Từ sai phạm tại VINAPACO và doanh nghiệp liên quan: Người dân cần lưu ý gì khi giao dịch đất có nguồn gốc nông, lâm trường?

Hàng nghìn ha đất rừng bị lấn chiếm, sử dụng sai mục đích

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra về việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng Công ty Giấy Việt Nam (VINAPACO) tại khu vực Tây Nguyên. Kết luận chỉ ra nhiều hạn chế, thiếu sót và vi phạm trong quản lý, sử dụng đất qua nhiều thời kỳ.

Theo kết luận thanh tra, tại Tây Nguyên, VINAPACO có Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam là đơn vị thành viên do tổng công ty nắm giữ 100% vốn điều lệ. VINAPACO đồng thời nắm giữ 22,73% vốn điều lệ tại Công ty CP Tập đoàn Tân Mai.

Tại Kon Tum, Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam đã đưa 1.266,58ha đất vào mục đích trồng rừng từ năm 2001 nhưng chưa đăng ký với cơ quan quản lý Nhà nước theo quy định của pháp luật đất đai.

Doanh nghiệp này cũng bị chỉ ra những tồn tại trong việc ký hợp đồng giao khoán đất như giao khoán không đúng đối tượng, thiếu biên bản giao nhận, chưa có phương án tổ chức sản xuất kinh doanh và định mức giao khoán theo quy định.

Đáng chú ý, việc kiểm tra, giám sát chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến tình trạng trồng cây cao su không đúng quy hoạch và mục đích sử dụng đất.

Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra trách nhiệm của Hội đồng thành viên VINAPACO khi chậm ban hành điều lệ hoạt động của công ty con, thiếu kiểm tra phương án sử dụng đất và cho phép khai thác một số diện tích rừng keo, thông chưa phù hợp với chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Tại địa phương, UBND tỉnh Kon Tum và các cơ quan chuyên môn cũng được xác định có những thiếu sót trong quản lý đất đai, trong đó có việc ban hành văn bản giao đất tạm thời nhưng chưa tổ chức bàn giao đất trên thực địa, ký hợp đồng thuê đất khi chưa có quyết định cho thuê đất chính thức.

Đối với Công ty CP Tập đoàn Tân Mai, tình trạng quản lý, sử dụng đất tại Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng cũng được Thanh tra Chính phủ chỉ ra nhiều vấn đề đáng chú ý.

Theo kết luận, diện tích đất rừng bị người dân lấn chiếm, xâm canh trái phép lên tới 2.476,6ha tại Đắk Lắk, 1.011,6ha tại Đắk Nông và 492ha tại Lâm Đồng.

Không chỉ xảy ra tình trạng lấn chiếm, nhiều diện tích đất rừng được Nhà nước cho thuê nhưng doanh nghiệp chưa đưa vào sử dụng, để đất trống kéo dài. Cụ thể, diện tích này gồm khoảng 1.553,4ha tại Đắk Lắk, 808,2ha tại Đắk Nông và 69,3ha tại Lâm Đồng.

Đáng nói, Thanh tra Chính phủ còn chỉ ra Tập đoàn Tân Mai chưa hoàn tất thủ tục thực hiện nghĩa vụ tài chính về tiền thuê đất đối với 97,5ha tại huyện Bảo Lâm và gần 560,6ha tại huyện Đam Rông, tỉnh Lâm Đồng.

Những con số trên cho thấy việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc nông, lâm trường tại Tây Nguyên vẫn còn nhiều vấn đề cần được xử lý, nhất là đối với diện tích đất bị lấn chiếm, sử dụng không đúng mục đích hoặc bỏ hoang trong thời gian dài.

Có dấu hiệu hình sự sẽ chuyển hồ sơ

Thanh tra Chính phủ cho rằng những tồn tại, sai phạm nêu trên xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan.

Về khách quan, nguồn gốc đất lâm nghiệp phức tạp, kéo dài qua nhiều thời kỳ; chính sách, pháp luật về đất đai có sự thay đổi; cùng với đó là áp lực gia tăng dân số và tình trạng di dân tự do tại khu vực Tây Nguyên.

Về chủ quan, công tác quản lý của VINAPACO, Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam và Tập đoàn Tân Mai còn lỏng lẻo, thiếu kiểm tra, giám sát và chậm hoàn thiện các thủ tục pháp lý liên quan đến đất đai.

Cơ quan thanh tra đồng thời xác định chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn có liên quan chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý Nhà nước về đất đai.

Trên cơ sở kết quả thanh tra, Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công thương và UBND các tỉnh liên quan tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân qua từng thời kỳ.

Đặc biệt, Thanh tra Chính phủ nêu rõ, trong quá trình xử lý nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự gây thiệt hại tiền, tài sản của Nhà nước thì hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan chức năng để điều tra, xử lý theo quy định.

Người dân cần lưu ý gì khi giao dịch đất có nguồn gốc nông, lâm trường?

Từ vụ việc trên, theo các chuyên gia pháp lý, người dân có nhu cầu nhận chuyển nhượng, mua bán hoặc sử dụng đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường cần đặc biệt thận trọng với nguồn gốc và tình trạng pháp lý của thửa đất.

Trao đổi về vấn đề này, luật sư Phạm Văn Tuấn, Trưởng chi nhánh Đống Đa – Công ty Luật TNHH Hà Chi cho rằng, trước khi đặt cọc hoặc thực hiện giao dịch, người dân nên kiểm tra tối thiểu các thông tin nguồn gốc đất, người có quyền sử dụng đất, giấy chứng nhận, mục đích sử dụng đất, thời hạn sử dụng, tình trạng tranh chấp, quy hoạch và nghĩa vụ tài chính.

Đặc biệt, đối với những khu đất từng do doanh nghiệp Nhà nước, nông trường hoặc lâm trường quản lý, việc một cá nhân đang quản lý, sử dụng thực tế không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên có đầy đủ quyền chuyển nhượng.

Người mua cũng cần phân biệt giữa đất đang được sử dụng trên thực tế với đất đã được Nhà nước công nhận quyền sử dụng hợp pháp. Trường hợp hồ sơ đất đai chưa hoàn tất, đang có tranh chấp, bị lấn chiếm hoặc chưa xác định rõ quyền sử dụng, việc đặt cọc để mua bán có thể phát sinh rủi ro.

Chuyên gia khuyến nghị người dân không chỉ kiểm tra giấy tờ do bên bán cung cấp mà nên đối chiếu thông tin tại cơ quan đăng ký đất đai có thẩm quyền trước khi giao tiền.