Doanh nghiệp đồng hành cùng Thành phố Hà Nội trong chuyển đổi giao thông xanh

Trong khuôn khổ Tháng hành động vì môi trường năm 2026 với chủ đề “Không khí sạch - Giao thông xanh - Hà Nội hành động”, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã tổ chức nhiều hoạt động hưởng ứng như Ngày chuyển đổi giao thông xanh, ra mắt Hệ thống giám sát môi trường cộng đồng và Hội thảo “Chuyển đổi giao thông xanh”.

Các hoạt động không chỉ thể hiện quyết tâm của thành phố trong việc cải thiện môi trường sống mà còn khẳng định định hướng triển khai vùng phát thải thấp theo lộ trình thận trọng, khả thi, có sự đồng hành của người dân và doanh nghiệp.

Từng bước triển khai vùng phát thải thấp

Theo kế hoạch, từ ngày 1/7 đến ngày 31/12/2026, Hà Nội sẽ thí điểm vùng phát thải thấp tại khu vực Hoàn Kiếm với diện tích khoảng 1,65 km² và dân số khoảng 90.000 người.

Đây là khu vực trung tâm của Thủ đô, bao gồm không gian phố cổ, khu vực quanh hồ Hoàn Kiếm cùng nhiều tuyến phố có mật độ hoạt động thương mại, du lịch và dịch vụ cao. Đồng thời, đây cũng là địa bàn đang chịu áp lực lớn về giao thông và ô nhiễm không khí.

Theo thống kê của thành phố, khu vực Vành đai 1 có diện tích khoảng 26,07 km² với khoảng 625.000 dân sinh sống, bao gồm 9 phường trung tâm. Việc lựa chọn Hoàn Kiếm làm địa bàn thí điểm thể hiện cách tiếp cận từng bước của Hà Nội, bắt đầu từ phạm vi phù hợp để tuyên truyền, hướng dẫn, khuyến khích chuyển đổi, đánh giá tác động trước khi mở rộng và áp dụng các biện pháp kiểm soát khí thải ở quy mô lớn hơn.

Đại diện cơ quan quản lý môi trường thành phố cho biết, vùng phát thải thấp không nhằm hạn chế đột ngột việc đi lại của người dân mà là mô hình quản lý đô thị hướng tới giảm dần các phương tiện gây ô nhiễm, khuyến khích sử dụng phương tiện sạch, giao thông công cộng, đi bộ, xe đạp và các hình thức di chuyển thân thiện với môi trường.

Song song với đó, Hà Nội cũng chính thức ra mắt Hệ thống giám sát môi trường cộng đồng nhằm tạo thêm kênh để người dân tham gia phản ánh, giám sát các vấn đề môi trường tại cơ sở. Trước mắt, hệ thống tập trung tiếp nhận thông tin liên quan đến các hành vi đốt rác, đốt rơm rạ, phát sinh khói bụi và vi phạm vệ sinh môi trường; về lâu dài sẽ mở rộng sang các lĩnh vực môi trường đô thị khác.

Giao thông công cộng giữ vai trò nền tảng

Trong định hướng phát triển vùng phát thải thấp, giao thông công cộng được xác định là trụ cột quan trọng.

Thành phố đang từng bước mở rộng mạng lưới xe buýt điện, xe buýt cỡ nhỏ, mini buýt, đồng thời phát triển hệ thống xe đạp công cộng, các điểm gửi xe, trạm sạc, điểm đổi pin và hạ tầng hỗ trợ khác phù hợp với đặc thù các tuyến phố trung tâm.

Theo số liệu rà soát đến tháng 4/2026, Hà Nội đã chuyển đổi 28 trong tổng số 128 tuyến xe buýt sang xe điện với 490 phương tiện. Cùng với 139 xe buýt sử dụng khí CNG, tổng số xe buýt sử dụng điện và năng lượng xanh đạt 629 xe, chiếm khoảng 32,7% tổng số phương tiện xe buýt trên địa bàn.

Dự kiến đến cuối năm 2026, số lượng xe buýt sử dụng năng lượng sạch sẽ đạt 827 trên tổng số 1.925 xe, tương đương gần 43%.

Đối với khu vực thí điểm, các tuyến buýt hoạt động trong vùng phát thải thấp sẽ được định hướng chuyển đổi sang sử dụng năng lượng xanh. Thành phố đồng thời nghiên cứu phát triển các tuyến xe buýt điện cỡ nhỏ, mini buýt để kết nối các tuyến phố hẹp với các điểm trung chuyển như Long Biên, Cát Linh, bãi gửi xe, khu dân cư và các điểm du lịch.

Bên cạnh xe buýt, hệ thống xe đạp và xe máy điện công cộng cũng được xem là giải pháp quan trọng cho các chuyến đi ngắn trong khu vực nội đô.

Hiện Hà Nội có khoảng 130 trạm xe đạp công cộng với 1.800 phương tiện, trong đó có 300 xe đạp điện. Thành phố dự kiến bổ sung thêm 79 vị trí mới trong khu vực Vành đai 1 với khoảng 1.000 xe đạp điện.

