Thị trường kim cương Việt (bài 3): Kim cương nuôi cấy lên ngôi, cuộc cách mạng xanh đang thay đổi ngành kim cương toàn cầu

Người trẻ quay lưng với kim cương tự nhiên?

Trong suốt nhiều thập kỷ, ngành kim cương thế giới được xây dựng trên một câu chuyện gần như bất biến: kim cương tự nhiên là biểu tượng của tình yêu vĩnh cửu, sự thành đạt và địa vị xã hội.

Thông điệp nổi tiếng "A Diamond is Forever" từng giúp kim cương trở thành món quà đính hôn phổ biến nhất thế giới. Giá trị của kim cương không chỉ đến từ vẻ đẹp hay độ hiếm mà còn được củng cố bởi một hệ thống marketing khổng lồ kéo dài hàng chục năm.

Tuy nhiên, những gì đang diễn ra trong vài năm gần đây cho thấy thế hệ Millennials và Gen Z không còn nhìn kim cương theo cách của cha mẹ họ.

Theo khảo sát của The Knot - tổ chức nghiên cứu thị trường cưới hỏi lớn nhất Mỹ, tỷ lệ nhẫn đính hôn sử dụng kim cương nuôi cấy đã tăng từ khoảng 12% năm 2019 lên hơn 60% trong năm 2025. Tại thị trường Mỹ, nhiều báo cáo ngành cũng cho thấy kim cương nuôi cấy hiện chiếm gần một nửa doanh số nhẫn đính hôn mới bán ra

Điều đáng chú ý là sự thay đổi này không đến từ việc kim cương nuôi cấy đẹp hơn.

Về bản chất vật lý, hóa học và quang học, kim cương nuôi cấy gần như giống hệt kim cương tự nhiên. Cả hai đều được cấu tạo từ carbon tinh khiết và đạt độ cứng 10 trên thang Mohs. Ngay cả các chuyên gia cũng cần tới thiết bị chuyên dụng mới có thể phân biệt chính xác nguồn gốc của viên đá.

Khác biệt lớn nhất nằm ở giá. Thực tế, một viên kim cương nuôi cấy có cùng kích thước, màu sắc và độ tinh khiết hiện thường chỉ có giá bằng khoảng 20% - 40% so với kim cương tự nhiên cùng tiêu chuẩn.

Nếu trước đây người mua phải bỏ ra khoảng 300 - 500 triệu đồng để sở hữu một viên kim cương tự nhiên kích thước nhất định thì nay họ có thể sở hữu viên đá lớn hơn đáng kể với số tiền thấp hơn rất nhiều.

Đối với thế hệ trẻ đang chịu áp lực về chi phí nhà ở, giáo dục, chăm sóc con cái và các khoản đầu tư dài hạn, yếu tố kinh tế trở thành một lợi thế rất lớn của kim cương nuôi cấy.

Không ít người tiêu dùng trẻ đặt câu hỏi: nếu hai viên đá gần như giống nhau về mặt thẩm mỹ, tại sao phải trả thêm hàng trăm triệu đồng chỉ để đổi lấy yếu tố "tự nhiên"?

Đó là câu hỏi mà ngành kim cương truyền thống đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc trả lời.

Cuộc chiến không còn nằm ở độ lấp lánh

Nếu giá thành là yếu tố thúc đẩy sự tăng trưởng của kim cương nuôi cấy thì câu chuyện phát triển bền vững lại là yếu tố giúp sản phẩm này xây dựng tính chính danh trên thị trường.

Trong nhiều năm qua, ngành khai thác kim cương tự nhiên liên tục đối mặt với các tranh cãi liên quan đến tác động môi trường, sử dụng tài nguyên và điều kiện lao động tại các khu vực khai thác.

Khái niệm "kim cương máu" (Blood Diamond) từng gây chấn động thế giới khi nhiều tổ chức quốc tế phát hiện hoạt động khai thác kim cương tại một số khu vực có liên quan đến xung đột vũ trang và vi phạm nhân quyền.

Dù ngành công nghiệp kim cương toàn cầu đã triển khai Quy trình Kimberley nhằm kiểm soát nguồn gốc kim cương thô và hạn chế tình trạng này, những tranh luận về tính bền vững vẫn chưa hoàn toàn chấm dứt.

Trong bối cảnh đó, kim cương nuôi cấy được nhiều thương hiệu quảng bá như một lựa chọn thân thiện hơn với môi trường và minh bạch hơn về nguồn gốc.

Năm 2021, Pandora - thương hiệu trang sức lớn nhất thế giới tuyên bố ngừng sử dụng kim cương khai thác tự nhiên trong các bộ sưu tập mới và chuyển sang sử dụng kim cương nuôi cấy. Động thái này được xem là một cột mốc quan trọng cho thấy kim cương nuôi cấy đã vượt khỏi vị thế của một phân khúc ngách.

