Bài 3: Gắn mác ‘thực phẩm bổ sung’ cho thức uống có cồn: Trường Sinh Group có đang né thuế tiêu thụ đặc biệt?

Như Tiếp thị & Gia đình đã phản ánh ở các bài trước, nhiều sản phẩm mang nhãn hiệu Ngọc Linh Trường Sinh do Công ty Phát triển Khoa học Quốc tế Trường Sinh (Trường Sinh Group) được gắn mác là “thực phẩm bổ sung” nhưng lại được quảng quảng cáo và tiêu thụ như rượu dưới hình thức “rượu sâm”, “rượu bổ”, “rượu chăm sóc sức khỏe”.

Đáng chú ý, các sản phẩm này có nồng độ cồn dao động từ 19,5%-23%, tương đương nhiều dòng rượu mạnh hoặc rượu ngâm đang lưu hành trên thị trường.

Sự nhập nhằng trong cách định danh, quảng cáo và tiêu thụ sản phẩm không chỉ đặt ra dấu hỏi về bản chất hàng hóa, mà còn làm dấy lên nghi vấn có hay không việc doanh nghiệp dùng vỏ bọc “thực phẩm bổ sung” để né các quy định quản lý và nghĩa vụ thuế đối với đồ uống có cồn. 

Để có thông tin đa chiều đến độc giả, từ cuối tuần trước đến đầu tuần này, PV Tiếp thị & Gia đình đã nhiều lần liên hệ với Trường Sinh Group.

Đại diện doanh nghiệp cũng đã xác nhận thông tin và báo cáo ban lãnh đạo để chờ câu trả lời từ các bộ phận chuyên môn.

Dù vậy, đến nay, phản hồi chính thức vẫn chưa được đưa ra.

"Gắn mác TPBS có thể giúp doanh nghiệp né mức thuế rất cao"

Trao đổi với PV, chuyên gia kế toán - thuế Đặng Hồng Minh (Liên Việt Tax) cho biết, theo khoản 1 Điều 8 Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15, rượu và bia thuộc nhóm hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

Theo bà Minh, sản phẩm có nồng độ cồn 19,5% sẽ được xếp vào nhóm “rượu dưới 20 độ”, còn các sản phẩm có nồng độ cồn từ 20%-23% thuộc nhóm “rượu từ 20 độ trở lên”.

Điều này đồng nghĩa, bất kể sản phẩm có nồng độ cồn 19,5% hay 23%, đều thuộc nhóm hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt theo quy định hiện hành.

Theo lộ trình tại Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15, từ ngày 1/1/2026, rượu dưới 20 độ sẽ chịu thuế suất 35%, tăng dần lên 60% vào năm 2031. Trong khi đó, rượu từ 20 độ trở lên sẽ chịu mức thuế từ 65% và tăng dần lên 90%.

Trong khi đó, thực phẩm bổ sung không thuộc nhóm hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

“Việc định danh một sản phẩm là ‘thực phẩm bổ sung’ thay vì ‘rượu’ sẽ tạo ra sự thay đổi cực kỳ lớn về nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp, đặc biệt là thuế tiêu thụ đặc biệt”, bà Minh nhận định.

Theo chuyên gia này, nếu một chai rượu giá 100.000 đồng phải chịu thêm 65% thuế tiêu thụ đặc biệt, doanh nghiệp có thể phải gánh thêm khoảng 65.000 đồng tiền thuế. Tuy nhiên, nếu sản phẩm được định danh là “thực phẩm bổ sung”, doanh nghiệp sẽ không phải chịu khoản thuế này.

“Việc phân loại thành ‘thực phẩm bổ sung’ thay vì ‘rượu’ có thể giúp doanh nghiệp thoát gánh nặng thuế tiêu thụ đặc biệt từ 35% trở lên, bà Minh nói.

Không chỉ vậy, theo chuyên gia Đặng Hồng Minh, việc bị áp thuế tiêu thụ đặc biệt còn kéo theo hiệu ứng thuế cao lên, bởi thuế giá trị gia tăng (VAT) được tính trên giá bán đã bao gồm thuế tiêu thụ đặc biệt.

“Chênh lệch nghĩa vụ tài chính giữa hai cách phân loại là rất đáng kể và tạo ra lợi thế cạnh tranh cực lớn về giá bán”, bà Minh cho biết.

Theo vị chuyên gia, đây cũng là lý do khiến nhiều doanh nghiệp có thể tìm cách “đánh tráo khái niệm” giữa rượu và thực phẩm bổ sung.

“Nếu là rượu, doanh nghiệp phải chịu thuế tiêu thụ đặc biệt rất cao. Nhưng nếu biến sản phẩm thành ‘thực phẩm bổ sung’, doanh nghiệp gần như loại bỏ được khoản thuế này, từ đó có thể giảm giá bán hoặc gia tăng lợi nhuận”, bà Minh phân tích.

Vì sao đồ uống có cồn vẫn có thể lưu hành dưới mác TPBS?

Theo chuyên gia kế toán - thuế Đặng Hồng Minh, với nồng độ cồn từ 19,5%-23%, các sản phẩm nói trên đã đáp ứng đầy đủ đặc tính của đồ uống có cồn theo Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019.

“Rượu là đồ uống có cồn thực phẩm được chế biến từ quá trình lên men hoặc chưng cất để tạo ra sản phẩm có độ cồn từ 0,5% trở lên. Với nồng độ cồn từ 19,5%-23%, các sản phẩm này hoàn toàn đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật của rượu”, bà Minh cho biết.

