Bán xe xong vẫn 'ôm' rủi ro: Người tiêu dùng cần làm gì để tự bảo vệ mình?
Dù đã ký hợp đồng mua bán, công chứng đầy đủ và giao xe cho người mua, không ít người vẫn liên tục nhận thông báo phạt nguội, bị mời làm việc với cơ quan chức năng, thậm chí đối mặt nguy cơ liên đới trách nhiệm nếu xe gây tai nạn. Khoảng trống giữa giao dịch dân sự và quản lý hành chính đang khiến nhiều người bán xe rơi vào thế bị động, chịu rủi ro kéo dài.
Một chia sẻ gần đây trên mạng xã hội về việc bán xe máy nhưng người mua không sang tên đã thu hút sự quan tâm của cộng đồng. Theo đó, dù đã hoàn tất thủ tục công chứng, người bán vẫn liên tục bị “vạ lây” vì các vi phạm giao thông phát sinh sau khi xe đã đổi chủ.
Câu chuyện này không hiếm. Trong bối cảnh các quy định về quản lý phương tiện giao thông ngày càng siết chặt theo hướng “trách nhiệm gắn với người đứng tên đăng ký”, nhiều người tiêu dùng dù làm đúng luật vẫn chưa thực sự an toàn nếu người mua không thực hiện nghĩa vụ sang tên.
Dưới góc độ pháp lý ThS. Luật sư Trần Xuân Hùng – Giám đốc Công ty TNHH Speedinves đã có những phân tích rõ bản chất vấn đề và đưa ra những giải pháp giúp người tiêu dùng tránh bị rơi vào thế bị động, chịu rủi ro liên quan.
Làm đúng luật nhưng vẫn chưa hết trách nhiệm
Theo ThS. Luật sư Trần Xuân Hùng, trong đa số các trường hợp, người bán xe đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ pháp lý: ký hợp đồng mua bán có công chứng, giao xe và giấy tờ hợp lệ, nhận đủ tiền và chấm dứt giao dịch dân sự.
Theo Bộ luật Dân sự, tại thời điểm bàn giao xe và hoàn tất hợp đồng, quyền sở hữu tài sản đã được chuyển giao cho người mua. Tuy nhiên, rủi ro lại phát sinh từ cơ chế quản lý hành chính.
Hiện nay, các quy định xử phạt giao thông và quản lý phương tiện vẫn xác định người đứng tên đăng ký là chủ thể chịu trách nhiệm chính. Vì vậy, khi xe vi phạm giao thông, bị phạt nguội hoặc liên quan đến tai nạn, thông báo và yêu cầu giải trình thường được gửi về cho người bán xe dù họ không còn sử dụng hay kiểm soát phương tiện.
“Sự lệch pha giữa quan hệ dân sự và quản lý hành chính chính là nguyên nhân khiến người bán rơi vào thế rủi ro kéo dài”, luật sư Hùng nhận định.
Vì sao người mua không sang tên, người bán vẫn gánh hậu quả?
Theo phân tích của luật sư, pháp luật hiện nay chưa có cơ chế đủ mạnh để buộc người mua phải sang tên ngay sau khi hoàn tất giao dịch. Người mua chậm hoặc không sang tên hầu như không chịu chế tài trực tiếp, trong khi mọi thông báo vi phạm, trách nhiệm giải trình vẫn mặc nhiên gắn với người đứng tên đăng ký.
Điều này dẫn đến nghịch lý: người bán xe đã hoàn tất nghĩa vụ nhưng vẫn “ôm” rủi ro, còn người đang trực tiếp sử dụng phương tiện lại gần như đứng ngoài vòng trách nhiệm. Tình trạng này đặc biệt phổ biến với xe máy, loại tài sản được mua bán, chuyển nhượng nhiều trong các hộ gia đình.
Người bán nên làm gì để tự bảo vệ mình?
Cũng theo Luật sư Hùng, dù chưa có giải pháp tuyệt đối, người bán vẫn có thể chủ động giảm thiểu rủi ro bằng một số biện pháp thực tế.
Thứ nhất, thông báo đã bán xe với cơ quan công an.
Khi đã bán xe nhưng người mua chưa sang tên, người bán nên thực hiện thủ tục thông báo chuyển quyền sở hữu tại cơ quan đăng ký xe. Hồ sơ thường gồm đơn thông báo, hợp đồng mua bán công chứng và giấy tờ tùy thân.
Việc này là căn cứ quan trọng để chứng minh người bán xe không còn quản lý, sử dụng phương tiện, giúp giảm trách nhiệm khi phát sinh vi phạm hoặc thuận lợi hơn khi giải trình phạt nguội.
Thứ hai, lưu trữ đầy đủ chứng cứ pháp lý.
Hợp đồng mua bán bản gốc, biên nhận tiền, tin nhắn hoặc email trao đổi, bản sao giấy tờ xe tại thời điểm giao dịch là những tài liệu cần được lưu giữ cẩn thận. Đây là cơ sở quan trọng nếu phát sinh tranh chấp, tai nạn hoặc làm việc với cơ quan chức năng.
Thứ ba, ràng buộc nghĩa vụ sang tên ngay trong hợp đồng.
Từ góc độ pháp lý, luật sư khuyến nghị hợp đồng mua bán xe nên ghi rõ thời hạn sang tên và trách nhiệm của người mua nếu không thực hiện đúng cam kết, bao gồm việc chịu mọi chi phí, rủi ro pháp lý phát sinh và bồi thường thiệt hại cho người bán. Dù việc thực thi trên thực tế còn nhiều khó khăn, đây vẫn là cơ sở pháp lý cần thiết khi xảy ra tranh chấp.
Từ thực tiễn tư vấn, luật sư Trần Xuân Hùng cho rằng về lâu dài, cần có cơ chế hiệu quả hơn để buộc người mua thực hiện sang tên đúng hạn, như gắn trách nhiệm vi phạm giao thông với người đang trực tiếp sử dụng phương tiện, áp dụng chế tài rõ ràng đối với hành vi không sang tên, hoặc hoàn thiện cơ chế thu hồi đăng ký cũ khi có hợp đồng mua bán hợp pháp.
Những giải pháp này không chỉ bảo vệ người bán mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý phương tiện, phù hợp với đời sống tiêu dùng hiện đại.
Bán xe không chỉ là giao tiền, giao chìa khóa. Trong bối cảnh pháp luật ngày càng siết chặt, người tiêu dùng cần coi việc hoàn tất trách nhiệm pháp lý sau giao dịch là một phần quan trọng để tránh những rủi ro không đáng có về sau.
