Doanh nhân Nguyễn Thị Bính: “Tôi muốn giữ nghề bún sạch cho thế hệ mai sau”

Tìm ra đường riêng từ thất bại 

PV: Từng học ngành chế tạo máy và trải qua nhiều công việc khác nhau, điều gì khiến bà quyết định trở về với nghề làm bún của gia đình?

Bà Nguyễn Thị Bính: Ngày trước, nghề làm bún hoàn toàn thủ công, rất vất vả nên khi còn trẻ, tôi từng sợ nghề này. Tôi không chọn nối nghiệp gia đình mà đi học ngành chế tạo máy tại trường Lilama ở Long Thành, Đồng Nai, sau đó về TP HCM và tiếp tục tìm hiểu nhiều công việc khác.

Bước ngoặt đến khi tôi nhớ lại lời cha tôi từng nói: “Bằng nghề bún, bố không có chữ nhưng đã nuôi chín người con trưởng thành”. Tôi suy nghĩ rất nhiều và nhận ra rằng nghề truyền thống của gia đình không chỉ là kế sinh nhai, mà còn là nền tảng đã nuôi dưỡng cả một thế hệ. Cuối cùng, tôi quyết định trở về với nghề tổ.

Nhưng trở về không có nghĩa là một bước thành doanh nhân, thành công ngay. Tôi từng phá sản vì sản phẩm làm theo phương pháp truyền thống khiến sợi bún bị sẫm màu, thiếu tính thẩm mỹ, khó cạnh tranh trên thị trường. Sau thất bại, tôi chỉ còn khoảng 6 triệu đồng. Chồng khuyên tôi dừng lại, nhưng tôi nghĩ đôi bàn tay đã làm ra tiền thì cũng có thể bắt đầu lại.

Tôi thuê cơ sở sản xuất, vừa làm bún vừa trực tiếp bán hàng. Ban đầu, khách còn e ngại nên tôi tặng sản phẩm để mọi người dùng thử. Khi khách cảm nhận được hương vị, họ giới thiệu cho nhau. Từ những đơn hàng nhỏ, thương hiệu bún tươi Nguyễn Bính dần được biết đến.

• Trong quá trình xây dựng thương hiệu, đâu là nguyên tắc bà kiên trì theo đuổi, ngay cả khi phải đối mặt với áp lực cạnh tranh?

Tôi xác định làm thực phẩm thì phải đặt lương tâm của người sản xuất lên hàng đầu. Tôi muốn người tiêu dùng biết mình đang ăn sản phẩm gì và có thể tin tưởng vào người làm ra nó.

Có thời điểm, tôi phản ánh những lo ngại về việc sử dụng hóa chất trong sản xuất bún với cơ quan chức năng. Tôi cho rằng sản phẩm thực phẩm truyền thống muốn phát triển lâu dài phải đi cùng sự minh bạch và trách nhiệm với sức khỏe cộng đồng.

Tôi chọn cách tự sản xuất, trực tiếp bán hàng và để khách hàng đánh giá chất lượng. Con đường này không dễ, bởi làm đúng quy trình tốn nhiều công sức, chi phí cao, trong khi giá bán phải cạnh tranh với nhiều sản phẩm khác. Nhưng nếu vì lợi nhuận mà đánh đổi chất lượng, tôi không làm được.

Đổi mới công nghệ nhưng không đánh mất giá trị truyền thống

• Bún là sản phẩm quen thuộc, thị trường cạnh tranh cao và yêu cầu an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe. Bà làm thế nào để dung hòa phương pháp truyền thống với công nghệ hiện đại?

Tôi luôn nghĩ phải đổi mới công nghệ để nâng cao chất lượng, năng suất và đáp ứng nhu cầu thị trường, nhưng không được làm mất đi đặc tính vốn có của sản phẩm truyền thống.

Quy trình sản xuất mà tôi theo đuổi đòi hỏi nhiều công đoạn xử lý gạo, ngâm rửa và chế biến trong thời gian dài. Theo kinh nghiệm của tôi, để làm ra sợi bún theo quy trình này có thể mất khoảng bảy ngày. Vì vậy, chi phí cao và tỷ lệ thành phẩm thấp hơn.

Năm 2026, tôi tiếp tục đầu tư gần một tỷ đồng để cải tiến công nghệ. Quá trình thay đổi có lúc khiến chất lượng sản phẩm chưa ổn định, buộc tôi phải điều chỉnh và hoàn thiện từng công đoạn. Nhưng đó là việc cần làm nếu muốn sản phẩm tốt hơn.

Tôi không muốn chỉ giữ cách làm cũ vì đó là nghề của cha ông. Truyền thống cần được bảo tồn, song cũng phải thích ứng với nhu cầu mới. Điều quan trọng là công nghệ phục vụ việc tăng chất lượng, chứ không phải thay đổi sản phẩm chỉ để tăng sản lượng bằng mọi giá.

