Chuyên gia phong thủy lý giải tục “Đầu năm mua muối – Cuối năm mua vôi”: Tri thức dân gian và triết lý sống của người Việt

“Cuối năm mua vôi”: Dọn dẹp, chuẩn bị cho một chu kỳ mới

Theo ông Hoàng Triệu Hải, để hiểu vì sao người Việt “cuối năm mua vôi”, cần đặt phong tục này trong bối cảnh sinh hoạt truyền thống. Trước kia, vôi là vật liệu vô cùng quen thuộc trong đời sống: dùng để xây nhà, quét tường, ăn trầu, khử trùng chuồng trại, ao hồ và xử lý môi trường sinh hoạt.

“Cuối năm là thời điểm người Việt tiến hành hàng loạt công việc mang tính tổng kết và thanh lọc, từ dọn dẹp nhà cửa, chuồng trại cho đến đi tảo mộ tổ tiên. Trong tất cả những việc đó, vôi đóng vai trò rất quan trọng”, ông Hải phân tích.

Trong tục tảo mộ cuối năm, mộ phần tổ tiên xưa chủ yếu được đắp đất hoặc xây gạch đơn giản. Sau khi phát quang cỏ dại, người ta thường hòa vôi bột hoặc vôi tôi với nước để quét quanh mộ. Việc này không chỉ giúp phần mộ sạch sẽ, khang trang hơn, mà còn mang ý nghĩa tẩy uế, trấn trạch, hạn chế côn trùng, cỏ cây sinh sôi mạnh khi bước sang mùa xuân.

Ở khía cạnh đời sống, khi chuồng trại chăn nuôi thường nằm sát khu nhà ở, cuối năm là thời điểm tổng vệ sinh. Vôi bột được quét quanh chuồng trại, bờ rào, sân vườn nhằm khử khuẩn, phòng dịch, bảo vệ sức khỏe con người và vật nuôi trong năm mới.

“Đó là cách phòng ngừa rất thực tế của người xưa trong điều kiện chưa có thuốc men, hóa chất như ngày nay”, ông Hải nhận định.

Không chỉ dừng lại ở yếu tố vệ sinh, phong tục dùng vôi cuối năm còn gắn với niềm tin tâm linh. Dân gian quan niệm đêm giao thừa là thời khắc âm dương giao hòa nhưng cũng là lúc âm khí vượng, dễ phát sinh tà khí.

Vì vậy, vôi được dùng để rắc quanh nhà, cây nêu hoặc hòa nước vẽ trước cổng những hình biểu trưng như cung tên, dao, tam giác… với ý nghĩa xua đuổi tà ma, ngăn điều xui rủi bước vào nhà.

Đáng chú ý, theo ông Hoàng Triệu Hải, nhiều hình vẽ này không phải ngẫu nhiên mà có nguồn gốc từ Kinh Dịch. Việc vẽ ba hình vuông, bảy hình tròn trước cửa nhà gắn với quan niệm cầu phúc lộc, gia đạo hưng thịnh, phản ánh tri thức biểu tượng rất sâu của người Việt cổ.

Vì sao đầu năm không mua vôi mà lại mua muối?

Nếu vôi gắn với việc “ngăn – trừ – tẩy” thì muối lại mang ý nghĩa hoàn toàn ngược lại. Theo chuyên gia phong thủy Hoàng Triệu Hải, người xưa kiêng mua vôi đầu năm bởi quan niệm “bạc như vôi”, hàm ý sự lạnh nhạt, bạc bẽo, điều không may mắn trong những ngày đầu năm mới.

“Đầu năm là lúc cần mở ra, sinh sôi và đón nhận. Trong khi đó, vôi mang tính chặn, diệt khuẩn, trấn áp, nên không phù hợp với tinh thần khởi đầu”, ông Hải lý giải.

Thay vào đó, muối được lựa chọn. Ở nhiều làng quê miền Bắc, sáng mùng 1 Tết, tiếng rao bán muối vang lên từ sớm. Người mua muối không mặc cả, bát muối được đong đầy có ngọn, tất cả đều mang ý nghĩa tượng trưng cho sự mặn mà, đủ đầy, dư dả trong năm mới.

Sau khi mua, muối thường được đổ đầy bình và đặt trên bếp là nơi ông Táo ngự  để cầu mong bình an, tài lộc và sự ấm no cho gia đình.

“Về bản chất, gạo và muối là hai nhu yếu phẩm thiết yếu nhất. Đầu năm hũ gạo, hũ muối đầy ắp chính là mong ước rất thực tế của người Việt: sống đủ, sống yên”, ông Hoàng Triệu Hải nhấn mạnh.

Theo ông, điều đáng nói là người Việt thể hiện khát vọng no đủ bằng những vật chất gắn chặt với đời sống, chứ không thông qua các biểu tượng mang tính chơi chữ hay ước lệ phức tạp.

Dưới góc nhìn phong thủy: Âm – dương ngũ hành trong đời sống dân gian

Ở tầng sâu hơn, chuyên gia phong thủy Hoàng Triệu Hải cho rằng tục “Đầu năm mua muối – Cuối năm mua vôi” phản ánh rất rõ học thuyết Âm – Dương Ngũ hành được người Việt vận dụng linh hoạt vào đời sống.

Vôi là chất có dương khí mạnh, có tác dụng lấn át và tiết chế âm khí, phù hợp với thời điểm cuối năm và đêm giao thừa khi âm khí đạt đỉnh. Việc dùng vôi trước Tết mang tính chủ động phòng ngừa, ngăn chặn những yếu tố bất lợi trước khi bước sang chu kỳ mới.

Trong khi đó, muối là kết tinh của biển, mang dương khí tinh khiết. Khi hạt muối tan vào nước, đó là hình ảnh của nguyên lý Kim sinh Thủy. Trong phong thủy, Thủy chủ về tài lộc, vì thế muối được xem là vật phẩm mang ý nghĩa chiêu tài, dẫn lộc, rất phù hợp để sử dụng vào đầu năm.

“Đầu năm không dùng vôi để ngăn chặn, mà dùng muối để đón nhận. Đây là sự lựa chọn rất tinh tế, thể hiện tư duy thuận theo quy luật tự nhiên của người Việt”, ông Hải nhận định.

Theo ông, chỉ một câu tục ngữ ngắn gọn nhưng đã kết tinh tri thức môi trường, tín ngưỡng, phong thủy và kinh nghiệm sống của nhiều thế hệ. Khi hiểu đúng bản chất, chúng ta sẽ thấy đây không phải là mê tín, mà là một hệ thống triết lý sống sâu sắc, gắn liền với việc bảo vệ môi trường, sức khỏe và sự hài hòa giữa con người với tự nhiên.

“Càng hiểu những phong tục ấy, chúng ta càng có lý do để tự hào về một nền văn hóa Việt giàu chiều sâu, luôn hướng con người đến sự cân bằng và một cuộc sống tốt đẹp hơn”, chuyên gia phong thủy Hoàng Triệu Hải khẳng định.