Hiểu đúng để chọn đúng: Định hướng nghề nghiệp tương lai cho học sinh trong kỷ nguyên AI

Nghề nghiệp trong thời biến động: Chọn đúng khó hơn chọn nhiều

Không còn là lựa chọn mang tính thời điểm, quyết định nghề nghiệp hôm nay đang dần trở thành nền móng cho cả một hành trình dài phía trước nơi sự ổn định không còn là điều hiển nhiên, và khả năng thích ứng trở thành yêu cầu cốt lõi. 

Sự thay đổi ấy không đến một cách ồn ào, nhưng đủ mạnh để khiến nhiều chuẩn mực cũ trở nên không còn phù hợp. Những ngành nghề từng được xem là “an toàn” đang dần dịch chuyển; trong khi đó, những lĩnh vực mới, gắn với công nghệ, dữ liệu và sáng tạo, lại liên tục mở ra.

Đặt trong bối cảnh đó, áp lực lựa chọn nghề nghiệp với học sinh không chỉ nằm ở việc “chọn gì”, mà còn là “chọn như thế nào cho đúng”.

Theo ông Nguyễn Quang Huy CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU): Điều quan trọng nhất không phải là chạy theo những ngành học đang được nhắc đến nhiều, mà là hiểu rõ ba yếu tố nền tảng: hiểu bản thân, hiểu nghề và hiểu bối cảnh thời đại.

Khi ba yếu tố này giao thoa, lựa chọn nghề nghiệp sẽ không còn là một phép thử may rủi, mà trở thành một quyết định có cơ sở, có định hướng và có khả năng bền vững.

Tuy nhiên, hành trình đi đến sự “hiểu đúng” lại không hề đơn giản. Một nghịch lý đang tồn tại: học sinh ngày nay có nhiều thông tin hơn bao giờ hết, nhưng lại dễ rơi vào trạng thái bối rối hơn bao giờ hết.

Chỉ cần vài thao tác tìm kiếm, hàng trăm nguồn thông tin về ngành nghề, xu hướng và cơ hội việc làm hiện ra. Nhưng càng nhiều lựa chọn, việc ra quyết định lại càng khó khăn. Không ít học sinh rơi vào trạng thái “đứng giữa ngã ba đường” mà không biết hướng nào thực sự phù hợp với mình.

Từ “biết nhiều” đến “hiểu đúng”: Trải nghiệm là chìa khóa

Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận thông tin cần được chuyển từ “số lượng” sang “chất lượng”. Những thông tin tổng quan từ truyền thông là cần thiết, nhưng chưa đủ. Điều tạo nên khác biệt nằm ở những trải nghiệm thực tế và mang tính cá nhân.

Một cuộc trò chuyện với người đang làm trong ngành, một buổi tham quan doanh nghiệp, hay đơn giản là một lần thử sức với công việc, tất cả đều có thể mang lại những góc nhìn chân thực, giúp người học hiểu rõ hơn về nghề nghiệp mình đang cân nhắc.

Đôi khi, chỉ một trải nghiệm ngắn cũng đủ để thay đổi hoàn toàn nhận thức. Những hình dung ban đầu có thể rất hấp dẫn, nhưng thực tế lại đòi hỏi những kỹ năng, áp lực và sự kiên trì mà không phải ai cũng sẵn sàng.

Chính những “va chạm” sớm như vậy sẽ giúp học sinh tránh được những lựa chọn dựa trên cảm tính hoặc kỳ vọng thiếu thực tế.

Dẫu vậy, cảm nhận cá nhân không thể là yếu tố duy nhất. Một quyết định nghề nghiệp cần được đặt trên nền tảng cân bằng giữa định tính và định lượng.

Bên cạnh sở thích và năng lực, học sinh cần nhìn vào những yếu tố cụ thể hơn như khả năng trúng tuyển, nhu cầu nhân lực, mức thu nhập và triển vọng phát triển. Khi hai yếu tố này được kết hợp hài hòa, lựa chọn sẽ trở nên thực tế và vững chắc hơn.

