Tết trong ký ức: Hương chè lam và nếp nhà xưa

Món ăn chơi gắn với nếp Tết cổ truyền

Trong quan niệm Tết xưa của người Việt, ăn Tết không chỉ là ăn no, ăn ngon, mà còn là ăn có chừng mực, có ý nghĩa.

Bên cạnh những món chính như bánh chưng, thịt mỡ, dưa hành, người Việt còn dành một vị trí riêng cho các món ăn chơi, những món quà vặt để thưởng thức chậm rãi trong lúc trò chuyện, tiếp khách, uống trà. Chè lam là một trong những món ăn chơi tiêu biểu như thế.

Chè lam thường xuất hiện nhiều ở vùng đồng bằng Bắc Bộ, gắn với không gian làng quê và nếp sinh hoạt cộng đồng. Món ăn được làm từ những nguyên liệu quen thuộc như bột nếp, mật mía, gừng, lạc rang, mạch nha.

Không cầu kỳ về hình thức, chè lam mộc mạc nhưng đậm đà, đủ vị ngọt, cay, bùi, dẻo như sự hòa quyện của đất trời trong những ngày đầu năm.

Trong những ngày Tết, khi nhà nhà mở cửa đón khách, chè lam thường được bày trên đĩa nhỏ, ăn kèm với chén trà nóng.

Không ăn vội, không ăn nhiều, chè lam là món để “ăn chơi”, để nhâm nhi, để kéo dài cuộc trò chuyện Xuân đúng với tinh thần thong thả, an hòa của ngày Tết cổ truyền.

Chè lam và phong tục tiếp khách ngày Xuân

Phong tục tiếp khách ngày Tết của người Việt không đặt nặng sự xa hoa, mà coi trọng tấm lòng và không khí sum vầy.

Trong nhiều gia đình xưa, đặc biệt ở nông thôn, chè lam là món quà giản dị nhưng không thể thiếu để đãi khách. Khách đến chúc Tết, gia chủ mời chén trà nóng, đĩa chè lam dẻo thơm thế là đủ để mở đầu một câu chuyện đầu năm.

Cách thưởng thức chè lam cũng phản ánh nếp sống truyền thống. Chè lam khá dẻo và ngọt, thường được cắt miếng nhỏ, ăn chậm, nhâm nhi từng chút.

Vị cay ấm của gừng hòa cùng vị ngọt của mật mía khiến người ăn thấy ấm lòng, nhất là trong tiết trời se lạnh đầu xuân. Đó không chỉ là sự cảm nhận vị giác, mà còn là cảm giác của sự gần gũi, thân tình.

Chè lam vì thế trở thành biểu tượng của sự hiếu khách mộc mạc. Không cần mâm cao cỗ đầy, chỉ cần một đĩa chè lam và chén trà, con người đã có thể ngồi lại với nhau, hỏi han chuyện cũ, chúc nhau điều lành.

Trong nhịp sống chậm rãi của ngày Tết xưa, những món ăn chơi như chè lam chính là “chất keo” gắn kết tình người.

Vị ngọt dẻo và triết lý nhân văn trong món chè lam

Ẩn sau món chè lam là một triết lý sống mang đậm bản sắc Việt. Chè lam không sắc sảo, không cầu kỳ, nhưng đòi hỏi sự kiên nhẫn và khéo léo khi chế biến.

Người làm chè phải khuấy bột đều tay, canh lửa vừa, nếm vị cho hài hòa. Quá tay sẽ khê, thiếu lửa sẽ không dẻo. Cũng như cuộc sống, mọi điều tốt đẹp đều cần sự chừng mực và nhẫn nại.

Vị ngọt của chè lam không gắt, vị cay của gừng không nồng, tất cả hòa quyện vừa đủ. Đó chính là tinh thần hài hòa mà người Việt gửi gắm trong ẩm thực và trong cách sống.

Ngày Tết, ăn chè lam không chỉ để thưởng thức món ngon, mà còn là để cảm nhận sự cân bằng sau một năm vất vả, để khởi đầu năm mới với tâm thế nhẹ nhàng, ấm áp.

Trong đời sống tinh thần, chè lam còn mang ý nghĩa gắn kết thế hệ. Những miếng chè lam thường gợi nhớ ký ức về Tết xưa, về ông bà ngồi bên ấm trà, về những câu chuyện làng quê chậm rãi, thong dong.

Giữa xã hội hiện đại với nhịp sống nhanh, việc chè lam vẫn xuất hiện trên bàn trà ngày Tết cho thấy sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống.

Ngày nay, dù nhiều món ăn mới du nhập, chè lam vẫn giữ được chỗ đứng riêng trong những gia đình trân trọng nếp xưa  khi Tết về.

Không chỉ là một món ăn, chè lam là ký ức, là bản sắc, là lời nhắc nhở về một cái Tết không vội vã, nơi con người tìm về sự sum vầy và an yên.

Trong dòng chảy của thời gian, chè lam vẫn lặng lẽ hiện diện mỗi độ Xuân về, như một mảnh ghép nhỏ nhưng không thể thiếu của văn hóa Tết Việt.

Vị ngọt dẻo ấy không chỉ làm ấm lòng người thưởng thức, mà còn lưu giữ tinh thần nhân văn sâu sắc, trân trọng sự giản dị, đề cao sự gắn kết và hướng con người về những giá trị bền lâu.

Giữ chè lam trong ngày Tết, cũng là giữ lại một phần hồn cốt của mùa Xuân trên đất Việt.