Đồ second hand và nguy cơ tái diễn vòng xoáy tiêu dùng nhanh

Từ lựa chọn tiết kiệm đến thói quen mua sắm liên tục

Chiều cuối tuần tại chợ hàng thùng nằm trên phố Đông Tác (Hà Nội), các gian hàng quần áo luôn trong tình trạng đông khách. Những chồng quần áo được xếp phủ kín lối đi. Người mua liên tục tìm kiếm, lật xem, ướm thử và mặc cả. Không ít khách hàng trẻ rời chợ với nhiều món đồ chỉ sau một buổi lựa chọn.

Với mức giá từ vài chục nghìn đồng, người mua có thể tìm thấy nhiều kiểu dáng quần áo khác nhau, từ trang phục thường ngày đến những mẫu mang phong cách riêng. Sự đa dạng về sản phẩm cùng chi phí thấp khiến việc mua nhiều món trong một lần trở nên dễ dàng hơn.

Đối với một bộ phận người trẻ, mua đồ second hand không còn đơn thuần là giải pháp tiết kiệm mà còn gắn với nhu cầu làm mới phong cách cá nhân. Những món đồ độc đáo, ít đụng hàng và liên tục thay đổi trên thị trường tạo sức hút đối với khách hàng, đặc biệt là những người thường xuyên cập nhật xu hướng thời trang.

Tuy nhiên, chính mức giá thấp và nguồn cung phong phú cũng có thể thúc đẩy tâm lý mua sắm thiếu cân nhắc. Khi người tiêu dùng dễ dàng sở hữu nhiều món đồ với chi phí nhỏ, quyết định mua hàng đôi khi không xuất phát từ nhu cầu thực tế mà chỉ vì sản phẩm đẹp, lạ hoặc đang được ưa chuộng.

Thực tế này đặt ra nghịch lý trong tiêu dùng second hand. Một hình thức mua sắm vốn hướng đến việc kéo dài vòng đời sản phẩm lại có nguy cơ trở thành động lực thúc đẩy tiêu thụ quần áo liên tục.

Thay vì mua ít hơn và sử dụng lâu hơn, người tiêu dùng có thể tiếp tục duy trì thói quen mua nhiều, thay đổi thường xuyên và nhanh chóng loại bỏ những món đồ không còn phù hợp.

Đồ cũ nhưng hành vi tiêu dùng không mới

Tại một gian hàng trong chợ, L.N , sinh viên một trường đại học tại Hà Nội, cho biết mình thường xuyên mua đồ second hand vì giá thành hợp lý và dễ tìm được những sản phẩm có kiểu dáng khác biệt. Trung bình mỗi tháng, N. đến chợ đồ si khoảng hai đến ba lần, mỗi lần mua từ bốn đến bảy món, thậm chí nhiều hơn khi mua theo cân.

Tuy nhiên, không phải sản phẩm nào cũng được sử dụng thường xuyên. Một số món đồ được N. lựa chọn vì hợp xu hướng hoặc có kiểu dáng bắt mắt nhưng sau đó ít được mặc do khó phối đồ hoặc không còn phù hợp với nhu cầu cá nhân.

Câu chuyện này cho thấy khoảng cách giữa mục đích mua hàng và thời gian sử dụng thực tế. Khi quần áo được lựa chọn chủ yếu bởi giá rẻ hoặc cảm hứng nhất thời, việc mua đồ cũ chưa chắc đã giúp người tiêu dùng hình thành thói quen sử dụng bền vững.

Tình trạng này cũng cần được nhìn nhận từ phía hoạt động kinh doanh. Nguồn hàng tại các chợ đồ si thường được bổ sung liên tục để đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng. Sự xuất hiện của nhiều sản phẩm có kiểu dáng và mức giá khác nhau tạo điều kiện cho người mua tiếp tục tìm kiếm, thay thế hoặc bổ sung quần áo mới vào tủ đồ.

Một tiểu thương kinh doanh quần áo tại chợ Đông Tác cho biết, khách hàng trẻ thường có xu hướng lựa chọn nhiều sản phẩm trong một lần mua sắm. Do giá thành tương đối thấp, không ít người sẵn sàng mua thêm quần áo khi bắt gặp mẫu mã ưng ý, dù chưa có nhu cầu sử dụng cụ thể. Nguồn hàng cũng được bổ sung thường xuyên nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách.

Đáng chú ý, một số sản phẩm tại chợ có hình thức còn khá mới, thậm chí giữ nguyên tem, mác. Điều này cho thấy thị trường đồ cũ có nguồn hàng đa dạng về tình trạng sử dụng, đồng thời đặt ra câu hỏi về cách người tiêu dùng lựa chọn và khai thác giá trị của từng sản phẩm. Dù vậy, không thể chỉ dựa vào hình thức bên ngoài để kết luận về nguồn gốc hay thời gian sử dụng trước đó của quần áo.

Tiêu dùng xanh không chỉ nằm ở việc mua đồ cũ

Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), mỗi năm thế giới phát sinh khoảng 92 triệu tấn rác thải dệt may. Áp lực này cho thấy việc kéo dài vòng đời quần áo và hạn chế sản xuất, tiêu thụ quá mức vẫn là vấn đề đáng quan tâm đối với ngành thời trang.

Mua sắm đồ second hand có thể góp phần giảm nhu cầu sản xuất quần áo mới và hạn chế lượng trang phục bị thải bỏ. Tuy nhiên, lợi ích này chỉ được phát huy khi sản phẩm thực sự được sử dụng lâu hơn, thay vì tiếp tục bị mua rồi loại bỏ trong thời gian ngắn.

Nếu một người mua nhiều quần áo cũ nhưng chỉ mặc một vài lần, sau đó tiếp tục mua những món đồ khác để chạy theo xu hướng, lượng quần áo bị bỏ lại vẫn có thể tăng lên. Khi đó, việc thay đổi nguồn gốc sản phẩm từ hàng mới sang hàng đã qua sử dụng không đồng nghĩa với việc thay đổi bản chất hành vi tiêu dùng.

Đây cũng là điểm khác biệt cần phân biệt giữa tái sử dụng và tiêu dùng nhanh. Tái sử dụng hướng đến việc khai thác tối đa công năng của sản phẩm, kéo dài thời gian sử dụng và hạn chế phát sinh rác thải. Trong khi đó, tiêu dùng nhanh đặc trưng bởi việc mua sắm thường xuyên, sử dụng trong thời gian ngắn và liên tục thay thế sản phẩm.

Bởi vậy, đồ second hand không mặc nhiên là lựa chọn bền vững. Giá rẻ hay nguồn gốc đã qua sử dụng không thể thay thế cho trách nhiệm của người mua trong việc cân nhắc nhu cầu, chất lượng và thời gian sử dụng.

Để hạn chế nguy cơ tái diễn vòng xoáy tiêu dùng nhanh, người trẻ cần thay đổi cách tiếp cận với đồ cũ. Hãy chỉ mua những sản phẩm thực sự cần thiết, ưu tiên khả năng sử dụng lâu dài và hạn chế chạy theo các xu hướng nhất thời. Những món đồ không còn phù hợp nên được bán lại, trao đổi, sửa chữa hoặc trao tặng để tiếp tục được sử dụng.