Một đề xuất mới có thể khiến hàng giả biến mất, người tiêu dùng thêm an tâm

Hàng giả vẫn là bài toán nan giải

Thực tế cho thấy, tình trạng sản xuất và buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng không rõ nguồn gốc vẫn diễn biến phức tạp. Mỗi năm, cơ quan chức năng phát hiện và xử lý hàng chục nghìn vụ vi phạm, trải rộng từ dược phẩm, thực phẩm đến hàng tiêu dùng.

Không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, hàng giả còn làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng và ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của doanh nghiệp chân chính.

Đáng chú ý, các thủ đoạn ngày càng tinh vi: từ làm giả tem truy xuất, sử dụng mã QR trùng lặp cho đến phân phối qua thương mại điện tử và mạng xã hội... khiến việc kiểm soát trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Một trong những nguyên nhân khiến hàng giả “có đất sống” là do hệ thống truy xuất nguồn gốc tại Việt Nam còn phân tán, thiếu thống nhất. Hiện nay, các quy định liên quan đến định danh, xác thực sản phẩm đang nằm rải rác ở nhiều văn bản khác nhau, trong khi chưa có chuẩn chung về công nghệ, dữ liệu và cơ chế xác thực điện tử.

Điều này tạo ra khoảng trống để các đối tượng lợi dụng, làm giả thông tin hoặc “qua mặt” hệ thống truy xuất hiện có.

Mã UID: “Căn cước số” cho từng sản phẩm

Ngày 5/5, Bộ Tư pháp đã đăng tải hồ sơ thẩm định tờ trình dự thảo Nghị định quy định về hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Dự thảo do Bộ Công an xây dựng, gồm 8 chương, 40 điều.

Bộ Công an đề xuất áp dụng mã định danh sản phẩm, hàng hóa (UID). Đây là mã truy vết được tạo tự động trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc.

Điểm đáng chú ý là UID có khả năng định danh đến từng đơn vị sản phẩm hoặc theo từng lô sản xuất. Nhờ đó, toàn bộ “hành trình” của sản phẩm, từ sản xuất, lưu thông đến tiêu thụ đều có thể được theo dõi và xác minh rõ ràng.

Mã này sẽ được thể hiện qua các phương tiện mang dữ liệu phù hợp với tiêu chuẩn kỹ thuật, đảm bảo khả năng nhận diện, chia sẻ và xác minh thông tin trong môi trường số cũng như trong chuỗi cung ứng.

Theo đề xuất, việc triển khai UID sẽ không áp dụng đồng loạt mà theo mức độ rủi ro của từng loại hàng hóa.

• Với sản phẩm có rủi ro cao: bắt buộc định danh và truy xuất đến từng đơn vị sản phẩm theo lộ trình cụ thể

• Với sản phẩm rủi ro trung bình hoặc thấp: áp dụng theo hình thức tự nguyện hoặc theo quy định riêng

Ngoài ra, một điểm quan trọng trong đề xuất là xây dựng hệ sinh thái dữ liệu sản phẩm thống nhất trên toàn quốc. 

Mỗi tổ chức, cá nhân tham gia hệ thống sẽ được cấp một mã định danh số (DID) duy nhất, kèm theo khóa bảo mật để thực hiện xác thực và tạo lập bằng chứng số trong quá trình lưu thông hàng hóa. Điều này không chỉ giúp truy xuất nguồn gốc mà còn tăng tính minh bạch và độ tin cậy của toàn bộ chuỗi cung ứng.

Bước đi nền tảng cho thị trường minh bạch

Dự thảo Nghị định mới này được kỳ vọng sẽ đặt nền móng cho một hệ thống quản lý sản phẩm hiện đại, đồng bộ và minh bạch hơn. Nếu được triển khai hiệu quả, mã UID không chỉ giúp cơ quan quản lý kiểm soát thị trường tốt hơn mà còn mang lại lợi ích rõ rệt cho doanh nghiệp và người tiêu dùng:

• Doanh nghiệp bảo vệ thương hiệu

• Người tiêu dùng dễ dàng xác thực sản phẩm

• Thị trường vận hành minh bạch hơn

Trong cuộc chiến chống hàng giả, công nghệ đang trở thành “vũ khí” quan trọng nhất. Khi mỗi sản phẩm đều có “căn cước số”, không chỉ hàng giả khó tồn tại, mà niềm tin thị trường cũng có cơ hội được thiết lập lại một cách bền vững.