Giữ ‘hồn’ Tết Việt trong nhịp sống hiện đại

Trong cuộc trò chuyện cùng Tiếp thị & Gia đình, bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung - Giảng viên bộ môn Văn hoá Ẩm thực và Cơ sở Văn hoá Việt Nam (Trường Trung cấp Kinh tế, Kỹ thuật, Thương mại Hà Nội) đã chia sẻ những góc nhìn sâu lắng về Tết xưa và Tết nay, để thấy rằng Tết vẫn vẹn nguyên giá trị khi con người còn giữ được cảm xúc chờ đợi, sum vầy và trở về với gia đình.

Tết xưa: Nhịp sống chậm đầy cảm xúc

- Thưa bà, khi nhắc đến Tết cổ truyền, đâu là hình ảnh chạm vào sâu nhất cảm xúc của người Việt, nuôi dưỡng đời sống tinh thần ấy qua nhiều thế hệ?

Bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung: Tết cổ truyền không chỉ là một mốc thời gian được đánh dấu trên lịch, mà là thời khắc thiêng liêng của đất trời, của cuộc sống. Vì thế, Tết luôn gắn với cảm giác hân hoan rất đặc biệt - cảm giác được khép lại những bộn bề của năm cũ và mở ra một khởi đầu mới, nhẹ nhõm hơn trong tâm hồn.

Những ngày Tết truyền thống được khắc sâu trong ký ức của mỗi người không chỉ bởi mâm cỗ ngày đầu năm, mà bởi cả một không gian sống đậm chất sum vầy: ánh lửa bếp hồng âm ỉ suốt đêm, nồi bánh chưng được trông chờ trong sự háo hức, cành mai vàng hay nhành đào thắm lặng lẽ bung nở, xen lẫn tiếng cười nói và những câu chúc Tết rộn ràng từ sáng mùng Một… Trong những khoảnh khắc ấy, nhịp sống trở nên chậm lại, con người hiện diện trọn vẹn bên nhau, không vội vã, không toan tính.

- Trong cái thời vật chất còn thiếu thốn, vì sao Tết xưa vẫn để lại cảm giác đủ đầy, ấm áp và neo đậu rất lâu trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt?

Trong những năm tháng còn khó khăn ấy, cả năm người ta chờ Tết để có cảm giác đủ đầy, vì lẽ đó, nó đã mang ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. 

Tết được sum họp gia đình, ăn nhiều món ngon, được mặc quần áo đẹp, đi du xuân, trẩy hội… Sự mong chờ, hy vọng ấy đều được dồn lại cho vài ngày đầu năm. 

Chính bởi những mong đợi giản dị nhưng ấm áp ấy đã nuôi dưỡng đời sống tinh thần người Việt một cách bền bỉ. Và cũng từ đó, Tết không chỉ là một dịp lễ, mà là một miền ký ức văn hoá - nơi mỗi khi xuân về, lòng người không khỏi xao xuyến, bâng khuâng như được gọi về với những giá trị thân quen đã ăn sâu vào máu thịt.

Tết nay: Đủ đầy nhưng trôi qua nhanh 

- Nhìn vào đời sống hiện tại, bà cảm nhận sự khác biệt lớn nhất giữa Tết xưa và Tết nay nằm ở điều gì?

Về bản chất, tôi không cho rằng Tết xưa và Tết nay khác nhau quá nhiều về mặt cảm xúc. Dù ở thời nào, con người vẫn mang tâm trạng hân hoan đón chào năm mới, đón một vận trình mới của đất trời và của chính mình. Sau đó là dành thời gian để nghỉ ngơi, vui chơi và thăm hỏi người thân.

Điểm khác biệt rõ nét nhất, theo tôi, nằm ở điều kiện kinh tế và không gian trải nghiệm. Khi đời sống vật chất đã đủ đầy hơn, con người không cần đợi đến Tết mới có cái ăn, cái mặc hay những niềm vui nhỏ bé khác. 

Tuy vậy, Tết vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với đa số người Việt. Bởi đây vẫn là dịp hiếm hoi để những người thân yêu có thể sum họp đầy đủ dưới một mái nhà, sau cả năm miệt mài mưu sinh.

- Nhiều người cho rằng, Tết nay giúp chúng ta có thể thảnh thơi, bớt áp lực hơn? Bà nhìn nhận điều này như thế nào?

Nhận định này, theo tôi, chỉ thực sự đúng với các đô thị lớn. Ở đó, nhiều gia đình có thể chủ động tối giản việc chuẩn bị Tết, mua sắm tiện lợi hơn, dịch vụ phát triển hơn. 

