Quét mã để biết rõ nguồn gốc hàng hóa: Người tiêu dùng được bảo vệ tốt hơn từ năm 2026

Mua sắm thông minh hơn nhờ công nghệ

Theo Nghị định, Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng các công nghệ hiện đại như mã QR, mã vạch, RFID, NFC… kết hợp với trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) để quản lý thông tin chất lượng sản phẩm trong suốt chuỗi cung ứng – từ sản xuất đến tay người tiêu dùng.

Điều này đồng nghĩa với việc, trong tương lai gần, người mua chỉ cần quét mã trên bao bì là có thể biết sản phẩm do ai sản xuất, xuất xứ từ đâu, có đạt tiêu chuẩn chất lượng hay không, có còn hạn sử dụng, có cảnh báo an toàn nào cần lưu ý…

Nghị định cũng nhấn mạnh vai trò của mã số, mã vạch trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc hàng hóa. Doanh nghiệp được chủ động lựa chọn công nghệ phù hợp như Blockchain, AI, IoT để triển khai.

Với người tiêu dùng, điều này giúp hạn chế hàng giả, hàng nhái, dễ dàng khiếu nại, phản ánh nếu sản phẩm có vấn đề, an tâm hơn khi lựa chọn thực phẩm, mỹ phẩm, thuốc men, đồ gia dụng cho gia đình. Quan trọng hơn là truy xuất nguồn gốc phải đầy đủ, minh bạch.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm phải đáp ứng các tiêu chuẩn trong nước và quốc tế, được công bố hợp chuẩn, hợp quy theo quy định. Thông tin truy xuất bao gồm: Tên và hình ảnh sản phẩm, đơn vị sản xuất, kinh doanh và địa chỉ, xuất xứ, thương hiệu, số lô, hạn sử dụng (nếu có).

Những thông tin này giúp người tiêu dùng kiểm tra nhanh, hiểu đúng, mua chuẩn.

Nhà nước quản lý thống nhất, bảo vệ người mua

Theo Nghị định, Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan đầu mối quản lý truy xuất nguồn gốc sản phẩm, vận hành Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia. Các bộ, ngành, địa phương sẽ phối hợp kiểm tra, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại liên quan đến nguồn gốc hàng hóa.

Đáng chú ý, Bộ Công an cũng tham gia xây dựng và vận hành nền tảng định danh, xác thực, nhằm đảm bảo dữ liệu truy xuất chính xác và an toàn.

Một điểm mới rất đáng chú ý là việc triển khai hộ chiếu số của sản phẩm, có thể xem như “lý lịch điện tử” của mỗi món hàng. Chỉ với một lần quét mã, người tiêu dùng có thể nhanh chóng tiếp cận đầy đủ các thông tin quan trọng như tên sản phẩm, mã định danh toàn cầu, đơn vị sản xuất hoặc nhập khẩu, xuất xứ, cũng như toàn bộ hành trình truy xuất trong chuỗi cung ứng.

Không chỉ dừng lại ở đó, hộ chiếu số còn cung cấp rõ ràng các chứng nhận chất lượng, cảnh báo an toàn (nếu có), ngày sản xuất và hạn sử dụng, giúp người mua chủ động kiểm tra, an tâm lựa chọn và bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình. Trong nhiều trường hợp, hộ chiếu số có thể thay thế nhãn điện tử, giúp thông tin minh bạch hơn mà không cần in quá nhiều trên bao bì sản phẩm.

Nghị định đã chính thức có hiệu lực từ 23/01/2026, vì vậy để áp dụng hiệu quả vào đời sống tiêu dùng hằng ngày, các gia đình nên ưu tiên lựa chọn những sản phẩm có mã QR, mã truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Hình thành thói quen quét mã trước khi mua, đặc biệt với thực phẩm, thuốc và mỹ phẩm, đồng thời chú ý các thông tin cảnh báo, hạn sử dụng và xuất xứ để mua sắm an toàn, thông minh hơn.