Riêng khu vực Hoàn Kiếm - Cửa Nam hiện có 13 điểm với 210 xe và dự kiến được bổ sung thêm từ 25 đến 30 trạm mới, nâng tổng số phương tiện lên khoảng 410 - 500 xe.

Doanh nghiệp chung tay thúc đẩy giao thông xanh

Tại Hội thảo “Chuyển đổi giao thông xanh”, nhiều doanh nghiệp công nghệ, đơn vị cung cấp dịch vụ kết nối vận tải và doanh nghiệp triển khai phương tiện điện công cộng đã đưa ra các đề xuất liên quan đến hạ tầng sạc, cơ chế hỗ trợ tài chính, lộ trình chuyển đổi phương tiện cũng như các giải pháp công nghệ hỗ trợ quá trình giảm phát thải.

Đại diện Grab cho biết doanh nghiệp ủng hộ chủ trương chuyển đổi xanh của Thành phố và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam. Thời gian qua, Grab đã xây dựng các giải pháp trong hệ sinh thái giao thông xanh, đồng thời phối hợp với Metro Hà Nội triển khai hoạt động khuyến khích người dân ưu tiên sử dụng phương tiện công cộng. Doanh nghiệp cũng kỳ vọng Thành phố sớm hoàn thiện các chính sách hỗ trợ hạ tầng trạm sạc và cơ chế tài chính nhằm giảm áp lực chuyển đổi đối với người dân và tài xế.

Trong khi đó, đại diện Be Group chia sẻ, khó khăn lớn nhất hiện nay là nhiều tài xế công nghệ đang sử dụng xe xăng như nguồn sinh kế hằng ngày; do đó chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện đổi phương tiện, mà còn là câu chuyện về khả năng thích ứng của lực lượng lao động. Be cho biết đã chủ động nâng cao nhận thức về giao thông xanh trong cộng đồng đối tác tài xế, đồng thời xây dựng các giải pháp hỗ trợ tài chính, thuê và sở hữu phương tiện theo nhu cầu hoạt động của đối tác.

Các doanh nghiệp cũng đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ số nhằm ưu tiên phương tiện phát thải thấp, mở rộng tỷ lệ xe điện, hỗ trợ người dân tiếp cận các dịch vụ giao thông xanh và cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quản lý.

Theo đánh giá của các chuyên gia, những đề xuất này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của doanh nghiệp trong việc chuyển hóa các mục tiêu chính sách thành các dịch vụ cụ thể, dễ tiếp cận và phù hợp với nhu cầu đi lại thực tế của người dân.

Chuyển đổi xanh gắn với công bằng xã hội

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết việc triển khai thí điểm vùng phát thải thấp sẽ tuân thủ nguyên tắc “hỗ trợ trước - hạn chế sau”, bảo đảm tính khả thi, công bằng và hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến đời sống người dân cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo lộ trình dự kiến, sau giai đoạn thí điểm tại Hoàn Kiếm, từ năm 2027 thành phố sẽ mở rộng vùng phát thải thấp sang khu vực Hoàn Kiếm - Cửa Nam với diện tích khoảng 3,6 km² và gần 137.000 dân. Giai đoạn 2028 - 2029 sẽ tiếp tục mở rộng trên toàn bộ khu vực Vành đai 1 và duy trì từ năm 2030 trở đi.

Mục tiêu đến năm 2030 là giảm khoảng 20% lượng phát thải bụi mịn PM2.5 phát sinh trực tiếp từ giao thông, đồng thời giảm khoảng 30% lượng phát thải CO và NO₂ so với kịch bản phát thải thông thường trong khu vực Vành đai 1.

Sau năm 2030, Hà Nội tiếp tục hướng tới mục tiêu giảm nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình khoảng 5 µg/m³ sau mỗi chu kỳ kế hoạch 5 năm, từng bước đưa chất lượng không khí đáp ứng các quy chuẩn quốc gia.

Thành phố cũng nhấn mạnh rằng quá trình chuyển đổi xanh phải đi đôi với công bằng xã hội. Không phải mọi người dân, tài xế hay doanh nghiệp đều có khả năng chuyển đổi ngay lập tức, vì vậy các chính sách hỗ trợ cần được thiết kế phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt là người thu nhập thấp, hộ nghèo, nhóm dễ bị tổn thương và lực lượng lao động phụ thuộc trực tiếp vào phương tiện hiện hữu.

Với cách tiếp cận này, vùng phát thải thấp không đặt gánh nặng lên riêng người dân hay doanh nghiệp mà là quá trình chuyển đổi có sự đồng hành của chính quyền, hệ thống tài chính, doanh nghiệp vận tải, doanh nghiệp công nghệ và cộng đồng xã hội. Đây cũng là quan điểm nhất quán của Hà Nội trong hành trình xây dựng đô thị xanh: không nóng vội, không áp đặt, không gây xáo trộn đột ngột, mà triển khai từng bước để người dân, doanh nghiệp và hệ thống quản lý cùng thích ứng và phát triển bền vững.