Lắp điện mặt trời mái nhà tại miền Bắc: Hiệu quả kép, thời gian thu hồi vốn rút ngắn

Chi phí đầu tư giảm, thời gian thu hồi vốn rút ngắn

Nhà có thang máy hoạt động cả ngày, hai máy giặt sấy chạy hầu như không nghỉ, 4 điều hoà hai chiều… thiết bị điện gần như “vô địch” tổ dân phố Hà Vị 2 (phường Bắc Giang, tỉnh Bắc Ninh), nhưng 8 tháng qua, nhà chị Trần Thu Thuỳ gần như không phải lo tiền điện.

Chị Thuỳ kể, như nhà chị, trung bình mỗi tháng phải trả khoảng 4-5 triệu tiền điện, nhưng kể từ tháng 6/2025, nhờ lắp điện mặt trời đi kèm hệ thống lưu trữ, có tháng gia đình chỉ phải trả 300.000 đồng cho “nhà đèn”.

“Tháng nhiều cũng chỉ trả 7-8 trăm nghìn. Tính sơ sơ, nhờ có điện mặt trời, mỗi tháng tiết kiệm được 4 triệu đồng”, chị Thuỳ nhẩm tính.

Dù vậy, để có được mức tiết kiệm này, chi phí ban đầu mà gia đình chị Thuỳ phải bỏ ra là 150 triệu đồng để phủ đầy 100m2 mái nhà bằng những tấm pin. Cộng thêm 50 triệu cho lưu trữ (BESS) loại “xịn”, dung lượng lên tới trên 16kWh.

“Chi phí có cao hơn do gia đình đầu tư đồng bộ ngay từ đầu. Nhờ bộ lưu trữ khoảng 16 kWh, gia đình có thể duy trì các thiết bị thiết yếu trong những thời điểm lưới điện bị gián đoạn, nên sinh hoạt thuận tiện và chủ động hơn. Chị Thuỳ cho biết gia đình đánh giá khoản đầu tư ‘xứng đáng’ vì vừa tiết kiệm chi phí điện vừa tăng khả năng dự phòng”, chị Thuỳ kể với giọng hào hứng.

Đại diện Công ty Điện lực Bắc Ninh nhận xét, thực tế con số đầu tư 200 triệu cho hệ thống điện với một nhà dân là mức khá cao, song với việc 8 tháng qua số tiền điện của hộ này đã giảm gần 35 triệu, tức một năm gần 50 triệu thì dự án chỉ trên 4 năm hoà vốn là quá ấn tượng.

Nếu không đầu tư bộ lưu trữ dung lượng lớn, chi phí ban đầu sẽ thấp hơn và khả năng thu hồi vốn có thể cao hơn. Với hộ tiêu thụ khoảng 1.500 kWh/tháng, hoá đơn tiền điện có thể giảm đáng kể. Trường hợp phát sinh sản lượng dư, việc ghi nhận/đấu nối (nếu có) sẽ thực hiện theo quy định hiện hành. Bên cạnh đó, hệ thống lưu trữ giúp tăng khả năng dự phòng khi xảy ra gián đoạn cấp điện cục bộ”, vị này cho biết.

Câu chuyện như nhà chị Thuỳ giờ đây không còn là hiếm ở miền Bắc, vùng vốn từng bị “chê” là lắp điện mặt trời mái nhà không hiệu quả, nếu so với miền Nam hay miền Trung.

Theo thống kế của Tổng công ty Điện lực miền Bắc – doanh nghiệp quản lý 17 Công ty Điện lực các tỉnh phía Bắc (trừ Hà Nội), tính đến ngày 31/12/2025, EVNNPC đã tiếp nhận thông báo từ 1.673 khách hàng đăng ký phát triển hệ thống ĐMTMN tự sản xuất, tự tiêu thụ với tổng công suất 438,5 MW.

Trong đó 1.599 khách hàng đã hoàn thành lắp đặt, nghiệm thu và đưa vào vận hành với tổng công suất 323,6 MW; 74 khách hàng đang triển khai, dự kiến bổ sung thêm 114,9 MW trong thời gian tới.Ngoài ra, đã có 454 MWp công suất ĐMTMN do các tổ chức, cá nhân tự đầu tư lắp đặt, kèm theo hệ thống lưu trữ (BESS) khoảng 8.600kWh.