• Đâu là khó khăn lớn nhất khi đưa sản phẩm sạch ra thị trường?

Đó là bài toán giữa chất lượng, giá thành và sức cạnh tranh. Khi chi phí sản xuất cao, chúng tôi khó cạnh tranh về giá với những sản phẩm được làm theo quy trình khác. Trong khi đó, người mua nhiều khi chưa có đủ thông tin để phân biệt sự khác nhau giữa các sản phẩm.

Tôi từng phải rút khỏi một số hệ thống phân phối vì không tìm được phương thức hợp tác phù hợp. Với những khách hàng doanh nghiệp, việc kiểm soát sản phẩm thực tế được cung ứng cũng là thách thức. Theo trải nghiệm của tôi, có trường hợp hợp đồng được ký với một cơ sở nhưng nguồn hàng giao đến lại không hoàn toàn xuất phát từ đơn vị đó.

Tôi không cho rằng mọi doanh nghiệp trung gian đều như vậy. Tuy nhiên, thực tế ấy cho thấy việc kiểm soát nguồn hàng và truy xuất nguồn gốc cần được thực hiện thực chất hơn. Nếu chỉ có giấy tờ mà không đối chiếu được năng lực sản xuất với lượng hàng cung ứng, niềm tin của người tiêu dùng sẽ khó được bảo đảm.

Dù lợi nhuận chưa cao, tôi vẫn muốn duy trì cách làm của mình. Với thực phẩm, uy tín được xây dựng trong thời gian dài nhưng có thể mất đi rất nhanh nếu người sản xuất không giữ nguyên tắc.

Khát vọng xây dựng nhà máy thực phẩm truyền thống

• Bà kỳ vọng điều gì ở chặng đường tiếp theo của thương hiệu Nguyễn Bính?

Tôi mong muốn xây dựng một nhà máy sản xuất thực phẩm truyền thống theo hướng sạch, có quy trình chuẩn hóa, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm. Đây là ước mơ lớn, nhưng sau nhiều năm chịu áp lực cạnh tranh, nguồn lực tài chính của tôi vẫn còn hạn chế.

Tôi cũng nhận thấy mình có điểm yếu trong ứng dụng công nghệ thông tin và quản trị hiện đại. Tôi giỏi nghề, chú trọng từng công đoạn sản xuất, nhưng để doanh nghiệp phát triển ở quy mô lớn hơn, chỉ kinh nghiệm làm nghề là chưa đủ. Tôi cần thêm nguồn lực, nhân sự và sự đồng hành của những người có chuyên môn quản lý.

Tôi kỳ vọng việc siết chặt quản lý thị trường, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sẽ tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn cho những cơ sở làm ăn nghiêm túc. Tuy nhiên, truy xuất nguồn gốc phải gắn với kiểm tra thực tế, bảo đảm lượng hàng bán ra phù hợp với năng lực sản xuất và hồ sơ của cơ sở.

Xa hơn, tôi muốn sản phẩm bún và các loại thực phẩm từ gạo của Việt Nam được phát triển thành những sản phẩm có giá trị cao hơn, không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn có cơ hội tiếp cận quốc tế.

Việt Nam có truyền thống lúa nước, với nhiều sản phẩm từ gạo như bún, phở, hủ tiếu, bánh canh, bánh cuốn. Nếu tổ chức sản xuất bài bản, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu, những sản phẩm này có thể tạo thêm giá trị cho nông sản và người nông dân.

• Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, bà muốn gửi gắm điều gì đến những người đang khởi nghiệp, đặc biệt là phụ nữ muốn phát triển nghề truyền thống?

Tôi nghĩ điều đầu tiên là phải kiên trì và hiểu thật rõ sản phẩm mình làm ra. Khởi nghiệp không chỉ là tìm cách bán được hàng, mà còn là xây dựng niềm tin để khách hàng quay lại.

Người làm nghề truyền thống cần biết trân trọng những giá trị được trao truyền, đồng thời chủ động học hỏi, cải tiến công nghệ và phương pháp quản lý. Nếu chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ, doanh nghiệp khó phát triển; nhưng nếu chỉ chạy theo lợi nhuận trước mắt, nghề truyền thống cũng khó giữ được bản sắc.

Tôi đã trải qua thất bại, có lúc tưởng như không thể đứng dậy. Vì vậy, tôi hiểu rằng muốn đi đường dài phải có sự bền bỉ và nguyên tắc riêng. Với tôi, điều quan trọng nhất vẫn là làm sản phẩm bằng cái tâm của người sản xuất.

Tôi mong nghề làm bún và các nghề chế biến thực phẩm truyền thống không bị mai một, mà được tổ chức tốt hơn, an toàn hơn và có vị thế xứng đáng. Sau nhiều năm gắn bó, điều tôi mong mỏi không chỉ là doanh nghiệp phát triển, mà còn là nghề truyền thống có thể tiếp tục sống khỏe trong đời sống hiện đại.