3 ông lớn về thực phẩm Việt trong đó có C.P. Việt Nam và Japfa sẽ bị thanh tra về an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường

Sẽ bị xử lý nghiêm nếu phát hiện vi phạm

Theo kế hoạch của Thanh tra Chính phủ, trong quý III năm nay, Cục Thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo lĩnh vực nông nghiệp và môi trường (Cục VIII) sẽ công bố quyết định thanh tra việc chấp hành pháp luật về an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường và tài nguyên nước đối với ba doanh nghiệp gồm Công ty cổ phần Chăn nuôi C.P. Việt Nam, Công ty TNHH CJ Vina Agri và Công ty TNHH Japfa Comfeed Việt Nam.

Thời kỳ thanh tra được xác định từ năm 2024 đến thời điểm tiến hành thanh tra, với thời gian thực hiện dự kiến 60 ngày làm việc thực tế.

Ba doanh nghiệp này hiện giữ thị phần lớn, đóng vai trò quan trọng trong chuỗi sản xuất nông nghiệp, thức ăn chăn nuôi và cung cấp thực phẩm theo mô hình khép kín từ trang trại đến bàn ăn.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu hoạt động thanh tra phải đúng thẩm quyền, có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm khách quan, chính xác, không gây cản trở đến hoạt động bình thường của doanh nghiệp.

Thông qua thanh tra, cơ quan chức năng nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý nhà nước; đồng thời xử lý nghiêm minh, đúng quy định pháp luật đối với các tập thể, cá nhân có hành vi vi phạm.

Nhiều trang trại nuôi gia công từng vướng vi phạm

Trước khi kế hoạch thanh tra được công bố, các trang trại chăn nuôi gia công cho C.P. Việt Nam và Japfa từng vướng vào các lùm xùm liên quan đến những vi phạm đất đai, môi trường, bị chính quyền các địa phương lập biên bản.

Cụ thể, giữa tháng 10/2025, UBND xã Liên Sơn (tỉnh Phú Thọ) kiểm tra và xác định loạt trang trại chăn nuôi gà trên địa bàn có vi phạm về đất đai và môi trường. Trong đó, có một trại nuôi khoảng 9.000 con gà, nuôi gia công cho C.P. Việt Nam, xây dựng trên đất vườn, không bảo đảm khoảng cách chăn nuôi theo Luật Chăn nuôi 2018 và Nghị định 13/2020/NĐ-CP. 

Thời điểm kiểm tra, trang trại này cũng không có hồ sơ đăng ký môi trường, không có hệ thống xử lý chất thải theo quy định; chủ hộ chưa đăng ký hộ kinh doanh cá thể và chưa thực hiện kê khai chăn nuôi.

Cùng thời điểm, chính quyền địa phương cũng xác định trang trại của ông Nguyễn Mạnh Hà (thôn Đất Đỏ, xã Liên Sơn, tỉnh Phú Thọ), hộ nuôi gia công cho Công ty TNHH Japfa Comfeed Việt Nam với quy mô khoảng 4.500 con gà, có nhiều vi phạm. 

Tại thời điểm kiểm tra, chủ trang trại không xuất trình được hồ sơ pháp lý liên quan; công trình được xây dựng trên đất nông nghiệp, đất khai hoang, không đúng mục đích sử dụng; không bảo đảm khoảng cách chăn nuôi, không có hồ sơ đăng ký môi trường và không có hệ thống xử lý chất thải theo quy định.

Mặc dù bị xác định vi phạm nhưng mới đây, theo phản ánh của người dân lân cận, hộ chăn nuôi này lại tiếp tục vào gà để chăn nuôi.

Đến tháng 12/2025, một trang trại khác của ông Nguyễn Văn Hà tại xã Cao Dương (Phú Thọ), quy mô khoảng 44.000 con, nuôi gia công cho C.P. Việt Nam, tiếp tục bị người dân phản ánh xây dựng trên đất trồng cây lâu năm và gây ô nhiễm môi trường trong quá trình chăn nuôi.

Hộ nuôi vi phạm, doanh nghiệp vô can?

Qua kiểm tra của cơ quan chức năng, nhiều trang trại nuôi gia công cho C.P. Việt Nam và Japfa bị xác định vi phạm các quy định về đất đai, môi trường, đồng thời nhiều lần bị người dân phản ánh, kiến nghị về tình trạng ô nhiễm.

Trước các sai phạm này, chính quyền địa phương đã yêu cầu một số chủ trang trại chấm dứt hình thức nuôi gia công hoặc tạm dừng hoạt động do không đáp ứng điều kiện pháp luật.