Theo bà Minh, nếu doanh nghiệp tự công bố là “thực phẩm bổ sung” nhưng thực tế sản phẩm chứa hàm lượng cồn cao và được tiêu dùng như một loại đồ uống giải trí hoặc phục vụ tiệc tùng, hội họp thì có dấu hiệu khai báo sai bản chất hàng hóa.

Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh: Không thể chỉ căn cứ vào tên thương mại để xác định nghĩa vụ thuế. "Cơ quan quản lý hiện nay thường áp dụng nguyên tắc ‘bản chất quyết định hình thức’. Nếu sản phẩm vận hành như rượu, quảng bá như rượu và được tiêu dùng như rượu thì cơ quan chức năng hoàn toàn có thể rà soát lại việc phân loại hàng hóa”, bà Minh nhận định.

Theo chuyên gia này, thực tế hiện nay tồn tại nhiều vướng mắc trong quản lý khi một sản phẩm được công bố là thực phẩm bổ sung nhưng lại quảng bá như rượu.

Một trong những nguyên nhân nằm ở cơ chế “tự công bố sản phẩm” theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP. Theo đó, doanh nghiệp có thể tự công bố sản phẩm thực phẩm và tự chịu trách nhiệm về hồ sơ công bố.

“Nếu doanh nghiệp xuất trình giấy xác nhận đây là ‘thực phẩm bổ sung’, cơ quan thuế rất khó bác bỏ ngay lập tức vì họ không có chức năng chuyên môn để giám định đó là ‘đồ uống giải trí’ hay ‘dung môi chiết xuất dược liệu’”, bà Minh nói.

Theo bà Minh, đây là lý do doanh nghiệp có thể sử dụng hồ sơ thực phẩm bổ sung như một “lá chắn”, trong khi trên thực tế sản phẩm lại được quảng bá và tiêu dùng như rượu.

Ngoài ra, theo chuyên gia, còn tồn vấn đề về mã hồ sơ trong hoạt động nhập khẩu và phân loại hàng hóa.

“Nếu sản phẩm được xếp vào nhóm rượu thì thuộc nhóm 22.08 với mức thuế rất cao. Nhưng nếu được đưa vào nhóm thực phẩm chế biến khác theo nhóm 21.06 thì mức thuế sẽ thấp hơn rất nhiều. Đây là điểm khiến cơ quan hải quan và doanh nghiệp thường xuyên tranh luận”, bà Minh cho biết.

Chuyên gia Đặng Hồng Minh cũng cho rằng hiện tồn tại sự đứt gãy thông tin giữa các cơ quan quản lý.

Trong khi ngành y tế quản lý dựa trên hồ sơ công bố và thành phần sản phẩm, ngành công thương quản lý lưu thông và quảng cáo, còn ngành tài chính tập trung vào nghĩa vụ thuế. Điều này tạo ra khoảng trống khiến doanh nghiệp có thể “khai báo với ngành y tế là thực phẩm nhưng quảng bá với thị trường như rượu”.

Có thể bị truy thu thuế, xử lý hình sự?

Theo bà Minh, nếu cơ quan chức năng kết luận sản phẩm bị phân loại sai bản chất, doanh nghiệp có thể đối mặt với hàng loạt chế tài tài chính và pháp lý rất nặng nề.

Trong đó, doanh nghiệp có thể bị truy thu toàn bộ số thuế tiêu thụ đặc biệt chưa nộp kể từ thời điểm lưu hành sản phẩm, cộng tiền chậm nộp với mức 0,03%/ngày trên số tiền thuế chậm nộp.

Ngoài ra, nếu bị xác định có hành vi trốn thuế, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 1-3 lần số tiền thuế trốn theo quy định hiện hành. Nếu chỉ bị xác định là khai sai hồ sơ vô ý, mức phạt có thể ở mức 20% trên số tiền thuế khai thiếu.

Không chỉ vậy, doanh nghiệp còn có nguy cơ bị xử lý về hành vi kinh doanh rượu không phép, vi phạm quy định về nhãn hàng hóa, quảng cáo sai sự thật hoặc bị thu hồi bản công bố sản phẩm.

“Rượu là mặt hàng kinh doanh có điều kiện. Nếu doanh nghiệp đăng ký là thực phẩm nhưng thực chất là rượu thì có thể không có giấy phép sản xuất, phân phối rượu cũng như tem rượu theo quy định”, bà Minh nói.

Theo chuyên gia này, trong trường hợp quy mô vi phạm lớn và số tiền thuế trốn vượt ngưỡng theo quy định, cá nhân hoặc pháp nhân liên quan còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017.

“Cái giá phải trả cho việc né thuế tiêu thụ đặc biệt không chỉ là truy thu thuế và tiền phạt, mà còn có nguy cơ bị đình chỉ hoạt động, buộc thu hồi, tiêu hủy hàng hóa, thậm chí xử lý hình sự”, bà Minh nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở nguy cơ thất thu ngân sách mà còn ở việc người tiêu dùng có thể bị dẫn dắt vào tâm lý xem đồ uống có cồn như một dạng “thực phẩm chăm sóc sức khỏe”, từ đó sử dụng thường xuyên với niềm tin rằng càng uống càng có lợi cho cơ thể.

Tiếp thị và Gia đình sẽ tiếp tục thông tin về vụ việc này.