Càng cố giảm chi tiêu càng dễ 'vung tay': Nhiều người không nhận ra mình đang mắc sai lầm này

Theo các chuyên gia về hành vi tài chính, nguyên nhân nằm ở chỗ việc tiết kiệm quá khắt khe thường tạo áp lực tâm lý, khiến con người dễ mất kiểm soát trong những lần chi tiêu sau đó.

Càng cấm bản thân, món đồ càng trở nên hấp dẫn

Trong tâm lý học có một hiện tượng khá phổ biến: càng cố gắng không nghĩ đến điều gì, chúng ta lại càng bị điều đó thu hút. Điều này cũng xảy ra với việc mua sắm.

Khi liên tục tự nhắc mình "không được mua", "không được tiêu", não bộ sẽ dành nhiều sự chú ý hơn cho những món đồ hoặc trải nghiệm đang bị hạn chế. Một ly cà phê vốn bình thường bỗng trở nên hấp dẫn, một món đồ không thực sự cần thiết cũng dễ được xem như phần thưởng xứng đáng.

Đến khi căng thẳng hoặc mệt mỏi, khả năng kiểm soát suy giảm, nhiều người dễ đưa ra quyết định mua sắm theo cảm xúc. Khoản chi lúc này đôi khi còn lớn hơn nhiều so với số tiền đã cố gắng tiết kiệm trước đó.

Tiết kiệm quá cực đoan rất khó duy trì

Nhiều người lựa chọn cách "thắt lưng buộc bụng" bằng việc cắt bỏ gần như toàn bộ các khoản chi phục vụ giải trí.

Tuy nhiên, cuộc sống không chỉ xoay quanh những nhu cầu thiết yếu. Sau một thời gian dài thiếu những niềm vui nhỏ, cảm giác bị kìm nén sẽ xuất hiện. Khi có cơ hội, nhiều người có xu hướng tự thưởng cho bản thân bằng một lần mua sắm lớn với suy nghĩ: "Mình đã tiết kiệm đủ lâu rồi."

Kết quả là khoản chi tiêu đột ngột này có thể xóa sạch thành quả tích lũy của nhiều tuần trước đó.

Chỉ nhìn vào con số mà bỏ quên cảm xúc

Không ít kế hoạch tài chính chỉ tập trung vào mục tiêu phải tiết kiệm bao nhiêu tiền mỗi tháng mà quên rằng cảm xúc mới là yếu tố ảnh hưởng mạnh đến hành vi mua sắm.

Nếu mỗi lần chi tiêu đều đi kèm cảm giác tội lỗi hoặc tự trách bản thân, việc quản lý tài chính sẽ trở thành một áp lực. Khi kế hoạch bị phá vỡ chỉ một lần, nhiều người dễ rơi vào tâm lý "đằng nào cũng hỏng rồi", từ đó chi tiêu nhiều hơn thay vì quay lại kế hoạch ban đầu.

Cắt nhầm những khoản mang lại niềm vui

Một sai lầm khá phổ biến là loại bỏ ngay những khoản chi dễ nhận thấy như cà phê, ăn ngoài hay xem phim, nhưng lại bỏ qua những khoản nhỏ phát sinh hằng ngày.

Phí giao hàng, các gói dịch vụ đăng ký ít sử dụng, đồ ăn vặt tiện tay mua hay những đơn hàng phát sinh chỉ vì muốn được miễn phí vận chuyển tuy giá trị không lớn nhưng lặp lại thường xuyên và có thể tạo ra khoản chi đáng kể mỗi tháng.

Khi cuộc sống mất đi những niềm vui nhỏ nhưng tổng số tiền tiết kiệm không đáng bao nhiêu, động lực duy trì kế hoạch cũng giảm dần.

Chỉ giảm chi thay vì hướng tới mục tiêu

Giữa hai mục tiêu "không được tiêu tiền" và "để dành tiền cho điều mình thực sự mong muốn" có sự khác biệt rất lớn.

Mục tiêu đầu tiên thường tạo cảm giác thiếu thốn và ép buộc. Trong khi đó, nếu biết rõ số tiền tiết kiệm sẽ được dùng cho quỹ khẩn cấp, chuyến du lịch, việc học hay một mục tiêu quan trọng khác, bạn sẽ có thêm động lực để từ chối những khoản chi bốc đồng.

Việc tiết kiệm khi đó không còn là sự hy sinh mà trở thành một bước tiến gần hơn tới mục tiêu đã đặt ra.

Tiết kiệm không đồng nghĩa với việc cắt giảm mọi khoản chi. Điều quan trọng là xây dựng một kế hoạch phù hợp với khả năng tài chính và lối sống của bản thân.

Thay vì ép mình từ bỏ tất cả những điều yêu thích, hãy ưu tiên loại bỏ các khoản chi không cần thiết, duy trì những khoản mang lại giá trị thực sự và dành tiền cho những mục tiêu dài hạn.

Một kế hoạch tài chính bền vững không khiến cuộc sống trở nên ngột ngạt, mà giúp mỗi đồng tiền được sử dụng đúng mục đích. Khi đó, tiết kiệm sẽ trở thành thói quen tự nhiên thay vì một cuộc "chịu đựng" kéo dài.