Mở khóa vân tay, nhận diện khuôn mặt tiện lợi nhưng đừng chủ quan với những rủi ro này

Vân tay và nhận diện khuôn mặt ngày càng trở thành phương thức mở khóa quen thuộc trên smartphone. Chỉ với một lần chạm hoặc đưa điện thoại lên trước mặt, người dùng có thể truy cập thiết bị mà không cần nhớ mật khẩu hay mã PIN.

Tuy nhiên, sự tiện lợi không đồng nghĩa với việc mọi hệ thống sinh trắc học đều an toàn tuyệt đối. Khả năng chống giả mạo phụ thuộc vào công nghệ mà điện thoại sử dụng, trong khi đặc điểm sinh học như khuôn mặt hay dấu vân tay cũng tồn tại những rủi ro riêng về quyền riêng tư và khả năng bị cưỡng ép sử dụng.

133/208 điện thoại từng bị đánh lừa bằng ảnh

Theo tổ chức bảo vệ người tiêu dùng tại Anh công bố vào tháng 4/2026, trong 208 mẫu điện thoại được thử nghiệm kể từ tháng 10/2022, có 133 thiết bị, tương đương 64% có thể bị đánh lừa bằng ảnh chân dung của chủ sở hữu được in trên giấy.

Nguyên nhân nằm một phần ở sự khác biệt giữa các công nghệ nhận diện khuôn mặt.

Một số smartphone sử dụng công nghệ nhận diện 2D, chủ yếu dựa vào camera trước để ghi lại hình ảnh khuôn mặt rồi so sánh với dữ liệu đã đăng ký. Nếu hình ảnh đủ tương đồng, thiết bị có thể chấp nhận mở khóa mà khó phân biệt đó là người thật hay một bức ảnh.

Trong khi đó, những hệ thống tiên tiến hơn có thể kết hợp cảm biến chiều sâu, bản đồ khuôn mặt 3D hoặc công nghệ phát hiện người thật. Một số hệ thống sử dụng ánh sáng và cảm biến hồng ngoại để xây dựng bản đồ chiều sâu, khiến việc sử dụng một bức ảnh thông thường để đánh lừa thiết bị khó hơn.

Vì vậy, không nên đánh đồng mọi công nghệ mở khóa bằng khuôn mặt. Mức độ bảo mật có thể khác nhau đáng kể giữa các thiết bị.

Rủi ro lớn nhất không chỉ nằm ở việc một người khác có thể mở được điện thoại. Khi màn hình khóa bị vượt qua, hàng loạt dữ liệu và ứng dụng đang đăng nhập trên thiết bị có thể trở thành mục tiêu.

Email, tin nhắn, hình ảnh cá nhân hay thông tin có thể được sử dụng để tiếp cận các tài khoản khác đều có nguy cơ bị truy cập trái phép.

Đây là lý do lớp bảo vệ đầu tiên của điện thoại cần được lựa chọn cẩn thận, đặc biệt khi thiết bị chứa nhiều thông tin cá nhân hoặc được sử dụng để đăng nhập các tài khoản quan trọng.

Khuôn mặt và vân tay có một điểm yếu khác mật khẩu

Một vấn đề khác của sinh trắc học là khuôn mặt và dấu vân tay đều gắn liền với cơ thể người dùng.

Trong một số tình huống, nếu thiết bị không có cơ chế bảo vệ bổ sung phù hợp, người khác có thể tìm cách đưa điện thoại trước khuôn mặt chủ sở hữu hoặc sử dụng ngón tay của họ để mở khóa.

Một số tổ chức bảo vệ quyền riêng tư, trong đó có Electronic Frontier Foundation (EFF) đã khuyến nghị người dùng cân nhắc tắt mở khóa sinh trắc học trong những tình huống có nguy cơ bị cưỡng ép truy cập thiết bị.

Điểm đáng chú ý là mật khẩu và mã PIN có thể thay đổi, còn khuôn mặt và dấu vân tay thì không dễ dàng như vậy. Nếu mật khẩu bị lộ, người dùng có thể lập tức đổi sang một chuỗi ký tự mới. Với đặc điểm sinh học, khả năng thay đổi khi thông tin bị sao chép hoặc khai thác là rất hạn chế.

Nên kết hợp sinh trắc học với mật khẩu hoặc PIN

Mở khóa vân tay và khuôn mặt vẫn mang lại sự tiện lợi lớn khi sử dụng điện thoại, nhưng người dùng không nên xem đây là lớp bảo vệ tuyệt đối.

Cách tiếp cận phù hợp là kết hợp sinh trắc học với mật khẩu hoặc mã PIN mạnh, đồng thời tìm hiểu công nghệ xác thực mà thiết bị đang sử dụng. Với những tình huống có nguy cơ bị ép buộc truy cập điện thoại, người dùng cũng nên cân nhắc tắt tạm thời tính năng mở khóa sinh trắc học nếu thiết bị hỗ trợ.

Quan trọng nhất, cần nhớ rằng mật khẩu có thể thay đổi, còn nhận diện khuôn mặt và dấu vân tay gần như không thể “đổi” khi đã bị khai thác. Vì vậy, lựa chọn phương thức xác thực nên dựa trên cả sự tiện lợi lẫn mức độ bảo mật phù hợp với dữ liệu mà người dùng đang lưu trữ trên điện thoại.