Tuy nhiên, trong khi các hộ chăn nuôi trực tiếp bị xử lý, các doanh nghiệp đứng đầu chuỗi cung ứng hầu như không chịu chế tài tương xứng đối với những vi phạm xảy ra tại hệ thống trang trại liên kết.

Trước đó, trao đổi với phóng viên Tiếp thị và Gia đình, đại diện C.P. Việt Nam cho rằng mối quan hệ giữa doanh nghiệp và hộ chăn nuôi chỉ là hợp đồng kinh tế, các nghĩa vụ pháp lý liên quan đến đất đai, môi trường và điều kiện chăn nuôi thuộc trách nhiệm của chủ trang trại. Doanh nghiệp chỉ ký hợp đồng khi đối tác cung cấp đầy đủ hồ sơ, giấy tờ theo quy định.

Theo đại diện C.P. Việt Nam, nếu phát hiện trang trại vi phạm, doanh nghiệp sẽ ngừng hợp đồng nuôi gia công. Tuy nhiên, thực tế cho thấy công tác giám sát và xử lý vi phạm chưa được thực hiện nhất quán.

Dù bị cơ quan chức năng “tuýt còi” giữa tháng 10/2025, đến đầu tháng 11, các trang trại vẫn tiếp tục được đưa gà vào nuôi gia công cho C.P. Tương tự, đầu tháng 1/2026, trang trại của ông Nguyễn Mạnh Hà vẫn tiếp tục bị người dân sinh sống xung quanh phản ánh việc triển khai nuôi gia công cho Japfa bất chấp quy định từ chính quyền.

Câu hỏi về trách nhiệm của doanh nghiệp đầu chuỗi

Những trường hợp trên cho thấy khoảng trống trong trách nhiệm giám sát của các doanh nghiệp đầu chuỗi đối với hoạt động của hệ thống trang trại liên kết, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như môi trường và an toàn thực phẩm.

Dưới góc độ pháp lý Luật sư Diệp Năng Bình - Trưởng văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật cho rằng, theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, trách nhiệm bảo vệ môi trường không chỉ thuộc về chủ thể trực tiếp gây ô nhiễm mà còn có thể mở rộng đến doanh nghiệp tham gia toàn bộ chuỗi sản xuất – tiêu thụ thực phẩm.

Nếu doanh nghiệp bao tiêu biết hoặc có cơ sở để biết về vi phạm môi trường tại các cơ sở chăn nuôi gia công nhưng vẫn tiếp tục hợp tác, thì hoàn toàn có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý.

Việc “biết hoặc có cơ sở để biết” không cần chờ kết luận chính thức, mà có thể căn cứ vào phản ánh kéo dài của người dân, thông tin báo chí hoặc hoạt động kiểm tra của cơ quan chức năng. Khi thiệt hại xảy ra, doanh nghiệp liên quan còn có thể bị xem xét trách nhiệm bồi thường theo Bộ luật Dân sự.

Luật sư cũng nhấn mạnh, nghĩa vụ bảo vệ môi trường phát sinh trực tiếp từ pháp luật, không phụ thuộc vào việc hợp đồng nuôi gia công có hay không có điều khoản về môi trường.

Hợp đồng chỉ có ý nghĩa trong phân định trách nhiệm nội bộ, không phải căn cứ để doanh nghiệp “miễn trách nhiệm” trước cơ quan nhà nước. Việc xem xét trách nhiệm sẽ dựa trên vai trò thực tế, mức độ kiểm soát và cách doanh nghiệp ứng xử khi phát sinh rủi ro môi trường.

Từ góc độ xã hội, vấn đề đặt ra không chỉ là ranh giới trách nhiệm pháp lý giữa doanh nghiệp và hộ chăn nuôi, mà còn là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi sản xuất – tiêu thụ thực phẩm.

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc sản phẩm, yếu tố môi trường và tính bền vững, việc các doanh nghiệp lớn thiếu cơ chế ràng buộc và giám sát chặt chẽ đối với đối tác gia công khiến dư luận không khỏi đặt câu hỏi: Ai sẽ chịu trách nhiệm cuối cùng đối với môi trường và chất lượng thực phẩm đến tay người tiêu dùng?

Thực tế này cũng cho thấy, cùng với yêu cầu tuân thủ pháp luật, minh bạch chuỗi cung ứng và đạo đức kinh doanh đang trở thành những chuẩn mực ngày càng rõ ràng mà xã hội đòi hỏi đối với các doanh nghiệp thực phẩm quy mô lớn.