Tuy nhiên, điều khiến ngành kim cương tự nhiên lo ngại nhất không phải là câu chuyện môi trường. Tác động lớn nhất của kim cương nuôi cấy nằm ở việc thay đổi cách người tiêu dùng định nghĩa giá trị của một viên kim cương.

Trong nhiều thập kỷ, giá trị của kim cương tự nhiên được xây dựng trên tính khan hiếm và lịch sử hình thành hàng tỷ năm trong lòng đất. Nhưng khi công nghệ có thể tạo ra những viên đá gần như tương đồng về chất lượng với chi phí thấp hơn nhiều lần, lợi thế khan hiếm bắt đầu bị thách thức.

Nói cách khác, cuộc cạnh tranh hiện nay không còn là cuộc cạnh tranh về độ lấp lánh. Đó là cuộc cạnh tranh giữa hai hệ giá trị. Một bên bán câu chuyện về sự hiếm có của tự nhiên. Một bên bán khả năng tiếp cận của công nghệ.

Xu hướng này cũng đang dần xuất hiện tại Việt Nam. Nếu như cách đây vài năm, kim cương nuôi cấy vẫn còn là khái niệm xa lạ với phần lớn người tiêu dùng thì hiện nay ngày càng nhiều doanh nghiệp tham gia phân phối hoặc phát triển các dòng sản phẩm sử dụng kim cương nuôi cấy.

Bên cạnh các thương hiệu trang sức truyền thống, nhiều doanh nghiệp mới đã lựa chọn kim cương nuôi cấy làm sản phẩm chủ lực để tiếp cận nhóm khách hàng trẻ. Thay vì tập trung vào câu chuyện đầu tư hay tích sản, các doanh nghiệp này nhấn mạnh vào yếu tố thời trang, thiết kế và khả năng sở hữu kim cương với chi phí hợp lý hơn.

Điều này đồng nghĩa thị trường đang dịch chuyển từ mô hình phục vụ một nhóm khách hàng có thu nhập cao sang mô hình đại chúng hơn, nơi giá trị sử dụng được đặt lên hàng đầu.

Liệu kim cương tự nhiên có mất vị thế?

Sự phát triển mạnh mẽ của kim cương nuôi cấy không đồng nghĩa với việc kim cương tự nhiên sẽ biến mất khỏi thị trường. Nhiều chuyên gia cho rằng ngành kim cương đang bước vào giai đoạn phân hóa thay vì thay thế hoàn toàn.

Ở phân khúc trang sức đại chúng, nơi người tiêu dùng quan tâm nhiều hơn đến thiết kế, kích thước và giá bán, kim cương nuôi cấy được dự báo sẽ tiếp tục mở rộng thị phần.

Ngược lại, ở phân khúc cao cấp, kim cương tự nhiên vẫn sở hữu những lợi thế mà công nghệ khó có thể thay thế. Đó là tính khan hiếm, giá trị sưu tầm và lịch sử hình thành hàng tỷ năm dưới lòng đất.

Giới phân tích thường ví sự xuất hiện của kim cương nuôi cấy giống như cách đồng hồ thông minh làm thay đổi ngành đồng hồ truyền thống. Đồng hồ thông minh đã chiếm lĩnh thị trường đại chúng nhưng không khiến các thương hiệu cơ khí cao cấp biến mất.

Ngược lại, thị trường còn phân hóa rõ nét hơn giữa sản phẩm phục vụ nhu cầu sử dụng và sản phẩm mang tính sưu tầm, biểu tượng.

Một kịch bản tương tự hoàn toàn có thể xảy ra với ngành kim cương.

Đối với thị trường Việt Nam, sự phát triển của kim cương nuôi cấy sẽ tạo thêm lựa chọn cho người tiêu dùng nhưng đồng thời cũng buộc doanh nghiệp phải thay đổi cách tiếp cận khách hàng.

Trong bối cảnh người mua ngày càng có nhiều thông tin và nhiều lựa chọn hơn, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn nằm hoàn toàn ở kích thước viên đá hay những lời hứa hậu mãi.

Thay vào đó, tính minh bạch, khả năng tư vấn và việc giúp khách hàng hiểu rõ giá trị thực của sản phẩm mình đang sở hữu có thể sẽ trở thành yếu tố quyết định trong cuộc cạnh tranh của ngành kim cương những năm tới.

Sự trỗi dậy của kim cương nuôi cấy cho thấy thị trường kim cương đang bước vào giai đoạn tái định hình trên phạm vi toàn cầu. Khi người tiêu dùng có nhiều lựa chọn hơn, khoảng cách thông tin giữa doanh nghiệp và khách hàng cũng dần bị thu hẹp.

Tuy nhiên, dù lựa chọn kim cương tự nhiên hay kim cương nuôi cấy, câu hỏi quan trọng nhất vẫn không thay đổi. Người mua cần được bảo vệ như thế nào trước những cam kết về giá trị, thanh khoản và chính sách hậu mãi?

(Còn nữa...)