiện các giao dịch liên quan đến nhà, đất.

Chính phủ yêu cầu việc xây dựng, sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan phải được thực hiện đồng bộ, thống nhất; đồng thời tăng cường tham vấn chuyên gia, nhà khoa học, người dân, cộng đồng doanh nghiệp và các nhóm chịu tác động của chính sách.

Một trong những mục tiêu lớn của Kế hoạch là chuyển đổi căn bản phương thức quản lý đất đai theo hướng hiện đại, công khai và dựa trên dữ liệu số.

Chính phủ đặt mục tiêu đến hết năm 2027 cơ bản hoàn thành Hệ thống thông tin quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Cùng với đó là ưu tiên nguồn lực để cơ bản hoàn thành công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai.

Hệ thống dữ liệu này sẽ được kết nối, liên thông với các cơ sở dữ liệu khác như dân cư, quy hoạch, thuế, công chứng, ngân hàng, bất động sản... nhằm cập nhật kịp thời biến động đất đai.

Với người dân, thay đổi này có ý nghĩa thiết thực. Khi dữ liệu đất đai được chuẩn hóa và liên thông, việc xác minh thông tin thửa đất, thực hiện thủ tục đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũng như các giao dịch liên quan có thể thuận lợi hơn.

Đặc biệt, Chính phủ yêu cầu tiếp tục rà soát, đơn giản hóa các thủ tục về quy hoạch, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, giá đất, đăng ký đất đai và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Mục tiêu là cắt giảm các khâu trung gian, loại bỏ quy định không còn phù hợp, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ và giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp.

Luật Đất đai sẽ được rà soát, sửa đổi theo hướng đồng bộ hơn, chú trọng vào bồi thường, hỗ trợ tái định cư

Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu rà soát toàn diện Luật Đất đai năm 2024 cùng các văn bản pháp luật có liên quan, đánh giá những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tế để xác định nội dung cần sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ.

Dự án Luật Đất đai (sửa đổi) sẽ tập trung vào nhiều vấn đề có ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng đất như quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giá đất, tài chính đất đai và thị trường quyền sử dụng đất.

Đáng chú ý, chính sách cũng hướng tới việc xử lý những hạn chế, vướng mắc về đất đai tồn tại từ trước, trong đó có các trường hợp liên quan đến đất nông nghiệp, đất đa mục đích, đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường và một số quỹ đất tồn đọng.

Đối với người đang sở hữu, sử dụng hoặc có nhu cầu mua bán nhà đất, đây là nhóm chính sách cần theo dõi bởi những thay đổi về quy hoạch, giá đất, thủ tục hành chính, đăng ký đất đai và thị trường quyền sử dụng đất có thể tác động đến quyền lợi và nghĩa vụ của người sử dụng đất.

Ngoài ra, kế hoạch yêu cầu thể chế hóa đầy đủ các chủ trương liên quan đến thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

Đây là những vấn đề người dân đặc biệt quan tâm khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Việc hoàn thiện quy định trong lĩnh vực này được kỳ vọng góp phần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và các chủ thể có liên quan.

Kế hoạch cũng yêu cầu tăng cường giải quyết các hạn chế, khuyết điểm và vướng mắc kéo dài trong quản lý, sử dụng đất; đồng thời nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh chấp đất đai.

Về phía người dân, trong quá trình thực hiện các thủ tục hoặc khi phát sinh tranh chấp, việc lưu giữ đầy đủ giấy tờ về nguồn gốc, quá trình sử dụng đất, giao dịch, nộp thuế và các hồ sơ liên quan vẫn là yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Nhiều quỹ đất sử dụng lãng phí sẽ được rà soát, người dân cần chủ động theo dõi thông tin

Chính phủ yêu cầu rà soát quỹ đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh, trong đó xác định rõ diện tích không đầu tư, giao khoán không đúng đối tượng, bị lấn chiếm hoặc đang có tranh chấp.

Cùng với đó là rà soát quỹ đất của cơ quan, trụ sở dôi dư; đất sau cổ phần hóa, thoái vốn; các dự án tồn đọng, kéo dài và đất của các cơ sở sản xuất, đơn vị sự nghiệp đã di dời khỏi khu vực trung tâm các đô thị lớn.

Các khu đất sử dụng sai mục đích, để hoang hóa, lãng phí hoặc chậm đưa vào sử dụng sẽ được xem xét xử lý, thu hồi theo quy định. Việc thu hồi, giao đất, cho thuê đất, đấu giá, đấu thầu cũng được yêu cầu thực hiện công khai, minh bạch và phù hợp quy hoạch.

Nếu được triển khai hiệu quả, việc đưa các quỹ đất đang bị bỏ hoang hoặc sử dụng kém hiệu quả vào quản lý, khai thác đúng quy định có thể góp phần sử dụng nguồn lực đất đai hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế tình trạng đất đai bị bỏ không trong thời gian dài.

Kế hoạch của Chính phủ xác định người dân và doanh nghiệp là trung tâm của công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách đất đai. Các bộ, ngành và địa phương được yêu cầu đổi mới phương thức tuyên truyền, tăng cường sử dụng nền tảng số, báo chí và các phương tiện truyền thông để phổ biến kịp thời chính sách mới.

Với người tiêu dùng, đặc biệt là những người đang sở hữu nhà đất, chuẩn bị mua bất động sản, xin cấp sổ đỏ, chuyển mục đích sử dụng đất hoặc có đất nằm trong khu vực quy hoạch, việc cập nhật thông tin từ cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ ngày càng quan trọng.

Người dân cũng nên lưu ý: Kế hoạch triển khai của Chính phủ không đồng nghĩa tất cả quy định về đất đai đã thay đổi ngay lập tức. Những quyền, nghĩa vụ và thủ tục cụ thể vẫn cần căn cứ vào các quy định pháp luật đang có hiệu lực và những văn bản sửa đổi, bổ sung được ban hành sau đó.

Trong giai đoạn pháp luật tiếp tục được rà soát, sửa đổi, người sử dụng đất nên kiểm tra kỹ thông tin quy hoạch, pháp lý và hồ sơ thửa đất trước khi thực hiện các giao dịch có giá trị lớn; đồng thời theo dõi thông báo chính thức của cơ quan quản lý để tránh bỏ lỡ những thay đổi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của mình.

Những thay đổi về quản lý đất đai trong thời gian tới không chỉ là câu chuyện của cơ quan quản lý hay doanh nghiệp bất động sản. Với mỗi gia đình, từ việc giữ sổ đỏ, mua bán nhà đất, xây dựng nhà ở đến các trường hợp bị thu hồi đất, chính sách đất đai đều có thể tác động trực tiếp đến tài sản và kế hoạch tài chính. Vì vậy, chủ động cập nhật chính sách và kiểm tra thông tin chính thống là cách thiết thực để người dân bảo vệ quyền lợi của mình.