Doanh nghiệp nhỏ và vừa đứng trước cơ hội được miễn thuế 3 năm, nhưng có một điểm cần lưu ý

Sáng 28/9, tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, các đại biểu thảo luận về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng một số dự án luật thuộc lĩnh vực kinh tế, tài chính.

Một trong những nội dung đáng chú ý là chính sách hỗ trợ thuế dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các ý kiến cho rằng chính sách cần chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực, mở rộng quy mô và phát triển thực chất.

Miễn thuế 3 năm: Điểm doanh nghiệp cần theo dõi

Theo nội dung được thảo luận, dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đề xuất doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu.

Tuy nhiên, đại biểu Trần Văn Lâm (Đoàn Bắc Ninh) đề nghị xem xét lại thời điểm bắt đầu tính 3 năm ưu đãi.

Theo đề xuất này, thay vì tính từ năm doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, thời gian miễn thuế có thể được tính từ năm đầu tiên doanh nghiệp phát sinh thu nhập chịu thuế.

Lý do được đưa ra là trong những năm đầu thành lập, nhiều doanh nghiệp phải tập trung vốn đầu tư, mua sắm thiết bị, xây dựng hoạt động sản xuất, kinh doanh và tìm kiếm thị trường. Không phải doanh nghiệp nào cũng có lợi nhuận ngay từ năm đầu tiên.

Nếu thời gian ưu đãi được tính ngay từ khi thành lập, doanh nghiệp có thể sử dụng hết một phần hoặc toàn bộ thời gian miễn thuế trước khi thực sự phát sinh thu nhập chịu thuế. Đại biểu cho rằng cần nghiên cứu cách tính sát hơn với thực tế hoạt động của doanh nghiệp.

Không phải doanh nghiệp mới nào cũng mặc nhiên được hưởng

Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.

Theo quy định hiện hành được Bộ Tài chính dẫn chiếu tại Nghị định 20/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký kinh doanh lần đầu được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, với các điều kiện và trường hợp loại trừ cụ thể.

Chính sách không áp dụng đối với một số trường hợp như doanh nghiệp thành lập mới do sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, chuyển đổi chủ sở hữu hoặc chuyển đổi loại hình doanh nghiệp.

Ngoài ra, doanh nghiệp thành lập mới cũng có thể không thuộc diện ưu đãi nếu người đại diện theo pháp luật, thành viên hợp danh hoặc người có số vốn góp cao nhất đã từng giữ vai trò tương ứng tại doanh nghiệp khác đang hoạt động hoặc doanh nghiệp đã giải thể nhưng chưa đủ 12 tháng trước thời điểm thành lập doanh nghiệp mới, theo các điều kiện được quy định.

Vì vậy, doanh nghiệp không nên chỉ căn cứ vào tiêu chí “mới thành lập” để xác định quyền hưởng ưu đãi thuế.

Có thể phân tầng ưu đãi theo ngành, lĩnh vực

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn Hưng Yên) đề nghị cân nhắc kỹ chính sách miễn thuế 3 năm, đồng thời nghiên cứu cách thiết kế ưu đãi có trọng tâm hơn.

Theo đề xuất, có thể phân tầng chính sách, trong đó mức ưu đãi cao hơn hoặc có điều kiện được dành cho doanh nghiệp thuộc ngành, lĩnh vực ưu tiên, có hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, sản xuất xanh, tham gia chuỗi giá trị hoặc tạo nhiều việc làm.

Cùng với đó là yêu cầu ngăn ngừa tình trạng lợi dụng chính sách bằng cách chia, tách doanh nghiệp hoặc thành lập doanh nghiệp mới chỉ nhằm tiếp tục hưởng ưu đãi.

Đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn Hải Phòng) cũng đề nghị rà soát để bảo đảm các quy định về thuế được hiểu và thực hiện thống nhất. Theo hướng này, những nguyên tắc, định hướng hỗ trợ có thể được quy định trong Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong khi thời điểm hưởng ưu đãi và phương pháp tính thuế cần thống nhất với pháp luật thuế chuyên ngành.

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết dự thảo Luật được xây dựng theo hướng tạo điều kiện cho doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh, khuyến khích phát triển cả về quy mô và chất lượng, đồng thời bảo đảm hài hòa với quy mô chính sách.

Đối với đề xuất hỗ trợ thuế trong 3 năm đầu, Bộ trưởng cho biết đây là giai đoạn doanh nghiệp mới khởi nghiệp, phải bỏ vốn đầu tư, mua sắm thiết bị, triển khai sản xuất, kinh doanh và tiếp cận thị trường. Việc hỗ trợ trong giai đoạn này cũng được nhiều quốc gia áp dụng.

Cơ quan soạn thảo cũng hướng tới việc đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến của các đại biểu, tiếp tục rà soát và hoàn thiện dự án luật, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi được áp dụng.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Trong thời gian chính sách tiếp tục được xem xét, doanh nghiệp nhỏ và vừa, đặc biệt là doanh nghiệp mới thành lập, cần theo dõi chính thức các quy định về điều kiện hưởng ưu đãi thay vì chỉ dựa vào thông tin về “miễn thuế 3 năm”.

Doanh nghiệp cũng nên xác định rõ thời điểm được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, tình trạng hoạt động của các doanh nghiệp có liên quan đến người đại diện hoặc chủ sở hữu, đồng thời lưu giữ đầy đủ hồ sơ đăng ký và chứng từ kế toán, thuế để có cơ sở xác định quyền hưởng ưu đãi khi cần.

Đối với doanh nghiệp đang cân nhắc thành lập mới, việc tính toán dòng tiền cũng cần tính đến khả năng thời gian miễn thuế được tính theo phương án nào. Đây là yếu tố có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả của chính sách đối với từng doanh nghiệp.