Linh hoạt và thực tế: Hướng đi bền vững trong kỷ nguyên mới

Trong kỷ nguyên AI, cách nhìn về ngành học cũng cần được điều chỉnh. Một ngành không còn là con đường duy nhất dẫn đến một nghề, mà là điểm khởi đầu cho nhiều hướng đi khác nhau.

Sự linh hoạt, khả năng học hỏi liên tục và tư duy liên ngành đang trở thành những năng lực thiết yếu. Người học không chỉ cần kiến thức chuyên môn, mà còn cần khả năng kết nối, mở rộng và thích ứng với những thay đổi không ngừng.

Chính trong sự linh hoạt đó, cơ hội cũng được mở rộng. Khi không tự giới hạn mình trong một khuôn mẫu cố định, học sinh có thể chủ động điều chỉnh lộ trình, tìm thấy những hướng đi phù hợp hơn với năng lực và bối cảnh thực tế.

Song song với việc chọn ngành, lựa chọn môi trường học tập cũng là một yếu tố quan trọng không kém. Mỗi cơ sở đào tạo đều có thế mạnh riêng: có nơi chú trọng nghiên cứu học thuật, có nơi đề cao tính ứng dụng và kết nối doanh nghiệp.

Điều cần thiết không phải là chạy theo danh tiếng, mà là tìm được môi trường phù hợp nhất với bản thân, nơi người học có thể phát huy tối đa tiềm năng của mình.

Một môi trường phù hợp không chỉ giúp tiếp thu kiến thức, mà còn tạo điều kiện để người học rèn luyện kỹ năng, tích lũy trải nghiệm và từng bước tiếp cận với thị trường lao động. Đây chính là cầu nối quan trọng giúp rút ngắn khoảng cách giữa “học” và “làm”.

Đáng chú ý, trong bối cảnh tri thức ngày càng dễ tiếp cận, giá trị của việc học đang dịch chuyển. Học không còn chỉ để ghi nhớ hay thi cử, mà để hiểu, để vận dụng và để giải quyết vấn đề. Những học sinh, sinh viên chủ động tìm kiếm trải nghiệm thực tế, dám thử sức và không ngại va chạm thường có sự trưởng thành nhanh hơn.

Mỗi trải nghiệm, dù thành công hay chưa, đều góp phần hình thành tư duy và bản lĩnh. Bên cạnh đó, các mối quan hệ chất lượng cũng đóng vai trò ngày càng quan trọng.

Những kết nối đúng không chỉ mở ra cơ hội, mà còn giúp người học tiếp cận với những góc nhìn đa chiều, từ đó có những quyết định sáng suốt hơn cho tương lai.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, tiêu chí tuyển dụng cũng đang có sự thay đổi rõ rệt. Bằng cấp vẫn là điều kiện cần, nhưng không còn là yếu tố quyết định. Điều mà nhà tuyển dụng tìm kiếm là năng lực thực tế: khả năng làm việc, khả năng thích ứng và khả năng tạo ra giá trị.

Thị trường lao động vì thế đang chuyển từ việc đánh giá “trên hồ sơ” sang đánh giá “trong hành động tạo được giá trị trong công việc”.

Trong bức tranh nhiều biến động ấy, điều quan trọng nhất với học sinh là giữ được sự chủ động và tinh thần học hỏi. Không ai có thể đưa ra một lựa chọn hoàn hảo ngay từ đầu, nhưng mỗi người đều có thể tiến gần hơn đến lựa chọn đúng thông qua việc hiểu mình, trải nghiệm và điều chỉnh.

Với phụ huynh, vai trò không phải là quyết định thay con, mà là người đồng hành lắng nghe, chia sẻ và tạo điều kiện để con khám phá bản thân một cách tự nhiên và bền vững.

Cuối cùng ông Nguyễn Quang Huy chia sẻ: "Khi hiểu đủ, lựa chọn sẽ trở nên đúng đắn. Và khi đã chọn đúng, con đường phía trước không còn là những ngã rẽ mơ hồ, mà trở thành một hành trình có định hướng, nơi mỗi bước đi đều góp phần định hình tương lai và giá trị của chính mỗi con người".