Kiến tạo không gian phát triển mới cho báo chí trong kỷ nguyên số

Chuyển từ quản lý sang quản trị phát triển

Phát biểu tại Hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm và triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 diễn ra ngày 9/7, ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho rằng điểm đổi mới quan trọng nhất của Luật Báo chí năm 2025 không chỉ nằm ở việc bổ sung các quy định quản lý mà là sự thay đổi tư duy quản lý nhà nước đối với lĩnh vực báo chí.

Theo ông, nếu trước đây trọng tâm là quản lý hoạt động báo chí thì trong giai đoạn mới, Nhà nước cần chuyển mạnh sang quản trị phát triển, kiến tạo môi trường để báo chí phát triển hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững.

"Nếu trước đây, quản lý nhà nước về báo chí được hiểu là giữ kỷ cương thì ngày nay, giữ kỷ cương vẫn là điều kiện cần, nhưng kiến tạo phát triển mới là mục tiêu cao nhất. Thành công của công tác quản lý nhà nước sẽ được đo bằng sức mạnh, sức cạnh tranh và sức lan tỏa của nền báo chí cách mạng Việt Nam trong không gian số", ông Lưu Đình Phúc nhấn mạnh.

Theo Cục trưởng Cục Báo chí, với tinh thần đó, lãnh đạo Bộ đã chỉ đạo quyết liệt việc đổi mới tư duy quản lý, bảo đảm mục tiêu kiến tạo phát triển lĩnh vực báo chí.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Cục Báo chí đã hoàn thành nhiều nhiệm vụ trọng tâm như xây dựng 2 nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí, 4 thông tư; đồng thời trình Chiến lược phát triển hệ thống báo chí toàn quốc và tham gia xây dựng thêm 2 nghị định hướng dẫn thi hành luật.

Từ thực tiễn xây dựng chính sách, Cục Báo chí xác định quản lý nhà nước không chỉ dừng ở cấp phép, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm mà cần chuyển từ tư duy "quản lý để kiểm soát" sang "quản trị để phát triển".

Theo đó, Nhà nước vừa thực hiện chức năng quản lý, vừa đóng vai trò kiến tạo thể chế, đầu tư hạ tầng, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển thị trường và tạo điều kiện để các cơ quan báo chí nâng cao năng lực cạnh tranh.

Mở những không gian phát triển mới cho báo chí trong kỷ nguyên số

Theo Cục trưởng Cục Báo chí, để hiện thực hóa tư duy quản trị phát triển, quản lý nhà nước trong giai đoạn mới cần đáp ứng ba yêu cầu quan trọng.

Trước hết là quản lý bằng dữ liệu thông qua việc xây dựng hạ tầng dữ liệu báo chí quốc gia, công cụ giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng, bộ chỉ số phát triển báo chí Việt Nam và hệ thống đánh giá chất lượng nội dung. Khi đó, các quyết định quản lý sẽ dựa trên dữ liệu, bảo đảm tính minh bạch và kịp thời thay vì chủ yếu dựa vào báo cáo hành chính.

Thứ hai là quản lý theo vòng đời phát triển của báo chí. Cơ quan quản lý không chỉ tham gia ở khâu cấp phép hoặc xử lý vi phạm mà cần đồng hành cùng các cơ quan báo chí từ hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn lực, chuyển đổi số, phát triển kinh tế báo chí đến bảo vệ bản quyền và mở rộng thị trường.

Thứ ba là quản trị hệ sinh thái thông tin. Trong môi trường số, quản lý báo chí không thể tách rời quản lý nền tảng số, dữ liệu, bản quyền, truyền thông chính sách và chủ quyền thông tin quốc gia. Báo chí cần được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái thông tin số để phát huy vai trò dẫn dắt dòng thông tin chính thống.

Đặc biệt, ông Lưu Đình Phúc cho rằng Luật Báo chí năm 2025 và dự thảo Chiến lược phát triển hệ thống báo chí toàn quốc đã đặt ra yêu cầu mở những không gian phát triển mới cho báo chí.

