Cồn Cỏ: Khai mở tiềm năng “viên ngọc xanh” với mô hình kinh tế biển xanh, bền vững

Định vị “viên ngọc xanh” Cồn Cỏ: Từ tiềm năng đến hướng phát triển bền vững

Ngày 3/4, tại Quảng Trị, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND Đặc khu Cồn Cỏ tổ chức hội thảo chuyên đề về phát triển kinh tế biển, thu hút hơn 100 đại biểu gồm lãnh đạo địa phương, chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và đại diện cộng đồng.

Sự kiện không chỉ nhằm cụ thể hóa các chủ trương lớn về kinh tế biển bền vững, mà còn đặt Cồn Cỏ trong tổng thể chiến lược phát triển “kinh tế biển xanh” của Việt Nam.

Phát biểu khai mạc, TS. Đào Xuân Hưng – Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường – nhấn mạnh, với hơn 3.260 km bờ biển và hàng nghìn hòn đảo lớn nhỏ, Việt Nam sở hữu không gian phát triển biển rộng lớn. Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học, yêu cầu không còn dừng ở quy mô phát triển mà chuyển sang bài toán phát triển bền vững.

Theo ông, Cồn Cỏ – dù chỉ rộng khoảng 2,5 km² – lại hội tụ nhiều lợi thế hiếm có như hệ sinh thái biển đa dạng, rạn san hô phong phú, cảnh quan nguyên sơ và vị trí quan trọng trên tuyến du lịch biển miền Trung. Vấn đề đặt ra không phải là có phát triển hay không, mà là lựa chọn cách phát triển phù hợp.

Từ góc độ chiến lược, xu hướng toàn cầu đang chuyển từ khai thác tài nguyên sang bảo tồn và sử dụng có trách nhiệm. Trong đó, du lịch sinh thái, bảo tồn biển và sinh kế cộng đồng được xem là ba trụ cột quan trọng. Nếu được quy hoạch bài bản, Cồn Cỏ hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu cho cách tiếp cận này.

Tuy vậy, kinh nghiệm thực tế cũng cho thấy việc phát triển thiếu kiểm soát có thể nhanh chóng làm suy giảm hệ sinh thái – vốn là lợi thế cốt lõi. Vì vậy, định hướng xuyên suốt được nhấn mạnh là xây dựng thương hiệu du lịch sinh thái chất lượng cao, tránh phát triển ồ ạt.

Hiện nay, du lịch tại Cồn Cỏ vẫn còn ở quy mô nhỏ, sản phẩm chưa đa dạng, chủ yếu là các tour ngắn ngày; hạ tầng và dịch vụ còn hạn chế, trong khi áp lực môi trường ngày càng gia tăng theo lượng khách.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Xuân Anh – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND Đặc khu Cồn Cỏ – cho rằng sự kiện thể hiện sự đồng hành của các cơ quan, chuyên gia và doanh nghiệp trong việc tìm hướng khai thác tiềm năng biển đảo gắn với bảo tồn và sinh kế lâu dài.

Theo ông, Cồn Cỏ được xem là “hòn ngọc giữa biển Đông”, không chỉ bởi vẻ đẹp hoang sơ mà còn nhờ vị trí chiến lược tại cửa ngõ phía Nam Vịnh Bắc Bộ. Với diện tích khoảng 230 ha, trong đó hơn 60% là rừng tự nhiên và vùng bảo tồn biển rộng tới 4.500 ha, đảo có nhiều điều kiện để phát triển theo hướng kinh tế xanh.

Địa phương xác định du lịch – dịch vụ là ngành kinh tế mũi nhọn, kết hợp với thủy sản và các lĩnh vực liên quan, đồng thời đảm bảo cân bằng với nhiệm vụ quốc phòng – an ninh. Từ khi mở tuyến du lịch ra đảo năm 2017, hạ tầng và chất lượng dịch vụ từng bước được cải thiện, hướng tới xây dựng hình ảnh điểm đến an toàn, thân thiện.