Những con số này cho thấy sự quan tâm lớn của xã hội và người dân đối với nguồn năng lượng sạch này.

Chia sẻ với Tiếp thị & Gia đình, chuyên gia Hà Đăng Sơn, nguyên Giám đốc Trung tâm năng lượng xanh cho rằng, một trong những lý do khiến người dân khu vực phía Bắc quan tâm nhiều tới ĐMTMN là chi phí lắp đặt (mà chủ yếu là giá pin) đã giảm mạnh, khoảng 40-50% nếu so với thời điểm 5 năm trước, khi làn sóng lắp đặt diễn ra mạnh ở phía Nam. Điều này giúp một dự án nếu trước đây mất 8 năm hoàn vốn thì nay ngay ở miền Bắc, thời gian chỉ còn dưới 5 năm.

“Cùng với đó, nhu cầu sử dụng điện tăng cao vào một số thời điểm, đặc biệt trong mùa nắng nóng, khiến nhiều khách hàng quan tâm hơn tới các giải pháp chủ động quản lý năng lượng tại chỗ. Điện mặt trời mái nhà giúp giảm lượng điện mua từ lưới vào ban ngày, nhất là khung giờ trưa; nếu kết hợp lưu trữ, hộ dùng điện có thể tận dụng thêm vào buổi tối”, ông Sơn nói thêm.

Ông Nguyễn Văn Tin, Trưởng ban Kinh doanh EVNNPC cho biết cụ thể, theo khảo sát cuối năm 2025 của đơn vị, một hệ thống điện mặt trời mái nhà công suất 10 kWp cho hộ gia đình có diện tích mái trên 100m2 hiện có chi phí khoảng 70–90 triệu đồng, chưa bao gồm hệ thống pin lưu trữ.

Nếu trang bị thêm pin lưu trữ, chi phí có thể tăng thêm khoảng 15–20 triệu đồng tùy dung lượng. “So với giai đoạn trước 2022, mức đầu tư đã giảm khoảng 30–40%, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận”, ông Tin nói và thông tin thêm, với một hộ gia đình tại khu vực đô thị, mức tiêu thụ điện trung bình khoảng 650–750 kWh/tháng thì với phương án không pin lưu trữ, công suất khoảng 7 kWp, mất tầm 60 triệu đồng, có thể giúp giảm khoảng 40–50% lượng điện mua từ lưới điện, đặc biệt vào ban ngày. Thời gian thu hồi vốn ước tính 4–5 năm, tùy theo thói quen sử dụng điện.

“Còn phương án có pin lưu trữ, hệ thống có thể tận dụng điện mặt trời cả ban ngày và buổi tối, giảm phụ thuộc vào lưới điện trong giờ cao điểm, đồng thời tăng khả năng dự phòng khi xảy ra sự cố mất điện cục bộ. Thời gian thu hồi vốn ước tính 5–6 năm”, ông Tin dẫn chứng.

Lợi đủ đường, doanh nghiệp tăng tốc mở rộng

Trong khi đó, lý do khiến các doanh nghiệp ở miền Bắc tăng tốc lắp ĐMTMN cũng tương tự.

Sau nhiều lần được các đơn vị trung gian kinh doanh điện gợi ý thuê mái nhà xưởng để lắp ĐMTMN nhằm bán lên lưới, tháng 5 năm ngoái, Tổng Công ty CP may Bắc Giang LNG quyết định tự bỏ 11 tỷ đồng để phủ kính gần 11.000m2 mái nhà xưởng phân xưởng 2 ở cụm công nghiệp Đồi Ngô (xã Lục Nam, tỉnh Bắc Ninh), tương đương công suất lắp 1.700kWp

“Cuối tháng 7 chúng tôi lắp xong.Đúng mùa nắng nóng nhất, nên cảm nhận cái lợi đầu tiên rất rõ là nhiệt độ trong nhà máy thấp hơn 3-4 độ so với bên ngoài. Thứ 2, khi nhận hoá đơn tiền điện tháng 8, cả dàn lãnh đạo rất hài lòng vì tháng đó còn 181.000 số điện (khoảng 445 triệu), giảm đúng 50% vì tháng cao nhất trước đó là 362.000kWh, tương đương trên 914 triệu”, ông Đàm Văn Hùng, Phó giám đốc LNG nhớ lại.

