Tranh Đông Hồ: Đậm nét hồn xưa và sắc màu Tết quê

Tranh Đông Hồ nơi lưu hồn Tết quê

Tranh Đông Hồ, với màu sắc rực rỡ, hình ảnh sinh động, không chỉ là đồ trang trí mà còn là câu chuyện, là thông điệp, là niềm tin được các nghệ nhân gửi gắm. Mỗi bức tranh thường phản ánh đời sống nông thôn, các lễ hội, tín ngưỡng dân gian và đặc biệt là khung cảnh Tết cổ truyền… Tất cả đều gợi lên một ký ức Tết giản dị đậm đà mà ngày nay ít thấy trong đời sống đô thị.

Người lớn treo tranh Đông Hồ trong nhà như gửi gắm lời chúc phúc, may mắn và viên mãn cho năm mới, trẻ em nhìn tranh như được học hỏi và thấm nhuần văn hóa Tết truyền thống. Chính vì vậy, tranh Đông Hồ không chỉ là vật trang trí mà còn là vật giữ ký ức, nối quá khứ với hiện tại.

Ngày nay, làng tranh Đông Hồ đã lắng lại sau những mùa Tết rộn ràng năm cũ. Nhịp sống làm tranh không còn vang lên khắp xóm làng, số nghệ nhân theo nghề cũng dần thưa vắng. Làng trang tấp nập năm nao nay chỉ còn lại vài gia đình thuộc các dòng họ Nguyễn Đăng, Nguyễn Hữu bám trụ để giữ gìn ngọn lửa nghề truyền thống. Trong những nếp nhà bình dị, họ vẫn cần mẫn in từng bức tranh theo lối thủ công xưa: từ khắc mộc bản, pha màu tự nhiên đến công đoạn in và hoàn thiện, như một cách níu giữ ký ức của làng quê Bắc Bộ.

Cụ Nguyễn Đăng Chế – nghệ nhân 90 tuổi, truyền nhân đời thứ 20 của dòng họ Nguyễn Đăng – chậm rãi tâm sự: “Mỗi bức tranh là một câu chuyện về Tết xưa. Làm tranh cũng là kể lại ký ức của ông bà, của làng quê mình. Giữ nghề là giữ Tết trong tâm trí mọi người”.

Lời nói mộc mạc ấy chất chứa cả một đời gắn bó, là tình yêu, niềm tự hào về giá trị truyền thống với tranh dân gian Đông Hồ.

Tiếp nối cha mình, nghệ nhân Nguyễn Đăng Tâm – truyền nhân đời thứ 21 cho rằng, làm tranh Đông Hồ không chỉ cần đôi tay khéo léo mà còn đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và vốn hiểu biết sâu sắc về văn hóa dân tộc. Mỗi gam màu, đường nét đều mang trong mình một ý nghĩa: sắc đỏ tượng trưng cho may mắn, xanh lá gợi sự sinh sôi nảy nở, sắc vàng là biểu tượng của phúc lộc, đủ đầy. Người nghệ nhân vì thế không chỉ tạo hình cho bức tranh, mà còn truyền tải tinh thần Tết xưa mộc mạc, sâu lắng và đậm đà hồn Việt.

Đến nay, nghề tranh của dòng họ Nguyễn Đăng đã được truyền sang đời thứ 22, với nghệ nhân trẻ Nguyễn Đăng Hiếu tiếp tục nối dài mạch chảy truyền thống của cha ông.

Tết xưa và thử thách thời hiện đại

Theo các nghệ nhân, nghề tranh Đông Hồ đang đứng trước nhiều thử thách. Lớp trẻ ngày nay ít theo nghề, nhu cầu tiêu dùng giảm, giá thành sản xuất cao và vật liệu truyền thống ngày càng khan hiếm. Trong khi đó, thị trường hiện đại ưa chuộng sản phẩm nhanh, rẻ và đa dạng hơn.

Dẫu vậy, một số nghệ nhân vẫn kiên trì, họ mở xưởng trưng bày, kết hợp bán online, hoặc tham gia các hội chợ văn hóa, nhằm giới thiệu tranh Đông Hồ và hồn Tết xưa đến với công chúng. Chính nhờ nỗ lực này, nhiều người trẻ, các gia đình yêu văn hóa Việt vẫn tìm đến tranh Đông Hồ để mua về trang trí Tết, học về truyền thống và duy trì ký ức ngày Tết cổ xưa.

Tranh Đông Hồ còn là công cụ giáo dục văn hóa truyền thống trực quan. Qua tranh, trẻ em học được về nếp sống, phong tục, tín ngưỡng của cha ông, từ việc gói bánh chưng, quét sân đón Tết, đến những câu chuyện dân gian gắn với mùa Xuân.

Nhiều gia đình còn giữ thói quen treo tranh Đông Hồ trong ngày Tết, nhắc nhở mọi người về Tết xưa, giản dị, ấm áp và đầy ý nghĩa. Với người lớn, đó là cách nhìn lại năm cũ, cầu chúc năm mới; với trẻ em, đó là bài học sống về truyền thống, về quê hương.

Tranh Đông Hồ trở thành nhịp cầu giữa quá khứ và hiện tại, giữa văn hóa dân gian và đời sống hiện đại, giữa hồn Tết xưa và cuộc sống đô thị ngày nay.

Giữ gìn Tết xưa là trách nhiệm của cả cộng đồng

Theo các nghệ nhân làng tranh cổ, để Tết xưa sống mãi qua tranh Đông Hồ  thì cộng đồng, nhà trường, chính quyền các cấp và cả người tiêu dùng đều cần có những hành động thiết thực. Tham quan làng nghề, mua tranh, học cách làm tranh, hoặc đơn giản là treo tranh trong gia đình cũng là cách duy trì và truyền lửa Tết cổ truyền.

Một số chương trình văn hóa đã bắt đầu triển khai tại nơi đây, đơn cử như việc hướng dẫn làm tranh Đông Hồ cho học sinh, trưng bày mộc bản cổ, kết hợp hội chợ Tết truyền thống tất cả nhằm giữ Tết xưa sống trong ký ức và đời sống đương đại.

Khi những hạt mưa Xuân phảng phất trên cành lá non cũng là lúc những tác phẩm tranh Đông Hồ rời xưởng vẽ của các nghệ nhân, theo muôn ngả tìm về với những người yêu tranh, yêu sắc màu, phong vị Tết xưa. Những bức tranh như nhắc nhở mọi người về sự giản dị, ấm áp và nhân văn của Tết Việt. Tết xưa, nhờ tranh Đông Hồ, vẫn sống không chỉ trong giấy mực, mà trong trái tim và ký ức của từng thế hệ người Việt, giữa nhịp sống hiện đại hối hả.