Đền Đại Cại – Điểm văn hóa tâm linh cuốn hút du khách
Nằm bên bờ sông Chảy, Đền Đại Cại thuộc địa giới hành chính xã Tân Lĩnh, tỉnh Lào Cai. Theo truyền thuyết, ngôi đền linh thiêng này là nơi thờ phụng Bà Chúa Vũ Thị Ngọc Anh (Bà Chúa Lương, Bà Chúa Kho) và Vua Áo Đen.
12 địa điểm du lịch tâm linh đầu năm đáng đi nhất ở Việt Nam
Hoàng Trầm – Điểm đến văn hóa tâm linh cho gia đình dịp đầu xuân
Huyền tích hào hùng của Đền Đại Cại
Đền Đại Cại là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia được Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận theo Quyết định số 38/2001/QĐ-BVHTT ngày 12/7/2001. Theo sách “Kiến văn tiểu lục” của Lê Quý Đôn, vào thời vua Lê Chiêu Tông (1516–1522), tướng Vũ Văn Mật được cử lên vùng Tuyên Quang - Yên Bái cũ lập căn cứ “Thành Nhà Bầu”.
Bà Vũ Thị Ngọc Anh, người dòng dõi tướng lĩnh, thông thạo văn võ, giỏi nghề nông, được tiến cử làm Phó tướng, phụ trách quân lương, hậu cần. Bà đem kinh nghiệm canh tác miền xuôi truyền dạy cho đồng bào miền núi, khai hoang ruộng nước, trồng bông dệt vải, lo đủ lương thảo cho quân doanh.
Bà còn trực tiếp huấn luyện binh sĩ, góp phần cùng Vũ Văn Mật xây dựng hệ thống thành lũy Nhà Bầu khắp vùng Tuyên Quang - Yên Bái - Lào Cai cũ, giữ vững biên cương phía Tây Bắc.
Ghi nhận những công lao to lớn, triều đình đã tấn phong cho tướng Vũ Văn Mật tước Quốc công An Tây Vương. Bà Vũ Thị Ngọc Anh được nhân dân tôn là Bà Chúa Lương, Bà Chúa Kho, Bà Chúa Bầu, biểu tượng của trí tuệ, nhân nghĩa và đức hy sinh.
Doanh trại chính của Bà đặt tại thành Bến Lăn, nơi sau này dân lập Đền Đại Cại thờ phụng. Đền hiện còn lưu giữ ba sắc phong cổ của các triều vua: Cảnh Hưng (1784), Tự Đức (1858) và Duy Tân (1910).
Cùng thờ bà chúa Vũ Thị Ngọc Anh đền Đại Cại còn thờ Vua Áo Đen. Truyền thuyết kể rằng xưa có vị tù trưởng họ Hoàng, tên Lang, luôn mặc áo đen, có công lớn trong việc dẹp giặc giữ yên bờ cõi.
Trong một trận chiến ác liệt, khi giặc tràn vào, ông phải lui về bến đò Lạng - bên dòng sông Chảy. Bị giặc bao vây, ông cùng quân sĩ chiến đấu kiên cường và lui dần về phía chân núi. Khi quân thù đến nơi, chỉ thấy một bóng người mặc áo đen cưỡi ngựa trắng đi lên đỉnh núi và bay lên trời – từ đó dân gian gọi là Thần Áo Đen.
Núi nơi ông hóa thân được đặt tên là núi Hắc Y (núi Vua Áo Đen). Đến nay, trên vách đá vẫn còn những vệt đen trắng mờ ảo như hình người cưỡi ngựa, được xem là dấu tích thiêng của Vua Áo Đen hiển thánh.
Nơi hội tụ linh khí và bản sắc văn hóa miền biên viễn
Với sự chuẩn bị chu đáo, đồng lòng của chính quyền, nhân dân địa phương, Lễ hội Đền Đại Cại năm 2026 sẽ diễn ra trong hai ngày 03 – 04/03/2026 (tức ngày 15 – 16 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại khu di tích Đền Đại Cại.
Đến thời điểm này, xã Tân Lĩnh đang triển khai đồng bộ các phương án và nghi lễ, bảo đảm lễ hội diễn ra trang trọng, đúng quy định, giữ gìn trọn vẹn các giá trị văn hóa truyền thống.
Ban tổ chức cho biết, các nghi lễ chính như dâng hương tưởng niệm liệt sĩ, rước lễ từ khu khảo cổ Chùa Bến Lăn, tế lễ tại đền, tụng kinh, cúng thiên địa… sẽ được thực hiện theo nghi thức cổ truyền, thể hiện lòng thành kính của cộng đồng đối với tiền nhân và các bậc thần linh.
Điểm nhấn của lễ hội năm nay là hoạt động giới thiệu Di tích Hắc Y – quần thể khảo cổ có giá trị lịch sử đặc biệt của địa phương – thông qua triển lãm ảnh và hiện vật ngay tại khuôn viên đền. Hoạt động này góp phần giúp người dân và du khách hiểu sâu hơn về chiều dày lịch sử, văn hóa của vùng đất Tân Lĩnh.
Lễ hội Đền Đại Cại sẽ diễn ra vô cùng sôi động với nhiều trò chơi dân gian đậm bản sắc như: ném còn, đấu vật, chọi dê, bịt mắt bắt vịt, thi giã bánh giày, đi cà kheo, kéo co, đẩy gậy… Những hoạt động này sẽ góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc.
Bên cạnh đó, các chương trình nghệ thuật buổi tối như diễn xướng hầu đồng, chương trình văn nghệ với chủ đề “Đại Cại – nơi hội tụ linh khí đất trời và lan tỏa bản sắc”, nghi thức nhảy lửa, thả đèn hoa đăng cầu bình an… sẽ được tổ chức công phu, hài hòa giữa yếu tố nghệ thuật và tâm linh, đồng thời bảo đảm an toàn cho người tham gia.
Ông Triệu Văn Huấn – Phó Chủ tịch UBND xã Tân Lĩnh cũng cho biết: Lễ hội Đền Đại Cại năm 2026 cũng là dịp để quảng bá, trưng bày sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương với khoảng 15 gian hàng.
Đây là dịp để người dân giới thiệu các sản phẩm nông sản, thủ công mỹ nghệ và ẩm thực của cư dân bản địa, góp phần quảng bá thương hiệu địa phương, mở rộng cơ hội giao thương và phát triển kinh tế gắn với du lịch trải nghiệm.
Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, Lễ hội Đền Đại Cại năm 2026 còn được xác định là sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của địa phương. Kỳ vọng hình ảnh Tân Lĩnh – vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa sẽ trở thành điểm hẹn du lịch tâm linh đầu xuân của du khách thập phương. Qua đó, khẳng định vị thế của Tân Lĩnh trên bản đồ du lịch văn hóa – tâm linh vùng Tây Bắc.
