Bệnh não mô cầu xâm lấn quay trở lại, Bộ Y tế cảnh báo người dân cần chú ý
Bệnh do não mô cầu xâm lấn đang gia tăng tại nhiều địa phương với số ca mắc và tử vong đáng lo ngại. Bộ Y tế cùng các chuyên gia cảnh báo đây là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, diễn tiến cực nhanh, dễ nhầm với cúm thông thường và có thể gây tử vong hoặc di chứng nặng nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Diễn tiến tối cấp, tử vong có thể xảy ra trong 24–48 giờ
Theo Bộ Y tế, các ca tử vong gần đây do bệnh não mô cầu thêm một lần cho thấy mức độ nguy hiểm của bệnh truyền nhiễm này. Bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, có thể tấn công vào máu và màng não, khiến tình trạng người bệnh chuyển nặng chỉ trong vài giờ.
PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, Phó trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, cho biết bệnh não mô cầu xâm lấn luôn nằm trong nhóm nguy cơ cao nhất vì khả năng gây tử vong rất nhanh. “Nếu không được điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50% trong vòng 24–48 giờ. Ngay cả khi điều trị tích cực, tỷ lệ này vẫn ở mức 8–15%”, ông nói.
Khoảng 20% người bệnh sống sót phải đối mặt với các di chứng thần kinh hoặc thể chất nặng nề, kéo dài suốt đời. Sau đại dịch Covid-19, nhiều quốc gia ghi nhận sự quay trở lại mạnh mẽ của bệnh não mô cầu xâm lấn do thay đổi dịch tễ và gián đoạn tiêm chủng, Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này.
Dễ nhầm với cúm, nhiều ca nhập viện khi đã quá nặng
Theo các chuyên gia, nguyên nhân khiến bệnh đặc biệt nguy hiểm là triệu chứng ban đầu rất kín đáo. TS.BS Đỗ Thiện Hải cho biết trong thực hành lâm sàng, phần lớn bệnh nhân nhập viện muộn vì giai đoạn đầu chỉ có biểu hiện sốt, mệt mỏi, đau đầu, dễ bị nhầm với cảm cúm thông thường.
“Chỉ sau vài giờ, vi khuẩn có thể gây nhiễm khuẩn huyết, rối loạn tri giác, co giật và suy đa cơ quan”, ông Hải nói. Thời gian ủ bệnh kéo dài từ 2 đến 10 ngày, nhưng khi khởi phát, bệnh có thể diễn tiến theo từng giờ.
Các dấu hiệu đặc trưng như ban xuất huyết hoại tử, cứng gáy, đau cổ hoặc lú lẫn thường xuất hiện khi bệnh đã ở giai đoạn nặng, khiến việc chẩn đoán sớm gặp nhiều khó khăn, nhất là tại tuyến y tế cơ sở.
TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó trưởng khoa Nhiễm – Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP HCM), cho biết nhiều bệnh nhân khi nhập viện đã trong tình trạng sốc nhiễm khuẩn nặng. “Ngay cả khi được điều trị đúng và kịp thời, tỷ lệ tử vong vẫn ở mức 10–15%. Với thể nhiễm trùng huyết, con số này có thể lên tới 40%”, ông nói, nhấn mạnh đây là căn bệnh “diễn tiến theo giờ”.
Số ca mắc tăng nhanh, nguy cơ thực tế cao hơn báo cáo
Theo hệ thống giám sát dịch tễ của Bộ Y tế, từ đầu năm đến nay cả nước ghi nhận 95 ca mắc bệnh não mô cầu, tăng gấp nhiều lần so với cùng kỳ năm 2024. Một số ca tử vong đã được xác nhận tại Bắc Ninh và TP HCM.
Khu vực phía Nam ghi nhận 27 ca mắc, trong đó có những bệnh nhi rơi vào sốc nhiễm khuẩn ngay khi nhập viện. Tại Thái Bình, một ổ dịch đã khiến 74 người phải theo dõi, giám sát y tế sau khi ghi nhận ca bệnh nặng.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng số liệu báo cáo có thể chưa phản ánh đầy đủ thực tế. Do triệu chứng giai đoạn đầu không điển hình, nhiều trường hợp không được xét nghiệm xác định tác nhân. Bên cạnh đó, sự thay đổi các nhóm huyết thanh theo thời gian và khu vực cũng khiến việc dự báo xu hướng dịch gặp nhiều khó khăn.
Đáng chú ý, các nhóm huyết thanh C và W hiện được ghi nhận có tỷ lệ tử vong cao, với một số chủng có độc lực mạnh và tốc độ xâm lấn nhanh.
Bộ Y tế khuyến cáo tiêm vaccine và không chủ quan
Trước nguy cơ bệnh gia tăng và diễn biến khó lường, Bộ Y tế và các chuyên gia nhấn mạnh tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh chủ động, hiệu quả và an toàn nhất hiện nay. TS.BS Nguyễn An Nghĩa cho biết nên sử dụng các loại vaccine có khả năng bao phủ đầy đủ các nhóm huyết thanh phổ biến như A, B, C, W và Y để bảo vệ rộng.
Nhóm trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, cùng thanh thiếu niên từ 11–18 tuổi là những đối tượng cần được ưu tiên tiêm phòng sớm do có nguy cơ mắc bệnh cao.
Hiện Việt Nam đã có các loại vaccine phòng bệnh não mô cầu, trong đó có vaccine giúp bảo vệ cùng lúc 4 nhóm huyết thanh A, C, Y và W chỉ trong một mũi tiêm.
Bên cạnh tiêm chủng, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp phòng ngừa cơ bản như giữ vệ sinh tay, che miệng khi ho, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp và đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường.
Trong bối cảnh số ca mắc tăng, diễn tiến nhanh và tỷ lệ tử vong cao, thông điệp chung được các chuyên gia nhấn mạnh là không chủ quan, phát hiện sớm và tiêm phòng đầy đủ để giảm tối đa nguy cơ tử vong và di chứng.
