Lễ hội Kate – di sản văn hóa đa sắc của cộng đồng Chăm

Lễ hội Kate là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của đồng bào Chăm, mang ý nghĩa tâm linh và văn hóa sâu sắc. Tại Khánh Hòa, lễ hội Katê năm 2026 diễn ra trong những ngày trung tuần tháng 10, với các nghi lễ truyền thống cùng nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật gắn với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản Chăm.

Các nghi lễ chính của Lễ hội Kate được tiến hành tại tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê và đền Pô Inư Nưgar, với những nghi thức truyền thống như rước y trang, mở cửa đền tháp, tắm tượng thần, mặc y trang cho thần và đại lễ.

Các nghi lễ được thực hành dưới sự điều hành của các chức sắc tôn giáo thuộc Hội đồng Chức sắc Chăm. Mỗi nghi thức đều gắn với những quan niệm, tập tục truyền thống, gợi nhắc mối quan hệ gắn bó giữa hai cộng đồng Chăm và Raglai trong việc gìn giữ những tập tục được trao truyền qua nhiều thế hệ, thể hiện lòng thành kính với thần linh và những ước vọng về cuộc sống bình an, no ấm.

Sau các nghi lễ chính tại đền tháp, hoạt động tín ngưỡng tiếp tục diễn ra tại đền thờ thần làng và lễ cúng tại từng gia đình, dòng tộc. Người dân chuẩn bị lễ vật dâng cúng, bày tỏ lòng biết ơn thần linh, tưởng nhớ tổ tiên và cầu mong những điều tốt lành, mưa thuận gió hòa, mùa màng thuận lợi trong năm mới.

Gìn giữ và trao truyền giá trị di sản

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm và thiêng liêng, phần hội đã tạo không gian sinh hoạt văn hóa phong phú với các hoạt động văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian và trưng bày hình ảnh, hiện vật, giới thiệu không gian văn hóa Chăm tại tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê và khu vực thôn Hữu Đức.

Với chủ đề “Sáng nét chữ - Giữ hồn Chăm”, hội thi viết chữ Chăm là một trong những hoạt động đáng chú ý của mùa lễ hội năm nay, góp phần khuyến khích thế hệ trẻ tìm hiểu ngôn ngữ, chữ viết và di sản của dân tộc mình.

Cùng với chữ viết, âm nhạc, múa dân gian, trang phục và nghề thủ công truyền thống đã phản ánh sự phong phú trong tri thức, kỹ năng và đời sống thẩm mỹ của cộng đồng Chăm. 

Đặc biệt, trong dịp Kate năm nay, lần đầu tiên Lễ hội Gốm Chăm Bàu Trúc được tổ chức, với sự chỉ đạo của UBND tỉnh Khánh Hòa. Đây là hoạt động tập trung giới thiệu không gian nghề thủ công truyền thống tiêu biểu của cộng đồng Chăm, đồng thời kết nối việc bảo tồn di sản với các hoạt động văn hóa và du lịch.

Trong khuôn khổ lễ hội gốm có hội thảo khoa học về bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh di sản văn hóa phi vật thể vào danh sách cần bảo vệ khẩn cấp”; chương trình nghệ thuật “Hồn gốm Bàu Trúc” và hội thi tay nghề gốm Bàu Trúc dành cho ba thế hệ.

Nghệ thuật làm gốm Chăm Bàu Trúc không chỉ thể hiện ở kỹ thuật tạo hình sản phẩm mà còn chứa đựng tri thức, kinh nghiệm và kỹ năng được trao truyền trong cộng đồng. Các hoạt động đã góp phần giới thiệu giá trị di sản, đồng thời đặt ra yêu cầu duy trì môi trường thực hành nghề, tạo điều kiện để nghệ nhân truyền dạy và thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống.

Ông Đàng Chí Quyết, Bí thư thôn Bàu Trúc chia sẻ: “Lần đầu tiên lễ hội gốm Bàu Trúc gắn với lễ hội Kate mang một giá trị rất lớn với việc bảo tồn, phát triển nghề.

Thông qua quy mô lễ hội được nhà nước chú trọng tổ chức, lễ hội Kate còn quảng bá văn hóa truyền thống đặc trưng của đồng bào Chăm Khánh Hòa từ lễ nghi tâm linh, nghệ thuật, làng nghề, văn hóa dân gian, văn hóa ẩm thực đến người dân và du khách trong, ngoài nước. Bà con đồng bào Chăm rất tự hào, vui mừng phấn khởi và biết ơn lắm!".

Kết nối di sản với phát triển du lịch

Trong dịp này, Hiệp hội Du lịch Khánh Hòa đã phối hợp với các doanh nghiệp hội viên Chi hội Lữ hành khu vực Nam Khánh Hòa tổ chức chương trình famtrip, kết nối gần 50 doanh nghiệp lữ hành trên cả nước khảo sát các sản phẩm văn hóa đặc sắc của địa phương. Chương trình tập trung vào trải nghiệm Lễ hội Katê, làng gốm Chăm Bàu Trúc và tìm hiểu những giá trị văn hóa Chăm – Raglai.

Thông qua hoạt động khảo sát, các doanh nghiệp lữ hành có cơ hội tiếp cận di sản, tìm hiểu khả năng xây dựng những sản phẩm du lịch đặc trưng, qua đó mở rộng liên kết và quảng bá các điểm đến của Khánh Hòa.

Qua những hoạt động trình diễn, trải nghiệm, người dân và du khách được tiếp cận văn hóa Chăm, tìm hiểu và thực hành các giá trị truyền thống. Đó là dịp để câu chuyện của cộng đồng, ý nghĩa của các tập tục và sự hiện diện của di sản đi vào đời sống người lũ khách; không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa Chăm, mà còn làm phong phú thêm bức tranh văn hóa, đa dạng sản phẩm, tăng sức hấp dẫn của du lịch Khánh Hòa.