Đừng xem thuốc an thần là 'cứu cánh' cho mất ngủ: 7 điều ai cũng nên biết trước khi uống

Thuốc an thần có tốt không?

Thuốc an thần tác động lên hệ thần kinh trung ương, chủ yếu bằng cách tăng hoạt động của chất dẫn truyền thần kinh GABA - chất có tác dụng làm giảm sự hưng phấn của não bộ.

Nhờ cơ chế này, thuốc giúp:

• Giảm căng thẳng, lo âu, bồn chồn.

• Hỗ trợ đi vào giấc ngủ và ngủ sâu hơn.

• Giãn cơ trong một số trường hợp.

• Hỗ trợ điều trị co giật theo chỉ định của bác sĩ.

Tuy nhiên, tác dụng làm chậm hoạt động thần kinh cũng là lý do người dùng dễ buồn ngủ, giảm khả năng tập trung và phản xạ sau khi uống thuốc.

Theo các chuyên gia, không có câu trả lời chung cho câu hỏi này. Thuốc an thần chỉ thực sự phát huy lợi ích khi được bác sĩ chỉ định đúng bệnh, đúng liều lượng và đúng thời gian.

Nhóm thuốc này thường được sử dụng để hỗ trợ điều trị mất ngủ, rối loạn lo âu hoặc một số tình trạng căng thẳng cấp tính. Trong nhiều trường hợp, thuốc giúp người bệnh nhanh chóng ổn định tâm lý, cải thiện chất lượng giấc ngủ và vượt qua giai đoạn khó khăn.

Tuy nhiên, nếu tự ý mua thuốc về sử dụng hoặc kéo dài thời gian dùng mà không được theo dõi, thuốc an thần có thể trở thành "con dao hai lưỡi", gây lệ thuộc và khiến việc điều trị sau này trở nên khó khăn hơn.

Những trường hợp có thể dùng và không nên dùng thuốc

Trường hợp được chỉ định dùng thuốc

Thuốc an thần không dành cho những cơn mất ngủ thoáng qua do uống cà phê hay thức khuya một vài hôm.

Thông thường, bác sĩ chỉ cân nhắc kê đơn trong các trường hợp như:

• Mất ngủ kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và không cải thiện sau khi thay đổi lối sống.

• Rối loạn lo âu, rối loạn hoảng sợ đã được chẩn đoán.

• Căng thẳng tâm lý cấp tính sau sang chấn.

• Một số bệnh lý khác có kèm triệu chứng lo âu hoặc mất ngủ cần điều trị phối hợp.

Việc sử dụng luôn phải dựa trên đánh giá lợi ích và nguy cơ của từng người bệnh.

Những trường hợp không nên tự ý dùng thuốc

Các chuyên gia khuyến cáo tuyệt đối không tự uống thuốc an thần nếu chưa được khám và kê đơn.

Đặc biệt cần thận trọng với:

• Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú.

• Người dị ứng với thành phần của thuốc.

• Người mắc bệnh hô hấp nặng hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ.

• Người suy gan, suy thận.

• Người có tiền sử nghiện rượu hoặc chất kích thích.

• Người cao tuổi vì nguy cơ té ngã, lú lẫn và suy giảm nhận thức cao hơn.

Những lưu ý khi dùng thuốc an thần

Không ít người ban đầu chỉ dùng thuốc để ngủ ngon hơn nhưng sau một thời gian lại không thể ngủ nếu thiếu thuốc.

Đây là dấu hiệu của tình trạng lệ thuộc thuốc - một trong những rủi ro lớn nhất của thuốc an thần.

Ngoài ra, người dùng còn có thể gặp nhiều tác dụng không mong muốn như:

• Buồn ngủ kéo dài vào ban ngày.

• Chóng mặt, giảm tập trung.

• Giảm trí nhớ, phản xạ chậm.

• Tăng nguy cơ tai nạn khi lái xe hoặc vận hành máy móc.

Nếu sử dụng kéo dài, cơ thể còn có thể xuất hiện hiện tượng "lờn thuốc", buộc phải tăng liều mới đạt hiệu quả như trước.

Đặc biệt, việc ngừng thuốc đột ngột có thể gây hội chứng cai với các biểu hiện như mất ngủ dữ dội, lo âu, kích động, thậm chí co giật ở một số trường hợp.

Để hạn chế rủi ro, người bệnh cần tuân thủ một số nguyên tắc quan trọng:

• Chỉ dùng thuốc theo đúng đơn của bác sĩ.

• Không tự ý tăng, giảm hoặc ngừng thuốc.

• Dùng liều thấp nhất nhưng vẫn đạt hiệu quả điều trị.

• Tuyệt đối không uống rượu, bia trong thời gian sử dụng thuốc vì có thể làm tăng tác dụng ức chế thần kinh.

• Thông báo với bác sĩ về các loại thuốc hoặc thực phẩm chức năng đang sử dụng để tránh tương tác.

• Khi muốn ngừng thuốc, cần giảm liều từ từ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Thuốc an thần là một phương tiện điều trị hữu ích nhưng không phải giải pháp dành cho mọi trường hợp. Khi được sử dụng đúng chỉ định và kết hợp với lối sống lành mạnh, thuốc có thể giúp cải thiện sức khỏe tinh thần. Ngược lại, việc tự ý sử dụng chỉ vì muốn ngủ ngon hơn có thể khiến người bệnh phải đối mặt với nhiều hệ lụy khó lường.