Hội thảo được kỳ vọng mang lại cơ sở khoa học và thực tiễn để địa phương định hình mô hình phát triển tích hợp, lấy chất lượng và trải nghiệm du khách làm trung tâm. Cồn Cỏ đang hướng tới mô hình “kinh tế xanh – hậu cần biển – du lịch sinh thái – quốc phòng toàn dân”, trong đó bảo tồn giữ vai trò nền tảng.

Bên cạnh đó, việc liên kết với các điểm như Hòn La, Nhật Lệ, Cửa Việt được xem là hướng đi quan trọng để hình thành trục kinh tế biển Bắc Trung Bộ, tạo động lực phát triển trong tương lai.

Bảo tồn gắn với sinh kế: Hướng đi tất yếu

Một trong những nội dung xuyên suốt tại hội thảo là yêu cầu đặt bảo tồn hệ sinh thái biển vào trung tâm của các quyết sách phát triển.

Các chuyên gia cho rằng hệ sinh thái rạn san hô, thảm cỏ biển và nguồn lợi thủy sinh tại Cồn Cỏ không chỉ có giá trị về môi trường mà còn mang ý nghĩa kinh tế lâu dài. Tuy nhiên, những tác động từ biến đổi khí hậu, khai thác quá mức và ô nhiễm đang tạo áp lực ngày càng lớn.

Giải pháp được đề xuất là phát triển sinh kế dựa trên nền tảng tài nguyên được bảo tồn. Trong đó, du lịch sinh thái, dịch vụ hậu cần nghề cá, chế biến thủy sản và các sản phẩm OCOP được xác định là những trụ cột quan trọng.

Đáng chú ý, các sản phẩm OCOP không chỉ mang giá trị thương mại mà còn chứa đựng câu chuyện văn hóa địa phương, góp phần nâng cao trải nghiệm cho du khách và tạo nguồn thu ổn định cho người dân.

Ở góc độ du lịch, nhiều ý kiến cho rằng Cồn Cỏ nên tập trung phát triển các sản phẩm có chiều sâu như lặn ngắm san hô, khám phá hệ sinh thái biển, du lịch giáo dục môi trường. Đồng thời, cần kiểm soát lượng khách phù hợp để hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Doanh nghiệp cũng nhìn nhận lợi thế lớn nhất của Cồn Cỏ chính là sự nguyên sơ. Tuy nhiên, nếu thiếu quy hoạch hợp lý, yếu tố này có thể nhanh chóng bị mai một. Vì vậy, việc hoàn thiện hạ tầng, đặc biệt là giao thông đường biển, cùng với cơ chế thu hút đầu tư dài hạn theo hướng xanh là rất cần thiết.

Liên kết vùng – chìa khóa cho phát triển

Phiên thảo luận đã làm rõ một yêu cầu mang tính chiến lược: Cồn Cỏ cần được đặt trong mối liên kết vùng thay vì phát triển riêng lẻ.

Việc kết nối với các điểm du lịch ven biển trong tỉnh Quảng Trị và khu vực Bắc Trung Bộ không chỉ giúp mở rộng thị trường khách mà còn tạo chuỗi giá trị kinh tế giữa đảo và đất liền.

Ở góc độ quản lý, nhiều ý kiến đề xuất hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư theo tiêu chí xanh, đồng thời tăng cường kiểm soát môi trường, đặc biệt là vấn đề rác thải nhựa – thách thức lớn đối với các đảo du lịch.

Bên cạnh đó, vai trò của báo chí và truyền thông cũng được nhấn mạnh như một kênh kết nối nguồn lực, lan tỏa thông tin và thúc đẩy đối thoại chính sách, góp phần định vị hình ảnh Cồn Cỏ trên bản đồ du lịch biển đảo.

Trong khuôn khổ chương trình, các đại biểu đã khảo sát thực tế tại đảo để có thêm cơ sở cho các đề xuất phát triển.

Khép lại hội thảo, thông điệp được thống nhất là Cồn Cỏ cần lựa chọn con đường phát triển khác biệt: kinh tế biển xanh, nơi du lịch, bảo tồn và sinh kế cộng đồng được gắn kết chặt chẽ, tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài.

Nhân dịp này, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã trao tặng UBND Đặc khu Cồn Cỏ một chiếc tivi trị giá 10 triệu đồng.