Trong đó, không gian số là nền tảng quan trọng để báo chí phát triển theo mô hình đa nền tảng, lấy công nghệ và dữ liệu làm nền tảng, nội dung chính thống làm giá trị cốt lõi và công chúng làm trung tâm. Việc hình thành nền tảng số báo chí quốc gia và hạ tầng dữ liệu báo chí quốc gia sẽ giúp các cơ quan báo chí nâng cao năng lực sản xuất, phân phối và đo lường hiệu quả nội dung.

Bên cạnh đó, không gian dữ liệu cần được xem là tài nguyên chiến lược, phục vụ quản trị, phân tích nhu cầu công chúng, phát triển các ứng dụng trí tuệ nhân tạo và hình thành các dịch vụ báo chí mới. Theo ông, làm chủ dữ liệu cũng chính là làm chủ năng lực cạnh tranh của báo chí trong tương lai.

Ở không gian kinh tế báo chí, chuyển đổi số không chỉ thay đổi phương thức làm báo mà còn làm thay đổi mô hình kinh doanh. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đặt hàng theo chất lượng, phát triển thuê bao số, nội dung trả phí, dịch vụ trực tuyến và các mô hình tạo nguồn thu hợp pháp khác để các cơ quan báo chí từng bước nâng cao mức độ tự chủ tài chính nhưng vẫn bảo đảm tôn chỉ, mục đích.

Trong khi đó, không gian đổi mới sáng tạo sẽ mở ra nhiều cơ hội ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thu thập, xử lý dữ liệu, sản xuất nội dung và cá nhân hóa thông tin. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Vì vậy, cùng với đầu tư công nghệ, cần chú trọng đầu tư cho con người và xây dựng khung pháp lý phù hợp đối với việc ứng dụng AI trong báo chí.

Hoàn thiện thể chế, tạo động lực phát triển báo chí bền vững

Lấy ví dụ về yêu cầu nâng cao chất lượng kiểm chứng thông tin trong môi trường số, ông Lưu Đình Phúc cho biết vừa qua có hơn 20 cơ quan báo chí đăng tải bài viết theo thông cáo báo chí, giới thiệu cuốn sách của Nguyễn Thành Nam trước khi cuốn sách bị thu hồi. Cục Báo chí đang dự kiến xử lý vi phạm hành chính đối với các cơ quan báo chí liên quan.

Theo ông, vụ việc cho thấy báo chí có thể chịu áp lực về tốc độ đưa tin, song nếu không tuân thủ quy trình xử lý và kiểm chứng nguồn tin thì thông tin sai lệch có thể gây ra những hệ lụy khó lường. Trong bối cảnh AI ngày càng được ứng dụng rộng rãi, vai trò của người biên tập trong thẩm định, xác minh nguồn tin càng trở nên quan trọng và không thể bị thay thế.

Để hiện thực hóa các định hướng phát triển báo chí trong kỷ nguyên số, Cục trưởng Cục Báo chí đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết là tiếp tục hoàn thiện thể chế, khẩn trương cụ thể hóa Luật Báo chí năm 2025 bằng các văn bản hướng dẫn đồng bộ về dữ liệu báo chí, trí tuệ nhân tạo, bản quyền số và cơ chế phát triển kinh tế báo chí.

Cùng với đó là đầu tư xây dựng nền quản trị số ngành báo chí, bao gồm hạ tầng dữ liệu báo chí quốc gia, nền tảng số báo chí quốc gia và các công cụ quản lý dựa trên dữ liệu nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Đồng thời, cần tiếp tục đổi mới cơ chế hỗ trợ phát triển báo chí theo hướng Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, thúc đẩy chuyển đổi số, bảo vệ bản quyền, phát triển thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam trên không gian số.

Kết luận bài phát biểu, ông Lưu Đình Phúc nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, hiệu quả quản lý nhà nước không chỉ được đánh giá bằng việc giữ vững kỷ cương mà còn bằng khả năng tạo dựng môi trường thể chế thuận lợi, hạ tầng số hiện đại và hệ sinh thái phát triển để báo chí đổi mới, sáng tạo và phát triển bền vững.

"Đó cũng chính là tinh thần của Luật Báo chí năm 2025: quản lý để phát triển, quản trị để kiến tạo và đồng hành cùng báo chí trong kỷ nguyên số", ông Lưu Đình Phúc khẳng định.