Nghiên cứu mới củng cố hiệu quả của vắc xin HPV trong phòng ngừa ung thư cổ tử cung

Nghiên cứu do GS. Peter Sasieni và bà Milena Falcaro thuộc Đại học Queen Mary London thực hiện, với sự tài trợ của tổ chức Cancer Research UK – tổ chức nghiên cứu và hỗ trợ phòng, chống ung thư tại Anh. Trong nghiên cứu mới công bố trên tạp chí y khoa danh tiếng The Lancet, các nhà nghiên cứu phân tích dữ liệu tử vong do ung thư cổ tử cung tại Anh trong giai đoạn 2001–2024 ở các nhóm phụ nữ 20–24, 25–29 và 30–34 tuổi; đồng thời đối chiếu với tỷ lệ bao phủ vắc xin HPV theo từng nhóm năm sinh để ước tính tác động của chương trình tiêm chủng.

Kết quả cho thấy, tỷ lệ tử vong do ung thư cổ tử cung hầu như không thay đổi ở nhóm chưa từng tiêm vắc xin. Ngược lại, ở những phụ nữ được tiếp cận chương trình tiêm chủng HPV, số ca tử vong giảm mạnh.

Theo các nhà khoa học, khoảng 200 ca tử vong do ung thư cổ tử cung đã được ngăn chặn tại Anh kể từ khi chương trình tiêm chủng được triển khai vào năm 2008.

Đặc biệt, các nhà khoa học ước tính nguy cơ tử vong vì ung thư cổ tử cung trước tuổi 30 ở những bé gái được tiêm vắc xin khi 12 - 13 tuổi giảm xuống mức rất thấp. Đối với nhóm phụ nữ từ 30 - 34 tuổi đã được tiêm phòng, nguy cơ tử vong ước tính giảm tới 63% so với những người không được tiêm.

Một dấu mốc đáng chú ý khác là trong giai đoạn 2020 - 2024, lần đầu tiên trong lịch sử nước này ghi nhận không có trường hợp phụ nữ nào từ 20 - 24 tuổi tử vong do ung thư cổ tử cung. Những dữ liệu mới này tiếp tục củng cố vai trò của tiêm chủng HPV sớm trong chiến lược phòng ngừa các bệnh và ung thư liên quan đến HPV.

Ung thư cổ tử cung hiện là loại ung thư phổ biến thứ tư ở phụ nữ trên toàn cầu. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khoảng 99% trường hợp mắc bệnh có liên quan đến các chủng HPV nguy cơ cao. Theo ước tính GLOBOCAN 2022, Việt Nam ghi nhận khoảng 4.612 ca mắc mới và 2.571 ca tử vong do ung thư cổ tử cung trong năm.

ThS.BS Lê Thanh Khôi - Phó Giám đốc y khoa, trực thuộc Hội đồng y khoa Hệ thống Nhà thuốc và Tiêm chủng Long Châu nhận định: “Trẻ em gái được xem là nhóm tuổi phù hợp để triển khai tiêm vắc xin HPV, vì đây là giai đoạn trước khi có nguy cơ phơi nhiễm với virus HPV, đồng thời hệ miễn dịch ở lứa tuổi này đáp ứng rất tốt với vắc xin.

Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ được tiêm HPV ở độ tuổi 9 - 14 tạo đáp ứng miễn dịch mạnh hơn so với khi tiêm ở tuổi lớn hơn. Đây cũng là lý do WHO, CDC Hoa Kỳ và nhiều quốc gia lựa chọn nhóm tuổi học đường để triển khai chương trình tiêm chủng HPV”.

