Đề xuất mới về giá xăng dầu: Một thay đổi lớn có thể sẽ diễn ra, người dân cần lưu ý

Bộ Công Thương vừa hoàn thiện Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu với nhiều nội dung sửa đổi quan trọng. Điểm đáng chú ý nhất là đề xuất chuyển từ cơ chế Nhà nước trực tiếp điều hành giá bán lẻ định kỳ sang cơ chế để doanh nghiệp tự xác định và công bố giá bán theo nguyên tắc thị trường, đồng thời vẫn chịu sự quản lý, giám sát của cơ quan Nhà nước.

Đây được xem là bước thay đổi lớn trong phương thức quản lý thị trường xăng dầu. Tuy nhiên, đề xuất này hiện mới ở giai đoạn lấy ý kiến, chưa được ban hành chính thức nên giá xăng dầu vẫn đang được điều hành theo quy định hiện hành.

Đề xuất phân quyền định giá cho từng nhóm doanh nghiệp

Theo khoản 1 Điều 27 của Dự thảo Nghị định, giá bán buôn và giá bán lẻ xăng dầu (trong và ngoài hệ thống) sẽ do các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối thực hiện theo quy định của pháp luật về giá.

Cụ thể:

• Thương nhân đầu mối được tự xác định và ban hành giá bán xăng dầu theo công thức quy định tại Điều 28 của dự thảo, trên cơ sở phương pháp xác định giá theo Nghị định 296/2026/NĐ-CP.

• Thương nhân phân phối độc lập (không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối) được quyền tự quyết định giá bán lẻ ra thị trường.

• Thương nhân phân phối thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối cũng được quyền quyết định giá bán, nhưng mức giá bán lẻ không được vượt quá giá bán lẻ do thương nhân đầu mối cung cấp hàng đã công bố.

Đối với các địa bàn đặc thù như khu vực xa cảng, xa kho đầu mối hoặc xa cơ sở sản xuất, dự thảo quy định giá bán lẻ (hoặc giá bán buôn đối với dầu mazut) do thương nhân phân phối độc lập quyết định không được vượt quá mức giá trần cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa phương và cùng thời điểm.

Giá bán lẻ sẽ được tính theo công thức minh bạch

Theo Điều 28 của Dự thảo Nghị định, giá bán lẻ xăng dầu sẽ được xác định theo một công thức chung.

Trong đó, các thành phần như giá mua, chi phí tạo nguồn (bao gồm nhập khẩu hoặc mua trong nước) và lợi nhuận sẽ do doanh nghiệp tự hạch toán theo tình hình hoạt động thực tế.

Sau mỗi lần điều chỉnh giá, doanh nghiệp cũng phải thực hiện kê khai với cơ quan quản lý.

Cụ thể:

• Thương nhân đầu mối kê khai giá bán lẻ với Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh nơi có hệ thống phân phối.

• Thương nhân phân phối độc lập kê khai với UBND nơi đặt trụ sở chính và các địa phương có hệ thống phân phối.

Đối với chi phí kinh doanh định mức (chi phí lưu thông trong nước), Nhà nước vẫn giữ vai trò kiểm soát thông qua mức sàn do Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính công bố.

Theo dự thảo, mức chi phí này sẽ được cập nhật hằng năm căn cứ theo Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và được rà soát, công bố lại theo chu kỳ 3 năm một lần.

Chuyển từ "điều hành giá" sang "giám sát thị trường"

Nếu được thông qua, cơ chế mới sẽ tạo ra sự khác biệt đáng kể so với các quy định đang áp dụng theo Nghị định 83/2014/NĐ-CP, Nghị định 95/2021/NĐ-CP và Nghị định 80/2023/NĐ-CP.

Hiện nay, Nhà nước vẫn thực hiện tính giá cơ sở và điều hành giá xăng dầu theo chu kỳ định kỳ.

Trong khi đó, dự thảo mới hướng đến việc chuyển quyền chủ động tính toán và công bố giá cho doanh nghiệp, còn cơ quan quản lý Nhà nước sẽ tập trung vào vai trò giám sát thông qua công thức khung, quy trình kê khai giá, kết nối dữ liệu, thanh tra, kiểm tra và áp dụng các biện pháp bình ổn khi cần thiết.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương cũng đề xuất các tiêu chí nhận diện thị trường xăng dầu có biến động bất thường.

Theo dự thảo, thị trường được xem là có diễn biến bất thường khi giá bán lẻ tăng hoặc giảm liên tục từ 1 đến 4 tuần, biến động mạnh trong thời gian ngắn hoặc có mức điều chỉnh cộng dồn từ 15% đến 20% trở lên. Đây là những ngưỡng được xác định có thể ảnh hưởng đến lạm phát, chi phí sản xuất - kinh doanh cũng như đời sống người dân.

Để phục vụ công tác điều tiết, cơ quan quản lý sẽ thu thập và cập nhật dữ liệu về giá bán, sản lượng từ các thương nhân đầu mối đang nắm giữ trên 70% thị phần tiêu thụ xăng dầu toàn quốc.

Trong trường hợp phải kích hoạt cơ chế bình ổn, Bộ Công Thương dự kiến sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như điều phối nguồn cung trong nước, yêu cầu doanh nghiệp bảo đảm nguồn hàng, phối hợp sử dụng các công cụ về thuế, phí và Quỹ Bình ổn giá (nếu có), đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý các hành vi vi phạm.

Người dân cần lưu ý

Điều quan trọng là toàn bộ những nội dung nêu trên đều thuộc Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu (bản cập nhật ngày 20/7/2026) do Bộ Công Thương chủ trì xây dựng và hiện vẫn đang trong quá trình lấy ý kiến.

Vì vậy, cơ chế điều hành giá xăng dầu hiện hành vẫn được áp dụng, và chỉ khi Nghị định chính thức được ban hành, có hiệu lực pháp lý thì các quy định mới (nếu được giữ nguyên hoặc điều chỉnh) mới chính thức được triển khai. Hiện tại, người dân và doanh nghiệp vẫn thực hiện theo cơ chế điều hành giá đang có hiệu lực.