Chính phủ tăng tiền kiểm, kiểm soát chặt quảng cáo: 'Gian thương' hết thời trục lợi từ thực phẩm giả

Hai văn bản pháp lý quan trọng gồm Nghị quyết số 66.13/2026 và Nghị định số 46, chính thức có hiệu lực từ ngày 26/1. 

Theo đại diện Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), các quy định mới được xây dựng trên cơ sở kiến nghị của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao và Bộ Công an, sau khi phát hiện nhiều doanh nghiệp lợi dụng kẽ hở trong cơ chế quản lý theo Nghị định 15/2018 để trục lợi, gây rủi ro nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.

Siết tiền kiểm, gắn trách nhiệm trực tiếp cho nhà sản xuất

Điểm thay đổi quan trọng là việc siết chặt khâu tiền kiểm và gắn trách nhiệm pháp lý trực tiếp cho cơ sở sản xuất.

Theo đó, các cơ sở sản xuất thực phẩm dinh dưỡng y học, sản phẩm dành cho trẻ dưới 36 tháng tuổi và thực phẩm bổ sung bắt buộc phải áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng như HACCP, ISO 22000 hoặc GMP.

Thay vì để doanh nghiệp thương mại đứng tên công bố sản phẩm như trước, quy định mới yêu cầu chính cơ sở sản xuất phải chịu trách nhiệm công bố, qua đó buộc kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quy trình từ nguyên liệu đầu vào đến thành phẩm.

Cùng với việc thay đổi chủ thể công bố, quy trình đăng ký bản công bố sản phẩm cũng được siết chặt.

Phiếu kiểm nghiệm bắt buộc phải thể hiện đầy đủ cả chỉ tiêu an toàn và chỉ tiêu chất lượng. Quy định này nhằm khắc phục tình trạng công bố thông tin không phản ánh đúng chất lượng thực tế của sản phẩm lưu hành trên thị trường.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, Chính phủ đã bãi bỏ cơ chế miễn kiểm tra đối với một số mặt hàng từng được đánh giá là rủi ro thấp. Hàng hóa nhập khẩu sẽ được kiểm soát hồ sơ và lấy mẫu theo các phương thức kiểm tra khác nhau, từ giảm đến thông thường và chặt.

Thời gian thẩm định hồ sơ được kéo dài lên đến 90 ngày để cơ quan quản lý có điều kiện thành lập hội đồng tư vấn chuyên môn, đánh giá kỹ lưỡng trước khi cho phép lưu hành.

Trước đây, không ít lô hàng chỉ cần kiểm tra giấy tờ đã được thông quan, tạo điều kiện cho thực phẩm kém chất lượng hoặc giả mạo nhãn mác quốc tế xâm nhập thị trường.

Với quy định mới, dù là hàng hóa của doanh nghiệp lớn hay nhỏ, theo bất kỳ phương thức kiểm tra nào, cơ quan chức năng đều tăng cường rà soát hồ sơ và lấy mẫu xét nghiệm thực tế, qua đó hình thành “màng lọc” chất lượng chặt chẽ hơn đối với thực phẩm nhập khẩu trước khi đến tay người tiêu dùng.

Siết quảng cáo, tăng trách nhiệm nền tảng và KOL

Ở khâu hậu kiểm, trách nhiệm của các chủ thể trung gian được xác định rõ hơn. Các sàn thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội có nghĩa vụ kiểm tra hồ sơ pháp lý của sản phẩm trước khi cho phép đăng bán, đồng thời phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để lọt hàng hóa vi phạm.

Hoạt động quảng cáo cũng được đưa vào diện giám sát chặt chẽ hơn, trong đó người nổi tiếng và người có sức ảnh hưởng buộc phải công khai mối quan hệ tài trợ và không được quảng cáo sai lệch, thổi phồng công dụng hoặc vượt quá bản chất của sản phẩm.

Song song với việc tăng cường quản lý, Chính phủ và Bộ Y tế tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính. Điều này nhằm hỗ trợ doanh nghiệp làm ăn chân chính.

Đáng chú ý, hai thủ tục trong lĩnh vực quảng cáo đã được cắt giảm, giúp rút ngắn khoảng 20% thời gian xử lý hồ sơ, trong khi thủ tục chỉ định cơ sở kiểm nghiệm được đơn giản hóa, giảm tới 60%.

Hiện gần 80% trong tổng số 39 thủ tục hành chính về an toàn thực phẩm đã được phân cấp về địa phương, góp phần giảm tải cho tuyến trung ương và tăng tính chủ động cho cơ sở.

Các sản phẩm đã tự công bố hoặc đăng ký theo quy định cũ được áp dụng lộ trình chuyển tiếp từ 12 đến 24 tháng. Sau thời hạn này, doanh nghiệp buộc phải hoàn thiện hồ sơ theo quy chuẩn mới nếu muốn tiếp tục lưu hành sản phẩm trên thị trường.

Năm 2025 được đánh giá là giai đoạn đáng báo động của an toàn thực phẩm. Nhiều vụ việc sản xuất và buôn bán thực phẩm, sữa và thực phẩm chức năng giả bị phanh phui. Điển hình là vụ Nguyễn Trung Kiên, Chủ tịch HĐQT Công ty Z-Holding, cùng 8 đồng phạm bị truy tố.

Theo hồ sơ vụ án, từ năm 2020 đến 2023, đường dây này đã tung ra thị trường hàng loạt sản phẩm sữa giả với tổng doanh thu kỷ lục lên tới 2.436 tỷ đồng.

Nhóm nghi phạm sử dụng thủ đoạn nhập nguyên liệu giá rẻ trôi nổi, thuê gia công đóng gói bao bì nhái thương hiệu rồi quảng cáo thổi phồng công dụng "điều trị tiểu đường, ngăn ngừa đột quỵ" để trục lợi.

Để tiêu thụ lượng hàng khổng lồ, Z-Holding đã vận hành mạng lưới kinh doanh đa cấp với hơn 6.000 đại lý trên toàn quốc, dùng mức hoa hồng cao để lôi kéo người tham gia phân phối.

Vụ việc được đánh giá là chuyên án sản xuất thực phẩm giả quy mô lớn nhất từng bị triệt phá tại khu vực phía Nam, phơi bày những thủ đoạn tinh vi trong việc kinh doanh sản phẩm dinh dưỡng kém chất lượng.