“Bên cạnh đó, tại Việt Nam, một số vắc xin HPV đã được cấp phép sử dụng cho người từ 9 đến 45 tuổi, tùy từng sản phẩm và đối tượng. Người dân cần được khám sàng lọc, tư vấn và thực hiện lịch tiêm theo hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt. Đồng thời người dân cần tuân thủ đầy đủ lịch tiêm theo hướng dẫn của nhà sản xuất và cơ sở tiêm chủng. Việc tiêm đủ số liều theo khuyến cáo là yếu tố quan trọng để đạt được hiệu quả bảo vệ tối ưu và duy trì miễn dịch lâu dài. Khi tỷ lệ tiêm chủng được nâng cao, nguy cơ nhiễm HPV, tổn thương tiền ung thư và ung thư liên quan HPV trong tương lai sẽ giảm đáng kể”, bác sĩ nói thêm. 

Thực tế, HPV không chỉ ảnh hưởng đến nữ giới mà nam giới cũng có nguy cơ nhiễm virus này trong suốt cuộc đời. ThS.BS Lê Thanh Khôi phân tích, nhiễm HPV ở nam giới có thể gây ra nhiều bệnh lý như sùi mào gà và một số loại ung thư.

Trong đó, virus này được ghi nhận là nguyên nhân của khoảng 90% trường hợp ung thư hậu môn, hơn 60% ung thư dương vật và khoảng 70% ung thư hầu họng. Do vậy, đây không còn là câu chuyện riêng của phụ nữ, mà là vấn đề sức khỏe cần được quan tâm ở cả hai giới.

Hiện nay, tại Việt Nam có 2 loại vắc xin HPV: ngừa 4 chủng và ngừa 9 chủng HPV. Trong đó, vắc xin 9 chủng cung cấp khả năng bảo vệ rộng, có thể tiêm cho cả nam và nữ, ngăn ngừa 9 chủng HPV: 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 và 58. 

Theo chuyên gia, vắc xin HPV 9 chủng có ưu điểm là mở rộng phạm vi bảo vệ trước nhiều type HPV nguy cơ cao hơn. Ngoài HPV 16 và 18, vắc xin này còn bao phủ thêm các type 31, 33, 45, 52 và 58 - những chủng liên quan đến ung thư như: ung thư cổ tử cung, âm hộ, âm đạo, hậu môn và các tổn thương tiền ung thư hoặc loạn sản. Số liều và khoảng cách giữa các mũi phụ thuộc vào độ tuổi bắt đầu tiêm, tình trạng miễn dịch và loại vắc xin được sử dụng. Với một số vắc xin HPV, người bắt đầu tiêm từ 9–14 tuổi thường áp dụng lịch 2 liều; người bắt đầu từ 15 tuổi hoặc thuộc nhóm suy giảm miễn dịch có thể cần 3 liều. Lịch cụ thể phải tuân theo hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm và chỉ định của nhân viên y tế.

Theo Thông tư 13/2026/TT-BYT, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, bệnh do virus HPV được bổ sung vào danh mục bệnh truyền nhiễm phải sử dụng vắc xin. Việc tổ chức tiêm trong Chương trình Tiêm chủng mở rộng được triển khai theo phạm vi, đối tượng và lộ trình do cơ quan có thẩm quyền phê duyệt. Theo kế hoạch của Bộ Y tế, vắc xin HPV dự kiến được triển khai bước đầu tại Tuyên Quang, Quảng Ngãi, Đắk Lắk và Trà Vinh, ưu tiên trẻ em gái thuộc nhóm tuổi, địa bàn được chương trình xác định. Bộ Y tế

 Ngoài vắc xin HPV, các chuyên gia khuyến cáo phụ huynh cần chủ động đưa con đi tiêm đầy đủ, đúng lịch, đặc biệt là các vắc xin thiết yếu trong lứa tuổi học đường như: não mô cầu, phế cầu, cúm mùa, sởi - quai bị - rubella, thủy đậu, bạch hầu - ho gà - uốn ván… để bảo vệ sức khỏe, ngăn chặn các căn bệnh dễ mắc, dễ lây, dễ biến chứng nguy hiểm, ảnh hưởng đến kết quả học tập và tương lai.

Bác sĩ lưu ý người dân nên đến các đơn vị y tế uy tín, đảm bảo an toàn tiêm chủng để được tư vấn và tiêm phòng bệnh.