Sau 4 tháng tiết kiệm được gần 2 tỷ tiền điện, cuối tháng 1/2026, khi chúng tôi có mặt tại nhà máy thì cũng là lúc doanh nghiệp đang sắp sửa nghiệm thu để đấu lưới thêm cho phân xưởng 1, với công suất 1.200kWp.

Theo ông Hùng, thật ra doanh nghiệp được tư vấn lắp đặt từ những năm 2020, 2021, song khi đó báo giá cao gấp đôi hiện nay. “Như vậy, thời gian hoàn vốn gần như đã giảm 1 nửa. Như dự án cho phân xưởng 2, nửa năm qua cho thấy chúng tôi sẽ tiết kiệm được khoảng 4 tỷ/năm tiền điện với sức sản xuất như 4 tháng lại đây. Tức là chỉ  mất 3 năm dự án sẽ hoàn vốn, một con số mà trước khi lắp, cả đơn vị tư vấn lẫn doanh nghiệp không dám tin”, ông Hùng nói.

Nhưng đó mới chỉ riêng lợi ích tiền điện. Với may Bắc Giang, do là doanh nghiệp xuất khẩu 100%, là đối tác của những tập đoàn lớn nhất thế giới về doanh số may mặc như Uniqlo, GAP… nên “lợi ích kép” còn rất nhiều.

“Sau khi lắp điện mặt trời, chuẩn hoá lại một số khâu khác, các đối tác đều sang kiểm tra và hứa sớm đưa doanh nghiệp vào trong chuỗi cung ứng toàn cầu của họ. Chúng tôi cũng đang hướng đến được công nhận chứng chỉ xanh trong 3 năm tới để thoả mãn các điều kiện khắt khe hơn của đối tác nhập khẩu”, ông Hùng chia sẻ.

Theo ông Nguyễn Văn Tin, đúng là số giờ nắng miền Bắc không lợi như miền Nam, song với công nghệ ngày càng tiên tiến, thì hiệu suất của các dự án ở miền Bắc ngày càng cải thiện. “Những ví dụ như ở may Bắc Giang cho thấy, nếu doanh nghiệp quyết tâm, đầu tư bài bản thì lợi ích thu lại thậm chí… vượt mong đợi!

Ngày 30/5/2025 Bộ Công Thương đã phê duyệt Kế hoạch thực hiện Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 điều chỉnh.Theo đó, riêng ĐMTMN ở khu vực miền Bắc tăng thêm (tới năm 2035) khoảng 20.000 MW.

“Đây là một con số rất thách thức, nên rất cần có cơ chế, chính sách, động lực để các tổ chức, cá nhân quan tâm đầu tư”, ông Tin nhìn nhận và cho biết thêm, để khuyến khích, từ đầu năm 2025, EVNNPC đã tổ chức hội nghị khách hàng tại các Công ty Điện lực, với sự tham gia của hơn 4.000 khách hàng lớn, cung cấp giải pháp trọn gói “chìa khóa trao tay” cho người dân, doanh nghiệp.

Cùng với đó, Tổng công ty đã giao kế hoạch cho 17 đơn vị, kèm theo cơ chế cộng điểm khuyến khích đơn vị hoàn thành vượt mức…

“Chúng tôi đã khảo sát và lập phương án đầu tư hệ thống ĐMTMN tại các trụ sở, đội quản lý điện, trạm biến áp…, vừa tiết kiệm chi phí vận hành, vừa tạo mô hình trực quan để nhân rộng. Song bên cạnh nỗ lực của ngành điện, cũng cần rất nhiều đồng hành của chính quyền trong việc đơn giản hoá thủ tục, nghiên cứu các chính sách tín dụng xanh, hỗ trợ tài chính cho việc đầu tư nguồn điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ”, đại diện EVNNPC kiến nghị.