Smartphone và 'bẫy' dữ liệu cá nhân: 7 loại hình ảnh chớ dại lưu trữ trong điện thoại của bạn

Điện thoại thông minh ngày nay không chỉ là phương tiện liên lạc, mà đã trở thành “két dữ liệu cá nhân” của mỗi người. Từ thông tin tài chính, giấy tờ tùy thân đến các tài khoản dịch vụ số, hầu hết đều được lưu trữ hoặc xử lý qua chiếc điện thoại nhỏ gọn này. Tuy nhiên, chính sự tiện lợi ấy cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu người dùng vô tình lưu giữ những hình ảnh nhạy cảm mà không có biện pháp bảo mật phù hợp.

Thực tế cho thấy, nhiều sự cố mất tiền, lộ dữ liệu cá nhân hay bị chiếm quyền tài khoản bắt nguồn từ những thói quen rất phổ biến: chụp lại giấy tờ, lưu ảnh thẻ ngân hàng, giữ ảnh OTP “cho tiện sau này”... Những hình ảnh tưởng chừng vô hại này lại có thể trở thành “chìa khóa” để kẻ xấu khai thác nếu điện thoại bị mất, bị hack hoặc nhiễm mã độc.

7 loại hình ảnh nên xóa ngay sau khi sử dụng

Ảnh giấy tờ tùy thân

Căn cước công dân, chứng minh thư, hộ chiếu hay giấy phép lái xe đều chứa các thông tin định danh quan trọng. Việc lưu trữ hình ảnh này trong điện thoại, đặc biệt là dưới dạng ảnh thường khiến nguy cơ bị lợi dụng để giả mạo danh tính, mở tài khoản trái phép hoặc thực hiện các giao dịch không mong muốn tăng lên đáng kể.

Ảnh chụp thẻ ngân hàng, thẻ tín dụng

Không ít người có thói quen chụp lại hai mặt thẻ để “phòng khi cần dùng”. Tuy nhiên, chỉ cần có đủ số thẻ, ngày hết hạn và mã bảo mật, kẻ xấu hoàn toàn có thể thực hiện các giao dịch trực tuyến mà chủ thẻ không kịp trở tay.

Ảnh xác thực sinh trắc học

Ảnh selfie kèm giấy tờ tùy thân thường được dùng trong quá trình mở tài khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc các nền tảng tài chính. Nếu những hình ảnh này bị lộ, kẻ xấu có thể bị tái sử dụng để vượt qua các bước xác thực danh tính trên môi trường số.

Ảnh chụp màn hình OTP, mã xác thực

Dù chỉ có hiệu lực trong thời gian ngắn nhưng việc lưu ảnh OTP hay mã đăng nhập vẫn tiềm ẩn rủi ro, nhất là khi thiết bị bị truy cập trái phép đúng thời điểm hoặc bị cài phần mềm gián điệp.

Ảnh chứa tên đăng nhập, mật khẩu

Việc chụp lại thông tin đăng nhập để “đỡ quên” là một trong những thói quen nguy hiểm nhất. Khi điện thoại không được bảo mật đầy đủ, những hình ảnh này có thể khiến toàn bộ hệ sinh thái tài khoản cá nhân bị xâm nhập chỉ trong thời gian ngắn.

Ảnh sao kê, hợp đồng và dữ liệu tài chính cá nhân

Sao kê ngân hàng, hợp đồng vay vốn, hồ sơ bảo hiểm hay giấy tờ tài chính nếu bị lộ có thể bị khai thác để thực hiện các chiêu thức lừa đảo tinh vi hơn, nhắm đúng vào hoàn cảnh và điểm yếu của người dùng.

Ảnh vé máy bay, hóa đơn điện tử, mã QR

Nhiều loại vé và hóa đơn hiện nay chứa mã QR hoặc mã đặt chỗ có thể truy xuất thông tin cá nhân. Việc lưu trữ lâu dài trong điện thoại khiến nguy cơ bị lợi dụng để thay đổi lịch trình, chiếm quyền sử dụng dịch vụ hoặc đánh cắp dữ liệu tăng lên.

Làm gì để bảo vệ dữ liệu cá nhân tốt hơn?

Thạc sĩ Phạm Văn Cường - Chuyên gia trong lĩnh vực phòng chống tội phạm rửa tiền và tội phạm mạng nhận định: "Sự phát triển nhanh của các dịch vụ số khiến điện thoại trở thành trung tâm kết nối giữa ngân hàng, thương mại điện tử, mạng xã hội và các nền tảng công. Chỉ cần một điểm rò rỉ dữ liệu, hiệu ứng 'dây chuyền' có thể xảy ra, gây tổn thất không chỉ về tài chính mà còn về uy tín cá nhân, công việc và đời sống riêng tư".

Đáng chú ý, nhiều người chỉ nhận ra rủi ro khi sự cố đã xảy ra, trong khi các hành vi dẫn đến nguy cơ lại xuất phát từ thói quen rất đời thường.

Ông Cường đưa ra gợi ý về một số giải pháp bảo mật dữ liệu cá nhân mà người dùng có thể áp dụng cho điện thoại:

• Xóa ngay các hình ảnh chứa thông tin nhạy cảm sau khi hoàn thành công việc.
• Nếu bắt buộc phải lưu, nên sử dụng các ứng dụng có chức năng mã hóa dữ liệu, đặt mật khẩu riêng hoặc lưu trữ trong không gian bảo mật thay vì thư viện ảnh mặc định.
• Kích hoạt thêm các lớp bảo vệ như mật khẩu mạnh, vân tay, nhận diện khuôn mặt
• Thường xuyên cập nhật hệ điều hành.
• Tránh cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc.
• Với các thông tin đặc biệt quan trọng, việc lưu trữ ngoại tuyến hoặc sử dụng các giải pháp bảo mật chuyên dụng sẽ an toàn hơn.

"Trong môi trường số - nơi ranh giới giữa tiện lợi và nguy hiểm ngày càng mong manh thì mỗi dữ liệu bị lộ đều có thể bị khai thác theo nhiều cách khác nhau, không chỉ trong ngắn hạn mà còn kéo dài về sau. Vì vậy, chủ động kiểm soát dữ liệu ngay từ khâu lưu trữ, kết hợp thói quen sử dụng công nghệ có trách nhiệm chính là cách hiệu quả nhất để người dùng tự bảo vệ mình trước những rủi ro ngày càng phức tạp, nguy hiểm", ông Phạm Văn Cường kết lại.