Ngược lại, ở các vùng nông thôn, nhịp Tết vẫn chưa có nhiều thay đổi đáng kể. Tết ở quê vẫn gắn với việc chuẩn bị mâm cỗ, dọn dẹp nhà cửa, thăm hỏi họ hàng, làng xóm. Những công việc ấy tuy vất vả nhưng lại mang ý nghĩa kết nối cộng đồng rất rõ rệt. Vì thế, cảm nhận về sự “thảnh thơi” trong ngày Tết không phải là trải nghiệm chung cho tất cả mọi người.

- Liệu nhịp sống hiện đại có khiến không khí ngày Tết truyền thống trở nên phai nhạt, thưa bà?

Tết ngày nay có phần trôi qua nhanh là điều tất yếu. Bởi để có một cuộc sống đủ đầy quanh năm, con người buộc phải lao động nhiều hơn, hối hả hơn. Đặc biệt, khi đặt mình vào không gian thành phố, nơi Tết được giản lược nhiều công đoạn, người ta dễ có cảm giác Tết đang nhạt dần.

Nhưng nếu nhìn rộng ra, đặc biệt là ở các vùng nông thôn hay những cộng đồng còn giữ nếp sinh hoạt truyền thống, không khí Tết vẫn rất đậm đà và nguyên vẹn.

Do đó, không nên vội vàng kết luận rằng Tết truyền thống đang phai nhạt, mà cần nhìn nhận trong bối cảnh đa dạng của đời sống xã hội hiện nay.

- Không ít người trẻ ngày nay chọn đi du lịch, tận hưởng Tết theo cách riêng. Với bà, sự thay đổi này có nên được phát huy hay vẫn cần ưu tiên chọn “truyền thống” để giữ nếp sống gia đình và văn hóa Tết Việt?

Không có nền văn hóa nào bất biến mãi mãi. Mọi giá trị văn hóa đều vận động và thay đổi theo thời gian. Chúng ta không thể giữ văn hóa bằng cách bám chấp cứng nhắc vào những khuôn mẫu cũ.

Điều quan trọng hơn cả là làm sao để dung hòa tư tưởng giữa các thế hệ. Làm thế nào để người trẻ, dù chọn cách đón Tết mới mẻ hơn, vẫn ý thức được vai trò của mình trong việc gìn giữ Tết cổ truyền. Khi hiểu được ý nghĩa cốt lõi của Tết - là sum vầy, là gắn kết, là tri ân thì dù hình thức có thay đổi, Tết vẫn có thể giữ được giá trị vẹn nguyên như cha ông ta từng gửi gắm.

Sự kế thừa và tiếp nối để Tết nuôi dưỡng cảm xúc

- Theo bà, trong dòng chảy hiện đại, đâu là những giá trị tinh thần cốt lõi của Tết xưa mà nếu đánh mất, Tết Việt sẽ khó giữ được “phần hồn”?

Điều quan trọng nhất không nằm ở nghi lễ hay hình thức, mà ở tâm trạng và cảm xúc đón chờ Tết. Chỉ cần con người còn háo hức, còn mong đợi, còn dành cho Tết một vị trí đặc biệt trong tâm hồn, thì Tết sẽ mãi giữ được giá trị của nó.

Khi Tết không còn là một mốc thời gian vô thức trôi qua, mà là một khoảng lặng để con người nhìn lại chính mình và gia đình, thì “phần hồn” của Tết vẫn sẽ được bảo toàn.

- Người Việt hôm nay có thể gìn giữ những phong tục Tết truyền thống theo cách nào để vừa phù hợp với nhịp sống mới, vừa không biến Tết thành một nghĩa vụ hình thức, thưa bà?

Thực tế, Tết vẫn còn nguyên giá trị trong đời sống người Việt. Minh chứng rõ ràng nhất là mỗi dịp Tết đến, những người sống và làm việc ở thành phố nhưng có gốc gác quê hương đều tìm cách trở về. Bà con kiều bào ở năm châu, bốn bể cũng chọn dịp Tết để hồi hương sum vầy bên gia đình, quê hương, họ tộc.

Do đó, nếu mỗi người luôn ghi nhớ và khắc sâu trong tiềm thức giá trị của gia đình, để nó trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, thì Tết truyền thống sẽ không bao giờ mất đi. Khi gia đình còn là trung tâm của cảm xúc, thì Tết - dù trong hình hài nào vẫn sẽ luôn là nơi con người muốn quay về.

Cảm ơn bà vì những chia sẻ thú vị cùng Tiếp thị & Gia đình!